II GSK 1998/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia NSA Joanna Kabat – Rembelska (spr.) Sędzia NSA Barbara Stukan - Pytlowany Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 15 kwietnia 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 296/11 w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od K. D. na rzecz Ministra Sprawiedliwości kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 15 kwietnia 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 296/11 oddalił skargę K. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości 29 listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. Sąd orzekał w następującym stanie sprawy: Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w G. (zwana dalej: Komisją Egzaminacyjną) uchwałą nr 33 z dnia 27 września 2010 r. ustaliła, że K. D. złożył egzamin wstępny na aplikację radcowską z wynikiem negatywnym. W uzasadnieniu uchwały Komisja Egzaminacyjna podała, że skarżący uzyskał z testu 99 punktów zaś zgodnie z art. 339 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm., dalej: ustawa o radcach prawnych) pozytywny wynik z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 100 punktów. Od powyższej uchwały K. D. wniósł odwołanie, podnosząc, że pytania nr 3, 64, 68, 85, 91, 94 i 95 zostały skonstruowane w sposób naruszający art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Minister Sprawiedliwości decyzją z 29 listopada 2010 r. utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że wszystkie pytania testowe zostały sformułowane poprawnie, a wśród propozycji odpowiedzi znajdowała się wyłącznie jedna prawidłowa. Minister Sprawiedliwości stwierdził, że egzamin na aplikację radcowską przeprowadzono zgodnie z wymogami określonymi w ustawie o radcach prawnych oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz. U. Nr 91, poz. 749). Równocześnie organ podkreślił, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku z egzaminu wstępnego nie jest decyzją uznaniową, co oznacza, że Minister Sprawiedliwości nie ma możliwości wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny, gdyż art. 33 9 ust. 3 ustawy o radcach prawnych jednoznacznie stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 100 punktów – co w przypadku K. D. nie miało miejsca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę K. D. stwierdził, że egzamin konkursowy na aplikację radcowską został przygotowany i przeprowadzony prawidłowo. Minister Sprawiedliwości, działając jako organ odwoławczy w sposób wszechstronny i przekonujący odniósł się do każdego z zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, przedstawiając obowiązujący stan prawny i wyjaśniając stronie skarżącej dlaczego jej stanowisko jest niesłuszne. Sąd pierwszej instancji odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, poprzez sformułowanie pytań egzaminacyjnych w sposób nieprecyzyjny, niepełny oraz podanie propozycji odpowiedzi, które zawierały więcej niż jedno prawidłowe rozwiązanie lub nie przewidywały poprawnego rozwiązania, stwierdził że prawidłowe ustalenie wyniku egzaminu zależy nie tylko od poprawnego zastosowania procedur egzaminacyjnych, ale także od prawidłowego sformułowania pytań testowych i propozycji odpowiedzi oraz trafnego udzielenia odpowiedzi przez kandydata. Sąd odniósł się także do wszystkich kwestionowanych przez skarżącego pytań rozważając, czy spełniają one warunki określone w powołanym przepisie. Sąd przypomniał, że pytania nr 3 zostało sformułowane następująco: "Zgodnie z Kodeksem karnym, skazanie na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania (bez orzeczenia grzywny i środka karnego) za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzony był małoletnim poniżej lat 15: A. ulega zatarciu z mocy prawa z upływem 6 miesięcy od zakończenia okresu próby, B. ulega zatarciu dopiero z upływem lat 10 od uprawomocnienia się wyroku, C. nie podlega zatarciu". Prawidłową odpowiedzią, była odpowiedź "A", skarżący zaś udzielił odpowiedzi "C". Odpowiedź na pytanie wynika wprost z art. 76 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), który stanowi, że "Skazanie ulega zatarciu z mocy prawa z upływem 6 miesięcy od zakończenia okresu próby". Informacja zawarta w pytaniu, że w stosunku do sprawcy nie orzeczono grzywny i środka karnego, wyłączała zastosowanie § 2 tego przepisu – "jeżeli wobec skazanego orzeczono grzywnę lub środek karny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed ich wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem ich wykonania; nie dotyczy to środka karnego wymienionego w art. 39 pkt 5". W ocenie Sądu, pytanie nr 3 było kompletne dla udzielenia poprawnej odpowiedzi i skarżący niesłusznie poczynił dodatkowe założenia dotyczące zarządzenia wykonania kary. Sąd uznał, że w pytaniu właściwie została użyta w koniunkcja "i" zamiast spójnika "lub" wyrażającego możliwość wzajemnej wymienności lub wyłączanie się określeń użytych w zdaniu – to lub to lub oba razem. Sąd pierwszej instancji odnosząc się do pytania nr 64 o treści: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie osądzona, sąd: A. oddali powództwo, B. umorzy postępowanie, C. odrzuci pozew" uznał, że jedyną prawidłową odpowiedzią wynikająca wprost z art. 199 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.- dalej k.p.c.), jest odpowiedź "C". Zgodnie z powołanym przepisem "Sąd odrzuci pozew jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona". Skarżący udzielił odpowiedzi "A". Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego, że pytanie nr 64 zostało sformułowane w sposób umożliwiający udzielenie dwóch prawidłowych odpowiedzi. Zdaniem Sądu, skarżący poczynił dodatkowe i niedopuszczalne założenia – a mianowicie dotyczące czasu wystąpienia negatywnej przesłanki procesowej. Skarżący niezasadnie oparł swoją argumentację na art. 355 § 1 k.p.c stanowiącym, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli powód cofnął ze skutkiem prawnym pozew lub jeżeli wydanie wyroku stało się zbędne lub niedopuszczalne. Treść powołanego przepisu wyraźnie wskazuje przesłanki, po spełnieniu których sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, a tej czynności sądowej dotyczy wadliwa odpowiedź "B". Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego umorzenie postępowania może mieć miejsce, po pierwsze, w przypadku kiedy powód cofnął pozew ze skutkiem prawnym i po wtóre, jeżeli wydanie wyroku stało się zbędne lub niedopuszczalne. Natomiast pytanie nr 64 przytacza zupełnie inną przesłankę: "kiedy o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie osądzona". Pytanie nr 64 stanowi zatem dosłowne powtórzenie treści art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. i bez czynienia dodatkowych założeń możliwe było udzielenie jedynie odpowiedzi "C", jako prawidłowej. Inaczej mówiąc, z treści sformułowanego pytania: jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie osądzona oznacza to, że w momencie wniesienia pozwu okoliczność zaistnienia res iudicata była obiektywnym faktem, niezależnie od tego, czy była już w tym momencie sądowi wiadoma. Jak słusznie przyjął organ odwoławczy, stwierdzenie tego faktu przez sąd zawsze obligować będzie do odrzucenia pozwu, zgodnie z treścią art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. Ponadto Sąd pierwszej instancji podkreślił, że argumentacja skarżącego zmierzała do wykazania poprawności odpowiedzi "B", podczas gdy udzielił on odpowiedzi "A". Skarżący zakwestionował również pytanie nr 68, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa, zasądzając roszczenie uznane przez pozwanego: A. sąd z urzędu nada wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności, B. sąd nada wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności na wniosek powoda za zabezpieczeniem, C. sąd nie nada wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności" Sąd pierwszej instancji zauważył, że prawidłowa odpowiedź "C" wynika z art. 335 § 2 k.p.c. Przepis ten stanowi, że "natychmiastowa wykonalność nie będzie również orzeczona nawet za zabezpieczeniem w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa". Skarżący udzielił odpowiedzi "B" argumentując, że "pytanie nie jest na tyle sprecyzowane, aby wyłączyć art. 4772 § 1 k.p.c., w myśl którego w sprawach z zakresu prawa pracy dopuszczalne jest nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności także w stosunku do pracodawców jednostki organizacyjne Skarbu Państwa". Sąd pierwszej instancji uznał, że zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż z treści pytania wynika w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, że chodzi o sytuację, gdy w sprawie cywilnej nastąpiło uznanie roszczenia przez pozwanego. W tego rodzaju sytuacji procesowej zasadą jest, że sąd z urzędu nadaje wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności (art. 333 § 1 pkt 2 k.p.c.). Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, gdy pozwanym jest jednostka organizacyjna Skarbu Państwa (art. 335 § 2 k.p.c.), gdyż wówczas sąd nie nada wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności i takiego przypadku dotyczyło kwestionowane przez skarżącego pytanie. Sąd zauważył, że przywołany przez skarżącego art. 4772 § 1 k.p.c. odnosi się do sytuacji nie objętej treścią pytania. Sąd pierwszej instancji odniósł się także do zakwestionowanego przez skarżącego pytania nr 91, o treści: "Zgodnie z ustawą - Prawo zamówień publicznych, w wypadku postępowania w trybie zapytania o cenę: A. nie prowadzi się negocjacji w sprawie ceny, a każdy z wykonawców może zmienić zaproponowaną cenę przed upływem terminu składania ofert, B. prowadzi się negocjacje w sprawie ceny, a wykonawcy mogą zmienić zaproponowaną cenę, C. nie prowadzi się negocjacji w sprawie ceny, a wykonawcy nie mogą zmienić zaproponowanej ceny". Sąd zauważył, że prawidłowa jest odpowiedź "C", wynikająca wprost z art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (j. t. Dz. U. z 2010 r. Nr 113, poz. 759 ze zm. – dalej P.z.p.). Powołany przepis wyraźnie stanowi, że "każdy z wykonawców może zaproponować tylko jedną cenę i nie może jej zmienić. Nie prowadzi się negocjacji w sprawie ceny". Skarżący udzielił odpowiedzi "B". Według skarżącego, pytanie nr 91 nie powinno w ogóle znaleźć się w teście, gdyż wśród propozycji odpowiedzi jest więcej niż jedna poprawna odpowiedź. Stanowisko to potwierdza literalna i systemowa wykładnia art. 84 ust. 1 P.z.p., jak również liczne wypowiedzi doktryny dotyczące art. 72 P.z.p., które pozwalają na przyjęcie, że również odpowiedź "A" może być prawidłowa. Sąd wyraził pogląd, że przepis art. 72 ust. 1 P.z.p., na podstawie którego sformułowano pytanie, stanowi lex specialis w stosunku do art. 84 ust. 1 P.z.p. Ponieważ pytanie nr 91 nawiązywało wprost do treści art. 72 ust. 1 P.z.p., należało uznać, że było jednoznaczne i umożliwiało udzielenie wyłącznie jednej poprawnej odpowiedzi, którą była odpowiedź "C". Sąd nie podzielił zarzutu skarżącego co do wadliwego sformułowania pytania nr 94, które miało następującą treść: "Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, w przypadku, gdy wszystkie akcje w spółce akcyjnej zostają nabyte - po zarejestrowaniu spółki - przez jednego akcjonariusza, zarząd zgłasza tę okoliczność do sądu rejestrowego w terminie: A. trzech tygodni od dnia, w którym dowiedział się, że wszystkie akcje spółki zostały nabyte przez jedynego akcjonariusza, B. trzydziestu dni od dnia, w którym dowiedział się, że wszystkie akcje spółki zostały nabyte przez jedynego akcjonariusza, C. trzydziestu dni od dnia, w którym wszystkie akcje spółki zostały nabyte przez jedynego akcjonariusza". Sąd zauważył, że prawidłową odpowiedzią, wynikającą z art. 319 § 1 i 2 k.s.h. jest odpowiedź "A", skarżący zaś udzielił odpowiedzi "C". Według skarżącego pytanie 94 nie było zredagowane precyzyjnie, ponieważ użycie sformułowania "przez jednego akcjonariusza" mogło wprowadzać zdającego w błąd. W ocenie Sądu pierwszej instancji, teza skarżącego o wadliwości pytania 94 jest chybiona, albowiem odpowiedź na to pytanie wynika wprost z treści powołanych przepisów k.s.h, a użycie w pytaniu słów "jeden" i "jedyny" nie mogło, zdaniem Sądu, wprowadzać kandydatów w błąd, jeśli znali treść tej regulacji. Sąd pierwszej instancji nie podzielił także zarzutów skarżącego dotyczących pytań nr 85 i nr 95. W ocenie Sądu, również te pytania zostały sformułowane w sposób odpowiadający warunkom określonym w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. K. D. zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił: 1) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego: -art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: - w związku z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. i art. 355 k.p.c. polegające na niezasadnym stwierdzeniu przez Sąd, że jedyną prawidłową odpowiedzią na pytanie nr 64 jest odpowiedź "C" i jednoczesnej bezpodstawnej odmowie przyjęcia przez Sąd, że pytanie nr 64 zostało sformułowane w sposób umożliwiający udzielenie więcej niż jednej prawidłowej, poprawnej odpowiedzi, - w związku z art. 335 § 2 k.p.c. i art. 4772 § 1 k.p.c. polegające na stwierdzeniu przez Sąd, że jedyną prawidłową odpowiedzią na pytanie nr 68 jest odpowiedź "C" i jednoczesnej bezpodstawnej odmowie przyjęcia przez Sąd, że pytanie nr 68 zostało sformułowane w sposób umożliwiający udzielenie więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi oraz że wskazane pytanie i odpowiedzi zostały sformułowane w sposób nieprecyzyjny oraz mogący wprowadzić w błąd, - w związku z art. 84 ust.1 i art. 72 ust.1 P.z.p. polegające na niezasadnym stwierdzeniu przez Sąd, że jedyną prawidłową odpowiedzią na pytanie 91 jest odpowiedź "C" i równoczesnej bezpodstawnej odmowie przyjęcia przez Sąd, że pytanie nr 91 zostało sformułowane w sposób umożliwiający udzielenie więcej niż jednej prawidłowej poprawnej odpowiedzi oraz że wskazane pytanie i odpowiedzi zostały sformułowane w sposób nieprecyzyjny oraz mogący wprowadzić zdającego w błąd, - w związku z art. 319 §1 i § 2 k.s.h. polegające na bezpodstawnej odmowie przyjęcia przez Sąd, że pytanie nr 94 nie zostało skonstruowane w sposób precyzyjny i że zawiera sformułowania mogące wprowadzać zdającego w błąd oraz jednoczesnym niezasadnym uznaniu, że użycie we wskazanym pytaniu słów " jeden" i " jedyny" nie mogło wprowadzać zdających w błąd, -polegające na bezzasadnym uznaniu przez Sąd, że pytania nr 64, 68 , 91, 94 zostały sformułowane w sposób prawidłowy tj. jednoznaczny i precyzyjny, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź, zgodnie z wymogami określonymi w art. 33 9 ust.1 ustawy o radcach prawnych; - polegające na bezpodstawnej odmowie przyjęcia przez Sąd, że pytania nr 64, 68, 91 i 94 zostały skonstruowane w sposób wadliwy i sprzeczny z ustawowymi wymogami wynikającymi z art. 33 9 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. 2) Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 151 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. polegające na: - błędnym przyjęciu przez Sąd, że decyzja Ministra Sprawiedliwości z 29 listopada 2010 r. i poprzedzająca ją uchwała Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w G. z 27 września 2010 r. nie zostały wydane naruszeniem prawa art. 33 9 ust.1 ustawy o radcach prawnych, w sytuacji gdy obydwa rozstrzygnięcia naruszają wskazany przepis prawa oraz - błędnym uznaniu przez Sąd, że decyzja Ministra Sprawiedliwości nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, co w konsekwencji spowodowało nieprawidłowe stwierdzenie przez Sąd, że istnieją podstawy do oddalenia skargi w miejsce jej uwzględnienia, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), która w sprawie nie wystąpiła. Istota zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej sprowadza się do twierdzenia, że Sąd pierwszej instancji z naruszeniem art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych przyjął, że sposób sformułowania pytań i propozycji odpowiedzi w odniesieniu do pytań nr 64, 68, 91 i 94 egzaminu wstępnego na aplikację radcowską odpowiada wymogom określonym w powołanym przepisie. Treść powyższych zarzutów wraz z ich uzasadnieniem wskazuje, że skarżący w istocie kwestionuje prawidłowość oceny Sądu pierwszej instancji, iż wymienione pytania testowe zostały sformułowane zgodnie z wymogami art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Należy zatem przypomnieć, że art. 339 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, że egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Z kolei zgodnie z art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał co najmniej 100 punktów. Z powołanych przepisów wynika wprost, że konsekwencją wprowadzenia reguły testu jednokrotnego wyboru jest wykluczenie pytań zawierających propozycje odpowiedzi, z których więcej niż jedną należałoby uznać za prawidłową. Wprowadzenie takich rozwiązań prawnych wymaga by test egzaminacyjny, sprawdzający wiedzę w zakresie niezbędnym do skutecznego ubiegania się o przyjęcie na aplikację radcowską, nie zawierał pytań obejmujących kwestie sporne w doktrynie i orzecznictwie, jak też pytań, na które udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przyjęcia dodatkowych założeń, niewynikających z treści pytania, ani też pytań obejmujących zagadnienia prawne, na które więcej niż jedna odpowiedź może zostać uznana za prawidłową. Przy ocenie czy konkretne pytanie testowe spełnia wymagania określone w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, należy także mieć na uwadze art. 331 ust. 3 powołanej ustawy, z którego wynika, że egzamin wstępny polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego, radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej. Egzamin wstępny na aplikację radcowską polegający na rozwiązaniu testu o jakim mowa w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, jest więc egzaminem sprawdzającym znajomość prawa w zakresie określonym w art. 331 ust. 3 powołanej ustawy. Należy przy tym mieć na uwadze, że kandydat przystępujący do tego rodzaju egzaminu jest absolwentem wydziału prawa, a zatem powinien dysponować zasobem wiadomości wymaganych na studiach prawniczych. Tego rodzaju wiedza z pewnością powinna obejmować rozumienie w podstawowym zakresie instytucji funkcjonujących w danych dziedzinach prawa oraz znajomość podstawowych pojęć łączących się z daną gałęzią prawa. Powyższe prowadzi do wniosku, że wiedza, którą musi się wykazać kandydat na egzaminie wstępnym na aplikację radcowską nie może być utożsamiana wyłącznie z umiejętnością literalnego odtworzenia treści przepisów z danej dziedziny prawa. Egzamin na aplikację radcowską jest bowiem sprawdzeniem predyspozycji intelektualnych kandydata do zawodu prawniczego, a zatem zdający muszą wykazać się między innymi umiejętnością logicznego rozumowania. Uwzględniając powyższe rozumienie art. 339 ust. 1 oraz art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, zarzuty kwestionujące prawidłowość oceny Sądu instancji w odniesieniu do pytań nr 64, 68, 91 i 94 należało uznać za bezzasadne. Skarżący zakwestionował ocenę Sądu pierwszej instancji dotyczącą pytania nr 64, zarzucając, że na tak sformułowane pytanie możliwe są dwie poprawne odpowiedzi spośród trzech wskazanych. Zdaniem skarżącego nie jest trafny pogląd, że poprawność odpowiedzi "C" wynika wprost z treści art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., gdyż skutki procesowe zaistnienia w postępowaniu cywilnym sytuacji "powagi rzeczy osądzonej" regulowane są w dwóch przepisach: art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. oraz art. 355 § 1 k.p.c. Skarżący zauważył, że art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. reguluje skutki procesowe pierwotnej niedopuszczalności powództwa z uwagi na istnienie powagi rzeczy osądzonej, zaś art. 355 § 1 k.p.c. reguluje skutki procesowe następczej niedopuszczalności rozpoznania i rozstrzygnięcia powództwa z powodu następczego powstania przeszkody procesowej w postaci powagi rzeczy osądzonej. Zaistnienie pierwotnie przeszkody procesowej w postaci powagi rzeczy osądzonej powoduje odrzucenie pozwu, a następcze powstanie wspomnianej przeszkody stanowi podstawę umorzenia postępowania. Zdaniem skarżącego skoro w treści pytania nr 64 nie wskazano, że okoliczność, gdy o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie osądzona, istnieje już w chwili wszczęcia procesu cywilnego, to Sąd pierwszej instancji nie był uprawniony do dokonywania własnych założeń i subiektywnej interpretacji treści analizowanego pytania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższa argumentacja nie daje podstaw do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji. Przede wszystkim stwierdzić należy, że niewątpliwie treść pytania nr 64 jest jasna, chodzi w nim o udzielenie odpowiedzi, jakie rozstrzygnięcie jest zobowiązany wydać sąd w razie stwierdzenia powagi rzeczy osądzonej. Z samej treści pytania, poprzez zamieszczenie w jego tekście sformułowania "została już..." wynika jednoznacznie, że dotyczy ono sytuacji, w której przyczyna powodująca określony skutek procesowy istniała już pierwotnie. W związku z powyższym nie można podzielić stanowiska strony skarżącej, że w pytaniu nie sprecyzowano, czy przeszkoda procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej miała charakter pierwotny, czy następczy. Okoliczność, że sąd poweźmie wiadomość o fakcie prawomocnego osądzenia sprawy między tymi samymi stronami o to samo roszczenie dopiero w toku postępowania, nie oznacza, że w takiej sytuacji należy umorzyć postępowanie na podstawie art. 355 § 1 k.p.c. Istotna jest bowiem okoliczność, czy przyczyna uniemożliwiająca rozpoznanie sprawy przez sąd, określona w art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. istniała od początku postępowania, a nie to kiedy została ujawniona. Stanowisko takie wyrażane jest w literaturze przedmiotu (por. Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz pod red. T. Erecińskiego, t. 1, Warszawa 2007, LexisNexis, s. 496), gdzie przyjmuje się, że odrzucenie pozwu jest obligatoryjne w sytuacjach, w których od samego początku istnieje brak określonych dodatnich przesłanek procesowych lub występują określone ujemne przesłanki procesowe (art. 199 oraz art. 1099, art. 1124 § 3 i art. 1165 § 1 kpc). Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił także stanowiska skarżącego odnośnie do pytania nr 68. Zdaniem skarżącego pytanie nr 68 jest nieprecyzyjne, gdyż nie wprowadzono do jego treści informacji, że chodzi o zasadę albo o przewidziany od niej wyjątek. W tej sytuacji nie istniały kryteria, według których możliwe było dokonanie obiektywnej oceny prawidłowości udzielonej odpowiedzi. Skarżący zarzucił, że nie można zgodzić się z twierdzeniem WSA w W., że przepis art. 4772 § 1 k.p.c., przy tak niejednoznacznym pytaniu, nie odnosi się do sytuacji wskazanej w treści pytania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można argumentacji skarżącego uznać za trafną. W pytaniu nr 68 nie ma błędu rodzącego wątpliwość przy wyborze jednej spośród trzech wskazanych wyżej odpowiedzi. Z treści art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych nie wynika, aby przy formułowaniu pytań i odpowiedzi należało w ich treści precyzować czy chodzi o zasadę ogólną, czy też o wyjątek od zasady ogólnej. Treść pytania musi być jedynie tak skonstruowana, aby udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi nie było uzależnione od przyjęcia dodatkowych założeń, nie wynikających z treści pytania. W pytaniu nr 68 wskazano na dwie istotne okoliczności faktyczne, które zakreślały relacje pomiędzy pytaniem a prawidłową odpowiedzią. Z treści pytania wynikało jednoznacznie, że stroną pozwaną jest Skarb Państwa i roszczenie zostało uznane przez pozwanego. Te i tylko te okoliczności należało mieć na uwadze przy wyborze jednej z trzech przedstawionych propozycji odpowiedzi. Zdający egzamin, w tym wypadku skarżący, winien mieć przy tym na uwadze treść pouczenia zawartego w pkt 4 arkusza testu, iż nie wolno mu było dokonywać dodatkowych założeń wykraczających poza treść pytania. Przy uwzględnieniu tych zasad nie może budzić wątpliwości, że w przypadku pytania nr 68 odpowiedź "C" odnosi się wprost do treści art. 335 § 2 k.p.c., w myśl którego natychmiastowa wykonalność nie będzie również orzeczona nawet za zabezpieczeniem w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa. Przepis ten normuje wyjątek od zasady nadawania przez sąd z urzędu wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności, gdy w sprawie nastąpiło uznanie roszczenia przez pozwanego, mający miejsce w sytuacji, gdy pozwanym jest jednostka organizacyjna Skarbu Państwa. Wbrew zarzutom skarżącego udzielenie prawidłowej odpowiedzi na omawiane pytanie nie wymagało uwzględnienia zastosowania przepisu art. 4772 § 1 k.p.c. Zgodnie z powołanym przepisem zasądzając należność pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy, sąd z urzędu nada wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności w części nie przekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika. Przepis art. 334 § 4 i art. 335 § 1 zdanie drugie stosuje się odpowiednio; nie stosuje się przepisu art. 335 § 2. Powołany art. 4772 § 1 k.p.c. jest przepisem szczególnym w stosunku do regulacji zawartych w art. 333–338 k.p.c. Przewidziane w tym przepisie wyłączenie stosowania art. 335 § 2 k.p.c. oznacza, że w zakresie wskazanym w art. 4772 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. jest dopuszczalne nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności także w stosunku do pracodawców będących jednostkami organizacyjnymi Skarbu Państwa. Rzecz jednak w tym, że jako przepis szczególny w stosunku do wyjątku określonego w art. 335 § 2 k.p.c., art. 4772 § 1 k.p.c. odnosi się do ściśle wskazanych w nim okoliczności faktycznych. Tymi odrębnymi okolicznościami wynikającymi z treści powołanego przepisu jest sytuacja, gdy powodem jest pracownik zaś pozwanym jako pracodawcą jest jednostka organizacyjna Skarbu Państwa, która uznaje roszczenie powoda pracownika. W takiej tylko sytuacji sąd nada wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności z urzędu, ale – tak jak to wynika także z dalszej treści art. 4772 § 1 k.p.c. – wyłącznie w części nie przekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika. Takie okoliczności nie zostały zaś podane w treści pytania nr 68. Podobnie jak i to, że treść tego pytania nie dotyczyła zasady ogólnej wskazanej w art. 333 § 1 pkt 2 k.p.c., zgodnie z którą sąd z urzędu nadaje wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności, jeżeli zasądza roszczenie uznane przez pozwanego. Nie oznacza to jednak, że pytanie nr 68 zostało sformułowane nieprecyzyjnie. Wręcz przeciwnie, gdyż z jego treści wynika, że dotyczyło konkretnej sytuacji faktycznej, tzn. takiej, w której pozwanym jest Skarb Państwa, który uznał roszczenie powoda. Relacja pomiędzy pytaniem a odpowiedzią była w tym przypadku sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, tj. art. 335 § 2 k.p.c. Pytanie nr 68 było więc jednoznaczne, a rozszerzenie jego granic o warunki uregulowane w art. 4772 § 1 k.p.c. uznać należało za bezpodstawne. Zważywszy na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pytanie nr 68 zostało skonstruowane zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Zarzuty skargi kasacyjnej w tym zakresie są więc niezasadne. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie są też trafne zarzuty dotyczące pytania nr 91. W pytaniu tym nie ma błędu mogącego powodować wątpliwość przy wyborze jednej spośród trzech wskazanych odpowiedzi. Treść pytania odpowiadała bowiem unormowaniu przyjętemu w art. 72 ust. 1 P.z.p. Przepis ten wyraźnie stanowi, że "Każdy z wykonawców może zaproponować tylko jedną cenę i nie może jej zmienić. Nie prowadzi się negocjacji w sprawie ceny". Dokonanie wyboru prawidłowej odpowiedzi sprowadzało się zatem do wskazania odpowiedzi trzeciej "C". Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że tryb zapytania o cenę jest sposobem dokonywania zamówienia, w którym każdy wykonawca może zaproponować tylko jedną cenę i dlatego nie może jej zmieniać (art. 72 ust. 1 P.z.p.). Zamawiający może zaś udzielić zamówienia i zawrzeć umowę tylko i wyłącznie z tym wykonawcą, który zaoferował najniższą cenę. Innymi słowy, w trybie zapytania o cenę zgodnie z art. 72 ust. 1 P.z.p. przewidziano zakaz prowadzenia negocjacji w sprawie ceny, a wykonawcy nie mogą zmienić zaproponowanej ceny. Właśnie tej sytuacji dotyczy pytanie nr 91, które zadano wprost na podstawie przepisu art. 72 ust. 1 P.z.p. Przepis ten nie wyłącza natomiast możliwości prowadzenia negocjacji w innych sprawach, niż cena. Zamawiający może więc prowadzić negocjacje w takich sprawach jak terminy dostaw, miejsce dostaw, spełnienie świadczenia w częściach itp. Dodać należy, że art. 84 ust. 1 P.z.p. stanowi, że przed upływem terminu do składania ofert wykonawca może zmienić lub cofnąć ofertę. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że termin składania ofert, o którym mowa w art. 84 ust. 1 P.z.p. podawany jest w zamówieniach prowadzonych w trybach przetargowych w specyfikacji istotnych warunków zamówienia, a w trybach z ogłoszeniem – także w ogłoszeniu. Natomiast do zamówień w trybie zapytania o cenę na podstawie art. 73 P.z.p. stosuje się odpowiednio art. 64 ust. 1 P.z.p., który odnosi się do obowiązku zamawiającego wyznaczenia wykonawcom terminu do składania ofert. Termin ten musi uwzględniać czas niezbędny do przygotowania i złożenia oferty. Ustawodawca ze względu na uproszczony tryb nie wyznaczył tu żadnego terminu minimalnego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że ustawa Prawo zamówień publicznych w art. 72 ust.1 wyraźnie i wprost zakazuje dokonywania zmiany zaproponowanej ceny. Skoro ustawodawca zdecydował się na taki odrębny (szczegółowy) tryb udzielenia zamówienia, jakim jest zapytanie o cenę, to należy przyjąć, że każdy z wykonawców może zaproponować tylko jedną cenę i nie może jej zmienić. Zdanie drugie tego przepisu wskazujące, że "nie prowadzi się negocjacji w sprawie ceny" jest tylko potwierdzeniem słuszności takiego twierdzenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pytanie nr 91 (wraz z odpowiedzią "C" jako poprawną) zawarte w teście rozwiązywanym przez skarżącego podczas egzaminu na aplikację radcowską w 2010 r. dotyczyło wprost treści analizowanego art. 72 ust. 1 P.z.p. Dlatego trzeba uznać, że pytanie to odpowiadało wymogom określonym w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, gdyż miało cechę jednokrotnego (prawidłowego) wyboru. Stanowisko takie zostało już wyrażone w wyrokach NSA: z 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1927/11, z 12 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 2306/11 i z 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1921/11, (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodać należy, że powoływany przez skarżącego na poparcie zarzutów dotyczących pytania nr 91 wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 maja 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 399/11, został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1968/11, zaś skargę oddalono. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie jest trafny zarzut dotyczący pytania nr 94, w którym skarżący podnosi, że nie podziela oceny Sądu pierwszej instancji co do poprawnego sformułowania tego pytania. Zdaniem skarżącego, w pytaniu nr 94 nie uniknięto niejasności spowodowanej użyciem w treści pytania słów "jednego akcjonariusza" natomiast w odpowiedziach na pytanie "jedynego akcjonariusza". Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzut nieprawidłowego sformułowania omawianego pytania poprzez użycie słów "przez jednego akcjonariusza" mogło wprowadzać zdającego w błąd nie może być uznany za zasadny. Istota pytania sprowadzała się do wskazania terminu zgłoszenia do sądu rejestrowego nabycia w spółce akcyjnej wszystkich akcji przez jednego akcjonariusza, który z tą chwilą stał się jedynym akcjonariuszem spółki. Prawidłową odpowiedzią była odpowiedź "A" wynikająca z treści art. 319 § 1 i § 2 k.s.h. Zauważyć zatem jedynie należy, że w odpowiedziach nawiązano do ustawowego sformułowania "jedynego akcjonariusza". Natomiast użyte w treści pytania sformułowanie "jednego akcjonariusza" wynikało z potrzeby doprecyzowania okoliczności fatycznych, czyli sytuacji, której dotyczą odpowiedzi określające termin zgłoszenia do sądu rejestrowego faktu nabycia wszystkich akcji przez akcjonariusza. Użycie w treści pytania słowa "jednego" poprzez właściwe dodanie tego słowa do określenia sytuacji przewidzianej w art. 319 § 2 k.s.h. nie może być uznane za mylące zdającego. Wręcz przeciwnie, w ten sposób doprecyzowano, eliminując mogące powstać wątpliwości, czy akcje zostały nabyte po zarejestrowaniu spółki przez jednego akcjonariusza, który był jedynym akcjonariuszem. Zauważyć także należy, że w treści § 2 art. 319 k.s.h. wskazano, że przepis § 1 stosuje się odpowiednio, gdy wszystkie akcje w spółce zostają nabyte przez akcjonariusza (właśnie jednego) po zarejestrowaniu spółki. Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).