II GZ 397/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 20 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 906/11 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. przywrócić M. M. termin do uzupełnienia braków formalnych skargi. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 906/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. M. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w dniu 27 maja 2011 r. pełnomocnik skarżącej (H. B. – O.) wniosła o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, który to termin – zakreślony w zarządzeniu z dnia 26 kwietnia 2011 r. – upłynął z dniem 16 maja 2011 r. Pełnomocnik strony wskazała, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy, bowiem osoba, która odebrała wezwanie (ojciec – Z. B.), zamiast przekazać przesyłkę, omyłkowo umieściła ją w nieodpowiednim segregatorze. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, powołane we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy pełnomocnika strony skarżącej. Nie została zatem spełniona podstawowa przesłanka przywrócenia terminu. Wobec tego Sąd pierwszej instancji, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływana jako: p.p.s.a.), odmówił skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła M. M., reprezentowana przez siostrę – H. B. - O. Wniosła o zmianę lub uchylenie tego orzeczenia. W uzasadnieniu wskazała, że powodem niedotrzymania terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi jest również choroba pełnomocnika skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego na obecnym etapie postępowania jest kwestia zgodności z prawem postanowienia Sądu pierwszej instancji w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w art. 86 i następnych powołanej ustawy prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Określił jednocześnie przesłanki, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. Spośród określonych przepisami przesłanek przywrócenia terminu Sąd pierwszej instancji zakwestionował jedynie uprawdopodobnienie w przedmiotowym wniosku okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Artykuł 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. stanowi, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Oznacza to, że przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej uzależnione jest od kryterium braku winy. Chodzi o to, że strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym musi wykazać dołożenie szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zajęcie stanowiska odmiennego, uwzględniającego subiektywny miernik staranności, wprowadziłoby do stosunków procesowych element niepewności. W rozpatrywanym stanie faktycznym strona działała przez pełnomocnika, dlatego też to działanie bądź zaniechanie tej osoby podlega ocenie pod kątem stwierdzenia braku winy, który jest konieczną przesłanką przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. W niniejszej sprawie przesyłkę zawierającą wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi i adresowaną do H. B. – O. odebrał dorosły domownik – ojciec adresatki Z. B. Doręczenia dokonano zatem w trybie zastępczym (art. 72 p.p.s.a.) i było ono skuteczne, niezależnie od tego czy osoba, której wręczono pismo za pokwitowaniem w stosownym czasie nie oddała tego pisma jego adresatowi. Zauważyć jednak należy, że sama prawidłowość doręczenia przesyłki nie wyłącza wykazania, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy adresata, w szczególności z przyczyn leżących po stronie osób, do których rąk doręczenie nastąpiło. Dotyczy to także doręczenia przesyłki dorosłemu domownikowi adresata, jeżeli nie doręczył on pisma adresatowi lub uniemożliwił adresatowi zapoznanie się z treścią tego pisma (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 1973 r., sygn.akt I CZ 157/72, OSNC 1973/12/215). Do przyczyn, które mogą uzasadniać przywrócenie uchybionego terminu, niezależnych od strony, można zatem zaliczyć także zawinione działanie lub zaniechanie osoby, która nie przekazuje adresatowi doręczonego jej pisma, mimo iż do tego się zobowiązała. Strona nie może bowiem ponosić konsekwencji procesowych takiego zachowania się tej osoby, na które nie miała żadnego wpływu i które może być wynikiem jej celowego działania (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2002 r., sygn. akt III KZ 85/01, OSP 2002/10/130, postanowienie NSA z dnia 24 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 742/09, postanowienie NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt I OZ 92/10, postanowienie NSA z dnia 17 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OZ 605/10). We wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi pełnomocnik strony wskazała, że powodem uchybienia temu terminowi było to, że ojciec nie przekazał jej przesyłki z wezwaniem do uzupełnienia braków, gdyż najprawdopodobniej omyłkowo umieścił list w segregatorze z fakturami zamiast w segregatorze z korespondencją. Pełnomocnik zapoznała się z treścią tego wezwania dopiero w dniu 27 maja 2011 r., a zatem po upływie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu uprawdopodabniają brak winy pełnomocnika skarżącej w uchybieniu wspomnianemu terminowi. Aby zapoznać się z treścią kierowanej do niej korespondencji, H. B. – O. dokonała wszelkich możliwych czynności, których można wymagać od osoby należycie dbającej o własne interesy. W tym celu wśród domowników przyjęto, że osoba odbierająca pocztę zapisuje datę odbioru na kopercie i piśmie przewodnim, a następnie umieszcza przesyłkę w odpowiednim segregatorze z korespondencją. W niniejszej sprawie – z przyczyn, za które pełnomocnikowi skarżącej nie sposób przypisać winy – wspomniana zwyczajowa procedura nie została dochowana, skoro odbierający przesyłkę w dniu 9 maja 2011 r. (Z. B.) umieścił ją innym miejscu (segregator z fakturami), gdzie korespondencja ta nie była łatwo dostrzegalna. Z uwagi na powyższe, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena w zakresie braku winy jako przesłanki przywrócenia terminu do uzupełniania braków formalnych skargi – była nieprawidłowa, a zatem zażalone postanowienie podlegało uchyleniu. Jednocześnie, mając na uwadze względy ekonomiki procesowej oraz fakt, że zgromadzone w aktach sprawy dokumenty i oświadczenia są wystarczające do oceny czy wystąpiły przesłanki przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił rozpoznać złożony w tym zakresie wniosek strony skarżącej. W świetle art. 86 i 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Z akt sprawy i oświadczeń strony wynika, że każda ze wskazanych przesłanek przywrócenia terminu została spełniona. Przyczyna uchybienia terminu ustała wraz z odnalezieniem przez pełnomocnika strony przesyłki z wezwaniem do uzupełniania braku formalnego skargi, co nastąpiło w dniu 27 maja 2011 r. Tego samego dnia został wysłany na adres Sądu pierwszej instancji wniosek o przywrócenie terminu. Jednocześnie został uzupełniony brak formalny skargi, to jest nadesłano pełnomocnictwo, z którego wynikało umocowanie H. B. – O. do reprezentowania siostry (M. M.) przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Jak wskazano wyżej, pełnomocnik skarżącej uprawdopodobniła również brak winy w uchybieniu terminowi. Natomiast samo uchybienie terminowi powodowałoby ujemne dla strony skutki procesowe, bowiem skarga, której braki formalne nie zostałyby w terminie uzupełnione podlegałaby odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 p.p.s.a. uchylił zażalone postanowienie, a następnie rozpoznał wniosek skarżącej o przywrócenie terminu i w efekcie na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. przywrócił stronie termin do uzupełnienia braków formalnych skargi.