I OSK 625/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot – Mładanowicz (spr.), Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz, Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, Protokolant starszy sekretarz sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 1366/10 w sprawie ze skargi E. D. i H. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz E. D. kwotę 560 (pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 listopada 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1366/10, oddalił skargi E. D. i H. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy: Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu odwołania H. J. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2001 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] maja 1961 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] marca 1961 r. W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 7 maja 2002 r. sygn. akt IV SA 3305/01 uchylił decyzję z dnia [...] lipca 2001 r. podnosząc w uzasadnieniu, iż w sprawie tej nie wyjaśniono wielu okoliczności istotnych dla wyniku sprawy. Następnie, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. po rozpatrzeniu sprawy z wniosku H. J. w pkt 1 stwierdził nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] maja 1961 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] marca 1961 r. w części dotyczącej przejętego na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego składającego się z działek gruntowych oznaczonych numerami: [...] (KW [...]) o pow. 3,7616 ha, [...] (KW [...]) o pow. 0,3234 ha, [...] (KW [...]) o pow. 1,0160 ha, [...] (KW [...]) o pow. 0,4898 ha, [...] (KW [...]) o pow. 0,5746 ha, [...] (KW [...]) o pow. 0,0591 ha, [...] (KW [...]) o pow. 1,2976 i [...] (KW [...]) o pow. 1,2972 ha. W pkt 2 w/w decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził zaś, że wymienione w pkt 1 decyzje, tj. decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] maja 1961 r. jak i decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] marca 1961 r., w części dotyczącej działek gruntu oznaczonych numerami: [...] (KW [...]) o pow. 7,1801 ha, [...] (KW [...]) o pow. 0,5428 ha, [...] (brak danych KW) o pow. 1,7234 ha i [...] (KW [...]) o pow. 0,1485 ha zostały wydane z naruszeniem prawa, lecz z uwagi na nieodwracalne skutki prawne odmówił stwierdzenia nieważności. Z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej w/w decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpili: E. D. i H. J. oraz Starostwo Powiatowe w W. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2004 r., w pkt 1 utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2003 r., w części dotyczącej działek gruntu oznaczonych numerami: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], natomiast w części dot. działek gruntu o numerach: [...], [...] i [...] orzekł, iż decyzje o przejęciu zostały wydane z naruszeniem prawa, lecz z uwagi na nieodwracalne skutki prawne – odmówił stwierdzenia ich nieważności. W pkt 2 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił swoją decyzję z dnia [...] lipca 2003 r. w części dotyczącej działek oznaczonych numerami: [...] i [...] i na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa stwierdził nieważność decyzji terenowych organów administracji państwowej w odniesieniu do działki nr [...], zaś co do działki nr [...] stwierdził, że w tej części decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. i decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. zostały wydane z naruszeniem prawa, lecz z uwagi na nieodwracalne skutki prawne odmówił stwierdzenia ich nieważności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 1301/05 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2004 r. oraz poprzedzającej jej decyzji z dnia [...] lipca 2003 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2006 r., po rozpatrzeniu wniosku H. J. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2001 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie administracyjne toczące się przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, podnosząc w uzasadnieniu decyzji, iż zgodnie z obowiązującym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, organami właściwymi do badania legalności orzeczeń wydanych w tego typu sprawach przez prezydia rad narodowych są samorządowe kolegia odwoławcze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 875/06 uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2006 r., podnosząc w uzasadnieniu wyroku, że skoro ani Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 maja 2002 r. sygn. akt IV SA 3305/01, ani Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 130/05 nie zakwestionowali właściwości Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do badania legalności zaskarżonych orzeczeń, to tym samym Minister ten jest organem właściwym w przedmiotowej sprawie. Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1902/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi E. D. i H. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2007 r. Od powyższego wyroku złożono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 1145/09 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zaskarżonym wyrokiem oddalił skargi E. D. i H. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2007 r. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła E. D., zaskarżając wyrok w całości, zarzucając: 1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.: a) art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. albowiem w rozpoznawaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, co skutkowało nieważnością postępowania, zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a.; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i 80 k.p.a., polegające na nie uwzględnieniu skargi na decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, mimo że organ ten nie wyjaśnił czy przy wydaniu decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z [...] marca 1961 r. i utrzymującej ją w mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] maja 1961 r. Prezydia Rad Narodowych ustaliły okoliczności, które uzasadniały wydanie decyzji na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowania niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (dalej "ustawa") i w efekcie nie stwierdził ich nieważności; c) art. 190 oraz art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2, 127 § 1 i 138 § 1 pkt 3 k.p.a. polegające na niezastosowaniu się zarówno przez organ administracji jak i przez WSA w Warszawie do wytycznych wskazanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 maja 2002 r. (sygn. akt IV SA 3305/01) oraz wytycznych wskazanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 czerwca 2010 r. (sygn. akt I OSK 1145/09); d) art. 21 w zw. z art. 19 p.p.s.a. wobec emocjonalnego stosunku Sędziów orzekających w niniejszej sprawie przejawiającego się w ocenie zarzutów zastosowanych w skardze, jako "demagogicznych"; 2) naruszenie prawa materialnego tj.: a) art. 9 ust. 1 ustawy poprzez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że objęcie we władanie przez Państwo nieruchomości celem jej przejęcia na podstawie tego przepisu może polegać także na działaniu niezgodnym z prawem oraz że można domniemywać zakres objęcia we władanie co do obszaru nieruchomości bez przeprowadzenia postępowania dowodowego; b) art. 9 ust. 2 ustawy poprzez jego niezastosowanie mimo, że oddanie w użytkowanie gruntu J. M. innej osobie prawnej jaką był P. w G. było możliwe jedynie na mocy dekretu z 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych i w efekcie pominięcie, że w sprawie nie miał zastosowania art. 9 ust. 1 ustawy; a w efekcie powyższych - naruszenie również art. 134 § 1, 135 i 151 p.p.s.a poprzez jego zastosowanie mimo istnienia podstaw do uchylenia zaskarżonych decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz skarżącej według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W myśl art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Celem instytucji wyłączenia sędziego jest realizacja konstytucyjnego prawa obywateli do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W myśl powyższego przepisu, sędzia jest wyłączony w sprawach, w których podejmował określone ustawowo czynności na wcześniejszym etapie postępowania (dotyczy to także postępowania sądowego). Zgodnie z dyspozycją art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. W niniejszej sprawie – co podniesiono również w skardze kasacyjnej - nieważność postępowania zachodzi z tego względu, że w rozpoznaniu sprawy brała udział sędzia WSA Małgorzata Małaszewska – Litwiniec, która orzekała w tej samej sprawie we wcześniej wydanym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 875/06, mocą którego uchylono decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...]. Ze względu na stwierdzenie nieważności postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, NSA nie odnosił się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, gdyż rozstrzygnięcie wydane w wyniku nieważnego postępowania nie podlega merytorycznej ocenie. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. ----------------------- 5