II FSK 2961/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Dumas, Sędzia del. WSA Andrzej Jagiełło, Protokolant Karolina Zarzycka-Ciołkiewicz, po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 256/11 w sprawie ze skargi J. K. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 31 sierpnia 2010 r. nr IPPB2/415-22/09/10-20/S/AK w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów na rzecz J. K. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 29 sierpnia 2011 r., III SA/WA 256/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił interpretację indywidualną Ministra Finansów z 31 sierpnia 2010 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych zaskarżoną przez J. K. 2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: skarżąca złożyła do Ministra Finansów wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych. W opisie stanu faktycznego wskazano: że skarżąca jest pracownikiem spółki, stanowiącej podmiot z grupy kapitałowej A. S.A. Skarżąca jest uprawniona do uczestnictwa w programie akcjonariatu pracowniczego (dalej jako: "program"), którego celem jest subskrypcja akcji emitowanych w ramach podwyższenia kapitału zakładowego A. przeznaczona dla pracowników grupy kapitałowej, uprawnionych do objęcia tych akcji na podstawie stosownych uchwał w zakresie podwyższenia kapitału zakładowego. Skarżąca uprawniona była do subskrypcji akcji A. za pośrednictwem funduszu zbiorowego inwestowania w papiery wartościowe (dalej jako: "F."), instytucji powszechnie stosowanej we Francji dla realizacji programów akcjonariatu pracowniczego, która inwestuje pieniądze uczestników dokonując subskrypcji akcji A. S.A. na ich rzecz oraz w ich imieniu. Skarżąca otrzyma jednostki uczestnictwa w funduszu F., których wartość odpowiada wartości akcji subskrybowanym z wkładu skarżącej po cenie uwzględniającej 20% dyskonto (cena subskrypcyjna). Jednostki uczestnictwa funduszu F. oraz akcje A. nie mogą być zbywane przez okres blokady inwestycji trwający 5 lat. Wartość jednostek uczestnictwa będzie ulegała zmianom odpowiadającym fluktuacjom cenowym akcji A. Po upływie okresu blokady skarżąca może umorzyć swoje jednostki uczestnictwa otrzymując w zamian środki pieniężne lub akcje A. Umorzenie jednostek będzie miało formę odpłatnego zbycia jednostek uczestnictwa przez skarżącą na rzecz funduszu F. Skarżąca wskazała, że subskrypcja akcji za cenę subskrypcyjną nie stanowi dla skarżącej przychodu podatkowego podlegającego opodatkowaniu w momencie nabycia jednostek uczestnictwa w funduszu F., gdyż dyskonto nie powoduje otrzymania przez skarżącą lub postawienia do jej dyspozycji jakichkolwiek kwot, wartości lub świadczeń w naturze w dacie subskrypcji akcji. Ponadto, opisany w stanie faktycznym sposób nabycia akcji A. przez skarżącą zgodny jest z dyspozycją art. 24 ust. 11 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm. dalej jako "u.p.d.o.f."). Z kolei, o wartość dyskonta podwyższana jest podstawa opodatkowania dochodu z tytułu umorzenia tych jednostek uczestnictwa. 3. Minister Finansów wydał interpretację indywidualną z 30 kwietnia 2010 r., w której stwierdził, że przedstawione przez skarżącą stanowisko jest nieprawidłowe, uznając, iż w przedstawionym stanie faktycznym dyskonto udzielone skarżącej przy objęciu akcji podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych już w dacie subskrypcji tych akcji. W rezultacie, interpretacja indywidualna z 30 kwietnia 2010 r. została przez skarżącą zaskarżona do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wyrokiem z 23 lutego 2010 r. (III SA/Wa 1463/09) WSA w Warszawie uchylił zaskarżoną interpretację. W uzasadnieniu orzeczenia sąd wskazał, że stan faktyczny opisany został w sposób niepozwalajacy na jednoznaczne ustalenie: momentu objęcia akcji A. przez wnioskodawcę, zasad działania funduszu oraz relacji zachodzących między stroną skarżącą - funduszem - oraz firmą A. Jednocześnie, sąd wskazał, że organ podatkowy dokonał błędnej interpretacji art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., bowiem nie znajduje oparcia w treści tego przepisu ani w żadnej innej normie pogląd, że osoba fizyczna nie może skorzystać ze wskazanego w tym przepisie odroczenia opodatkowania z uwagi na siedzibę spółki (emitenta akcji). 4. Na wezwanie dyrektora izby skarbowej pismem z 19 lipca 2010 r. skarżąca wyjaśniała, że: jest pracownikiem polskiej spółki z grupy kapitałowej, w ramach uczestnictwa w programie nie będzie otrzymywała akcji (udziałów) swojego pracodawcy lecz obejmuje akcje nowej emisji spółki A. S.A. z siedzibą we Francji, nabywane przez skarżącą w ramach programu akcje pochodzą z nowej emisji akcji A. S.A w podwyższonym kapitale zakładowym, przeznaczonej do objęcia przez pracowników uczestniczących w obecnej edycji programu akcjonariatu pracowniczego. Skarżąca (a nie fundusz) obejmuje akcje A. S.A. jako uprawniona na podstawie uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy A. S.A.; skarżąca czyni to za pośrednictwem funduszu. Jednostki uczestnictwa w F. stanowią zbywalne papiery wartościowe w rozumieniu prawa obcego - francuskiego - a więc również w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. Nr 183 poz. 1538). Właścicielami akcji są uczestnicy programu, w tym skarżąca. Akcje przydzielane są poszczególnym uczestnikom w dacie subskrypcji i przetrzymywane przez fundusz F. a ich wartość odzwierciedlona jest w jednostkach uczestnictwa przydzielonych uczestnikom programu. Jednostki uczestnictwa w funduszu są zablokowane, tzn. możliwość ich zbycia jest wyłączona do 30 czerwca 2014 r., z wyłączeniem przypadków umorzenia przed upływem okresu zablokowania wskazanych w przepisach francuskich. Prawa ochronne są niezbywalne i stanowią zobowiązanie umowne pracodawcy wobec pracownika nabywającego akcje, chroniąc uczestników przed spadkiem wartości akcji. Faktyczna kontrola tych akcji jest ograniczona przez okres blokady z uwagi na czasowy brak możliwości ich zbywania (dysponowania akcjami), z wyłączaniem przypadków wcześniejszego zakończenia programu. Jednostki uczestnictwa odzwierciedlają ponadto wartość dodatkowych akcji zakupionych na rzecz uczestników przez Funduszu w wyniku reinwestowania dywidend w trakcie okresu blokady. Fundusz F. subskrybuje akcje w imieniu i na rzecz uczestników. 5. Minister Finansów po uzupełnieniu stanu faktycznego przez skarżącą w dniu 31 sierpnia 2010 r. wydał zaskarżaną interpretację indywidualną uznając za nieprawidłowe stanowisko skarżącej, zgodnie z którym dyskonto udzielone skarżącej przy objęciu akcji nie podlega opodatkowaniu w dacie objęcia akcji lecz podlega opodatkowaniu w dacie ich zbycia. Minister Finansów wskazał, że przychód z tytułu objęcia akcji z dyskontem należy kwalifikować jako przychód z innych źródeł w rozumieniu art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. Jednocześnie, Minister Finansów konkludował w wydanej interpretacji, że przepis art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. nie znajduje zastosowania do opisanego stanu faktycznego ponieważ należy go stosować wyłącznie do objęcia akcji emitowanych przez polskie spółki kapitałowe. 5. W skardze do WSA w Warszawie na powyższą interpretację zarzucono, iż interpretacja indywidualna została wydana: z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 11 ust. 1 i ust. 2b w związku z art. 23 ust. 1 pkt 38 oraz art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie oraz z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 121 § 1 w związku z art. 14c i 14h ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r., Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej jako: "O.p.") poprzez niewłaściwe zastosowanie. 6. WSA w Warszawie uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie. Sąd stwierdził, że zaskarżona interpretacja narusza przepisy prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię przepisów u.p.d.o.f. dotyczących rozpoznania przychodu, uznając w tym zakresie zarzuty skarżącej za w pełni uzasadnione. Sąd podzielił stanowisko skarżącej, iż Minister Finansów wydał indywidualną interpretację z naruszeniem przepisów art. 11 ust. 1, art. 11 ust. 2b u.p.d.o.f. oraz art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. Sąd przyznał rację skarżącej, iż w momencie otrzymania akcji na preferencyjnych warunkach; przysporzenie, jakie z tego tytułu uzyskuje skarżąca, niezależnie od źródła i przyczyny uzyskania tego przysporzenia, jest jedynie potencjalne. Korzyść, którą skarżąca uzyskuje w postaci objęcia na preferencyjnych zasadach akcji zostanie uwzględniona dopiero przy opodatkowaniu w momencie realizacji dochodu - czyli przy sprzedaży objętych akcji. Przy takiej konstrukcji funduszu nie jest oczywiste, czy skarżąca kiedykolwiek efektywnie będzie w stanie finansowo skorzystać z wartości dyskonta, ponieważ nie jest wykluczone, że w momencie zakończenia okresu blokady, gdy skarżąca będzie uprawniona do otrzymania środków pieniężnych wynikających z umorzenia jednostek uczestnictwa w funduszu F., wartość otrzymanych środków będzie niższa niż cena subskrypcyjna wydatkowana przez skarżącą na objęcie akcji. W takim przypadku, przyjęcie stanowiska wyrażonego w interpretacji oznaczałoby, że skarżąca została obciążona opodatkowaniem od wartości dyskonta, która to wartość realnie nie została postawiona do jej dyspozycji, ani w momencie subskrypcji, ani w momencie zakończenia okresu blokady ani w jakimkolwiek innym momencie. W efekcie, skoro skarżąca faktycznie nie otrzymuje kwoty dyskonta, jak również czasowo pozbawiona jest prawa dysponowania jednostkami uczestnictwa w funduszu F. i akcjami subskrybowanymi przez fundusz w jej imieniu i na jej rzecz, fakt subskrypcji akcji na rzecz skarżącej po cenie zdyskontowanej o kwotę zniżki w żadnym przypadku nie prowadzi do uzyskania przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., tj. otrzymania lub postawienia do dyspozycji skarżącej w roku subskrypcji pieniędzy, wartości pieniężnych, świadczenia w naturze lub nieodpłatnego świadczenia. W ocenie sądu, skarżąca słusznie wskazała, iż w jej sytuacji będzie miał zastosowanie przepis art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. Stan faktyczny, w którym znajduje się skarżąca, odpowiada hipotezie przepisu art. 24 ust. 11 ww. ustawy co oznacza, że objecie przez skarżącą akcji wolne jest od podatku. Przepis art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. nie stanowi jednakże definitywnego zwolnienia podatkowego; przesuwa tylko w czasie datę powstania obowiązku podatkowego z tytułu objęcia akcji, tak krajowych, jak i niekrajowych. Sąd wskazał, iż powyższe stanowisko znalazło wyraz w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide. m.in. wyrok NSA z 26 maja 2011 r., II FSK 150/10, z 27 kwietnia 2011 r., II FSK 2176/09). W kontekście powyższego sąd wskazał, iż w całości podziela także pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowym, iż objęcie i nabycie akcji, o którym mowa w art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., dotyczy także akcji zagranicznych (niekrajowych) spółek kapitałowych, z tym że od 1 stycznia 2011 r. tylko akcji spółek, których siedziba znajduje się na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego. 7. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Minister Finansów zarzucił naruszenie prawa w rozumieniu art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a.") polegającym na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu : art. 11 ust 1, art. 11 ust 2b, art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., i w rezultacie przyjęcie, że objęcie akcji przez wnioskodawczynię jest wolne od podatku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 8. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw, albowiem żadnego ze wskazanych w zarzucie przepisów prawa materialnego sąd pierwszej instancji nie naruszył. Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 11 ust. 1 i art. 11 ust. 2b u.p.d.o.f. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, art. 19 i art. 20 ust. 3, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Drugi zaś podaje definicję przychodów ze świadczeń częściowo odpłatnych, według której przychodem podatnika jest różnica pomiędzy wartością tych świadczeń, ustaloną według zasad określonych w ust. 2 lub 2a, a odpłatnością ponoszoną przez podatnika. Autor skargi kasacyjnej w istocie nie wskazał na czym polegało naruszenie tych przepisów. Przypomnieć tylko należy, że sąd pierwszej instancji stwierdził, iż w momencie otrzymania akcji na preferencyjnych warunkach; przysporzenie jakie z tego tytułu otrzymuje skarżąca, niezależnie od źródła i przyczyny uzyskania tego przysporzenia, jest jedynie potencjalne. Pogląd ten w pełni zasługuje na aprobatę. Nabycie akcji, nawet nieodpłatnie, bądź po cenie preferencyjnej, nie generuje dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Powyższa konstatacja wynika z treści przepisu art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., zgodnie z którym, dochód stanowiący nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji objętych (nabytych) przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia a wydatkami poniesionymi na ich objęcie (nabycie) nie podlega opodatkowaniu w momencie objęcia (nabycia) tych akcji. W przypadku skarżącej ta zasada doznała jeszcze większego ograniczenia, bowiem nie może ona swobodnie rozporządzać ani jednostkami uczestnictwa w Funduszu, ani akcjami subskrybowanymi za pośrednictwem Funduszu przez okres 5 lat od daty subskrypcji. W dacie subskrypcji nie odnosi zatem żadnej korzyści, w tym również częściowo odpłatnej. Powyższe stanowisko znajduje również potwierdzenie w art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. zgodnie z którym, nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną oraz innych papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodów przy ustalaniu dochodu z odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji), wkładów oraz innych papierów wartościowych, w tym dochodu z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych a także umorzenia jednostek uczestnictwa. Powołany wyżej przepis art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. przesuwa w czasie datę powstania obowiązku podatkowego z tytułu objęcia akcji. Natomiast w myśl art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. z chwilą zbycia tych akcji powstaje obowiązek opodatkowania przychodu z kapitałów pieniężnych, co w konsekwencji spowoduje opodatkowanie ostatecznego przysporzenia. Konstatację taką zawarł również NSA, w cytowanym w skardze kasacyjnym wyroku z 20 maja 2011 r., II FSK 31/12. Innymi słowy z wykładni art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. wynika, iż nie stanowi on definitywnego zwolnienia podatkowego, a tylko przesuwa w czasie daty powstania obowiązku podatkowego z tytułu objęcia akcji. Natomiast interes Skarbu Państwa zostanie systemowo uwzględniony i zabezpieczony poprzez opodatkowanie zbycia tych akcji, albowiem zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f., stanowi ono podstawę powstania opodatkowanego przychodu z kapitału pieniężnych. Wbrew odmiennym wywodom skargi kasacyjnej, NSA w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą stoi na stanowisku, że objęcie i nabycie akcji, o którym mowa w art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. dotyczy także akcji zagranicznych (niekrajowych) spółek kapitałowych. Taka ocena prawna wynika z językowej, celowościowej i systemowej wykładni unormowania wynikającego z cytowanego przepisu. W jego treści ustawodawca nie wypowiada się o "spółkach polskich, spółkach krajowych, spółkach zagranicznych, czy też niekrajowych", chociaż niewątpliwie sformułowań i określeń tego rodzaju mógłby użyć i wynikające z nich rozróżnienia negatywnie wykorzystać (por. wyroki WSA w: Poznaniu z 17 października 2012 r., I SA/Po 714/12 i Opolu z 14 sierpnia 2013 r., I SA/Op 331/13). Konstatacja organu, iż przy redagowaniu art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. posłużono się sformułowaniem "uchwała walnego zgromadzenia" nie jest wystarczającym argumentem pozwalającym przyjąć, jakoby przepis ten dotyczył wyłącznie spółek prawa polskiego. W omawianym przepisie nie ma odwołania do jakichkolwiek regulacji prawa podatkowego, na przykład przez przywołanie Kodeksu spółek handlowych. Z wykładni językowej przepisu art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. nie wynika więc pewny i jednoznaczny wniosek, że przepis ten nie dotyczy spółek zagranicznych (niekrajowych).Także orzecznictwo wyraźnie wskazuje, że omawiana regulacja nie ma zastosowania wyłącznie do objęcia akcji emitowanych przez polskie spółki kapitałowe. Stanowisko takie zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z: 14 stycznia 2011 r., II FSK 1555/09, 27 kwietnia 2011 r., II FSK 1410/10. W ślad za tymi orzeczeniami NSA identyczne stanowisko zaprezentowano min. w wyrokach WSA w: Gdańsku z 29 lutego 2012r, I SA/Gd 1139/11, WSA w Warszawie z 15 września 2009 r., III SA/Wa 570/09, WSA w Olsztynie z 30 września 2009 r., I SA/Ol 558/09. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490).