II FZ 431/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogusław Dauter, po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 631/10 w sprawie ze skargi T. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 22 marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia oddalić zażalenie II FZ 431/11 UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 27 czerwca 2011 r., I SA/Gl 631/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił wniosek T. J. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z 16 maja 2011r. w sprawie ze skargi T. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 22 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. 2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji, stanie faktycznym: wyrokiem z 16 maja 2011 r. sąd pierwszej instancji oddalił skargę T. J. na powołaną powyżej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K.. W dniu 19 maja 2011r. w placówce pocztowej pełnomocnik skarżącego, chcąc wysłać wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, omyłkowo nadał pismo z 21 października 2010 r., które już wcześniej zostało złożone do akt niniejszej sprawy. Do pisma tego załączono kserokopię potwierdzenia uiszczenia w dniu 19 maja 2011 r. wpisu w wysokości 100 zł - w tytule przelewu została zamieszczona informacja, że jest to opłata sądowa za sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie I SA/GL 631/10 w imieniu T. J.. Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału z 26 maja 2011 r. zwrócono skarżącemu przedmiotową opłatę informując jednocześnie, iż została ona nienależycie uiszczona wobec braku wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku zapadłego w niniejszej sprawie. Odpis powyższego zarządzenia został stronie doręczony 3 czerwca 2011 r. W dniu 10 czerwca 2011 r. zarówno skarżący, jak i jego pełnomocnik złożyli wnioski o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z 16 maja 2011 r., jednocześnie dopełniając uchybionej czynności w postaci złożenia prawidłowo sformułowanego wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Do pisma pełnomocnika strony załączony był dowód uiszczenia wpisu w odpowiedniej wysokości oraz uzasadnienie, w którym to wyjaśniono przyczyny wysłania błędnego pisma. Pełnomocnik skarżącego cierpi na alergię pyłkową, objawiającą się w miesiącach maj-czerwiec nieżytem górnych dróg oddechowych, częstym kichaniem oraz podrażnieniem spojówek, a także od wielu lat cierpi na migrenę, której ataku dostał 19 maja 2011 r., w dniu wysyłania wniosku do sądu o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia. Spowodowało to u pełnomocnika skarżącego w początkowej fazie zaburzenia widzenia, a następnie uporczywy ból głowy, co w konsekwencji skutkowało omyłkowym wysłaniem wcześniej już zarejestrowanego pisma. Dodatkowo we wniosku podniesiono argument, iż pełnomocnik dokonywał tej samej czynności równolegle do przedmiotowej sprawy i do sprawy o sygn. akt I SA/GL 632/10, gdzie prawidłowo doręczono pismo, co zdaniem strony skarżącej, świadczy o braku winy ze strony pełnomocnika, a na pewno nie świadczy o zaniedbaniu obowiązków. Postanowieniem z 27 czerwca 2011 r. WSA w Gliwicach odmówił przywrócenia terminu, wskazując jednocześnie, iż strona złożyła wniosek oraz uiściła wpis w terminie, jednak wniosek nie spełniał ustawowo przewidzianych wymogów. Jak zważył sąd, jedynie przesłanki braku winy oraz zachowania należytej staranności mogłyby być podstawą do przywrócenia terminu do złożenia wniosku. Zdaniem sądu skarżący i jego pełnomocnik nie uprawdopodobnili okoliczności wskazujących na brak ich winy w uchybieniu terminu. Pomyłka polegająca na przesłaniu innego pisma to pomyłka posiadająca znamiona winy polegająca właśnie na braku dochowania należytej staranności, jakiej wymaga się od profesjonalnego pełnomocnika. Na powoływaną chorobę pełnomocnik skarżącego cierpi od wielu lat, jak sam wskazuje, jednak przed sądem nie udokumentował tego faktu choćby zaświadczeniem lekarskim. Sąd zwrócił uwagę również, iż skoro pełnomocnik skarżącego w tym samym dniu i w tym samym stanie psychofizycznym w równolegle prowadzonej sprawie złożył prawidłowy wniosek to zdaniem sądu ta pomyłka jest wynikiem zaniedbania, w związku z powyższym oddalił skargę. 4. W dniu 8 lipca 2011 r., skarżący złożył zażalenie na postanowienie z 27 czerwca 2011 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu, zarzucając sądowi pierwszej instancji: a) naruszenie art. 86§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) poprzez odmowę przywrócenia terminu mimo spełnienia przesłanek przywrócenia terminu zawartych w tym przepisie; b) naruszenie art. 87§2 p.p.s.a. poprzez postawienie wymogów dalej idących niż uprawdopodobnienie w piśmie okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu; c) błąd w ustaleniach faktycznych będących podstawą postanowienia, polegających na bezpodstawnym przyjęciu, że pełnomocnikowi w tej sytuacji można przypisać winę w uchybieniu terminu. W dniu 11.07.2011 r. do WSA w Gliwicach wpłynęło, jako uzupełnienie powyższego zażalenia, pismo strony skarżącej zawierające kserokopię zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego alergię pyłkową u pełnomocnika skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: 5. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z dyspozycją art. 86§1 p.p.s.a. warunkiem sine qua non do przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie, że strona nie dokonała czynności w terminie bez swojej winy. W orzecznictwie niejednokrotnie podkreśla się, że przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy (por. post. NSA z 23 czerwca 2010 r., sygn. akt I OZ 465/10). W przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł argumentu, który pozwoliłby na zastosowanie art. 86§1 p.p.s.a., gdyż z brakiem winy mamy do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, które miały bezpośredni wpływ na przekroczenie terminu. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na obowiązku dochowania przez stronę należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Zgodnie z postanowieniem NSA z 12 stycznia 2011 r. (sygn. akt I OZ 997/10) kryterium należytej staranności należy rozumieć obiektywnie – takiej staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Bezspornym jest też fakt, iż pojęcie winy strony w uchybieniu terminu obejmuje swoim zakresem także winę osób trzecich, które strona upoważniła do dokonania określonych czynności. Od momentu podpisania pełnomocnictwa skarżący działa przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem, od którego należy oczekiwać należytej staranności. Jak podkreślono w postanowieniu NSA z 7 maja 2010r. (sygn. akt I OZ 327/10) uchybienie terminu przez stronę, spowodowane okolicznościami związanymi z osobą jej pełnomocnika, w pełni odnosi negatywne skutki wobec niej samej. Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy strona i jej pełnomocnik nie mogli usunąć przeszkody przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku. Z uwagi na fakt, iż przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, aby strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, to w ustalonych przez sąd pierwszej instancji okolicznościach faktycznych, nie może być mowy o zastosowaniu dyspozycji art. 86§1 p.p.s.a. Słusznie podkreślono w wyroku WSA, że skoro w tym samym stanie psychofizycznym możliwe było prawidłowe złożenie wniosku o przywrócenie terminu w podobnej sprawie przez tego samego pełnomocnika, to okoliczności wyłączające jego winę w tej sytuacji nie zachodzą. Wymóg uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, zawarty w art. 87§2 p.p.s.a., jest niezbędną przesłanką zasadności wniosku o przywrócenie terminu. I tak zaświadczenia lekarskiego wskazującego na chorobę strony lub jej pełnomocnika nie należy automatycznie traktować jako okoliczność wykluczającą winę. Zgodnie z utrwaloną już linia orzeczniczą NSA tylko nagła choroba stanowi przesłankę do przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jednak muszą zostać spełnione określone warunki. Przede wszystkim choroba musi mieć charakter niespodziewany i nawet najpoważniejsza choroba o charakterze przewlekłym, o ile tylko strona lub pełnomocnik mają obiektywne możliwości podjęcia określonych czynności w postępowaniu sądowym, nie może być wystarczającym powodem dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione (por. post. NSA z 13 października 2010r., sygn. akt I OZ 767/10; post. NSA z 28 października 2009r., sygn. akt I OZ 1006/09). Jak wynika z akt sprawy pełnomocnik strony, chory na alergię pyłkową, cierpi na tą przypadłość od kilku lat i doskonale wie, kiedy nasilają się objawy, tak więc przy zachowaniu należytej staranności mógł, zdaniem sądu, uniknąć pomyłki która skutkowała wysłaniem błędnego pisma, a w konsekwencji bezskutecznym upływem terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Nagły atak migreny nie przeszkodził pełnomocnikowi strony skarżącej na uiszczenie wpisu od wniosku o sporządzenie uzasadnienia i również nie wpłynął na prawidłowe złożenie identycznego wniosku w równolegle toczącej się sprawie, tak więc powołane w zażaleniu okoliczności nie uprawdopodobniają brak winy w uchybieniu terminu. Na marginesie należy dodać, iż dolegliwości, na które cierpi pełnomocnik strony nigdy nie były podstawą ustalenia niezdolności do pracy. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.