I OZ 510/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.K. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2011 r. sygn. akt II SAB/Wa 219/10 o wezwaniu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w sprawie ze skargi B.K. na bezczynność Komisji Nadzoru Finansowego w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 grudnia 2010 r. sygn. akt II SAB/Wa 219/10 oddalił skargę B.K. na bezczynność Komisji Nadzoru Finansowego w przedmiocie dostępu do informacji publicznej. Pismem z dnia 27 grudnia 2011 r. B.K. wniosła o doręczenie ww. wyroku wraz z uzasadnieniem. Przewodniczący Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarządzeniem z dnia 20 stycznia 2011 r. sygn. akt II SAB/Wa 219/10 wezwał B.K. do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 (sto) złotych od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie 7 dni pod rygorem jej ściągnięcia. Jako podstawę prawną wezwania wskazał art. 234 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz.U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2192). Powyższe zarządzenie stało się przedmiotem zażalenia B.K. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, które wniosła wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2011 r. sygn. akt II SAB/Wa 219/10 I odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie to jest prawomocne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 141 § 2 zd. 1 P.p.s.a. w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Z kolei, stosownie do treści art. 234 § 2 tej ustawy opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia, pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie. Jeżeli opłata nie została uiszczona, przewodniczący zarządzi ściągnięcie jej od strony, która złożyła wniosek. Przepisów art. 220 i art. 221 nie stosuje się. Zgodnie z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, zgłoszonego w terminie siedmiu dni od ogłoszenia orzeczenia albo doręczenia odpisu sentencji orzeczenia, pobiera się w kwocie 100 zł. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2010 r. sygn. akt II SAB/Wa 219/10 oddalającego jej skargę na bezczynność Komisji Nadzoru Finansowego w przedmiocie dostępu do informacji publicznej. Z akt sprawy, a zwłaszcza ze skierowanego do B.K. zawiadomienia o rozprawie oraz protokołu rozprawy z dnia 21 grudnia 2010 r. nie wynika, aby przed jego złożeniem została ona poinformowana, że złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie jest związane z obowiązkiem uiszczenia opłaty kancelaryjnej (karta nr 84, 103 i 104 – akt sądowych). Ponadto w tej sprawie skarżąca występuje bez adwokata lub radcy prawnego, a prawomocnym postanowieniem z dnia 18 maja 2011 r. odmówiono jej przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 234 § 2 P.p.s.a. zasadnie wezwał skarżącą do uiszczenia opłaty kancelaryjnej od złożonego przez nią wniosku pod rygorem jej ściągnięcia i prawidłowo na podstawie § 2 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych określił wysokość tej opłaty na kwotę 100 złotych. Podkreślić należy, iż sformułowanie "pobiera się", odnoszące się do opłaty kancelaryjnej, zawarte w art. 234 § 2 P.p.s.a. oznacza obowiązek podjęcia przez sąd administracyjny działań, zmierzających do uiszczenia przez stronę wskazanej opłaty. Zasadą jest, że opłatę kancelaryjną pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, natomiast zarządzenie o wezwaniu strony skarżącej do uiszczenia tej opłaty wynika z ekonomiki procesowej, pozwalając na uiszczenie opłaty bez narażania się przez stronę skarżącą na ściąganie jej w drodze egzekucji. W przepisie tym wprowadzono również odstępstwo od zasady, wyrażonej w art. 220 § 1 P.p.s.a., iż sąd administracyjny nie podejmuje żadnych działań przed uiszczeniem należnej opłaty (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2010 r. II OZ 917/10; postanowienie NSA z dnia 5 lipca 2011 I OZ 458/11; postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2011 I OZ 505/11 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W przypadku, gdy strona złożyła wniosek o doręczenie odpisu wyroku oddalającego skargę wraz z uzasadnieniem, a wymagana opłata kancelaryjna przy jego zgłoszeniu nie została przez nią uiszczona, Sąd nie może wezwać strony w trybie art. 220 P.p.s.a. do uiszczenia tej opłaty pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W takiej sytuacji obowiązkiem Sądu jest podjęcie działań, zmierzających do uiszczenia przez stronę opłaty kancelaryjnej za doręczenie jej odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, co oznacza, że spoczywa na nim obowiązek wezwania strony do uiszczenia opłaty kancelaryjnej pod rygorem jej ściągnięcia na podstawie art. 234 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela poglądu wyrażonego w postanowieniu NSA z dnia 29 czerwca 2011 sygn. akt II OZ 538/11, iż art. 234 § 2 P.p.s.a. nie uprawnia do wzywania strony do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Zgodnie z art. 6 P.p.s.a. Sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Przepis ten nakłada na każdy skład orzekający sądu administracyjnego, przewodniczącego tego składu, jak i przewodniczącego wydziału obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków w postępowaniu. Oznacza to, że skierowanie do strony wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej jest działaniem zmierzającym do pobrania od niej wskazanej opłaty (art. 234 § 2 P.p.s.a.), które znajduje swoje uzasadnienie w ogólnych obowiązkach sądu administracyjnego wynikających z art. 6 P.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że zasadne jest wezwanie strony skarżącej do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w związku z jej wnioskiem o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, jeżeli nie została ona zwolniona, w drodze przyznania prawa pomocy, ani na podstawie art. 239 P.p.s.a. z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 4 października 2005 r. sygn. akt II OZ 952/05 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko to odnosi się także do sytuacji, która wystąpiła w niniejszej sprawie tj. gdy o obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej strona nie była uprzednio poinformowana, w sprawie występuje bez adwokata lub radcy prawnego, a ściąganie tej opłaty w drodze egzekucji związane jest z dodatkowymi kosztami. Ubocznie zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2006 r. sygn. akt SK 11/05 (OTK-A 2006/3/27) wskazał, iż w art. 221 P.p.s.a., (Pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej) jest przewidziany wyjątek od ogólnej zasady wezwania do uiszczenia opłaty. Przepis ten na mocy art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2010 r., Nr 36, poz. 196) został uchylony. Oznacza to, że w obowiązującym stanie prawnym na gruncie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasada wzywania do uiszczenia opłaty (np. opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania strony) nie doznaje wyjątków, nawet w sytuacji, gdy strona reprezentowana jest przez adwokata lub radcę prawnego. W konsekwencji wskazać należy, że skoro zgodnie z art. 211 P.p.s.a. koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków, a stosownie do treści art. 212 § 1 P.p.s.a. opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna, to zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej jest zarządzeniem przewodniczącego w przedmiocie kosztów sądowych, na które przysługuje zażalenie (art. 227 § 1 P.p.s.a.). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.