II GSK 759/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędzia del. NSA Stanisław Śliwa Protokolant Karol Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 12 września 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 1930/11 w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz K. J. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 grudnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1930/11, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. J. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] sierpnia 2011 r., nr [...], w przedmiocie wznowienia postępowania, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z dnia [...] czerwca 2011 r., stwierdził, że uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu oraz zasądził od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania. Referując stan faktyczny sprawy, Sąd I instancji podał, że pismem z [...] czerwca 2011 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia o wznowienie postępowań zakończonych ostatecznymi decyzjami ustalającymi, iż F. R.-P. oraz A. G.-M., z którymi K. J., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą O. N. J. O. "J.", zawierał umowy – są objęte obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu tych umów. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż o organie, który wydał decyzje dowiedział się dopiero z decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2011 r., a zatem zachował termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowań. W postępowaniach tych nie brał udziału, bowiem nie został powiadomiony przez organ o ich prowadzeniu. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, odmówił wznowienia postępowań, stwierdzając, że skarżący nie posiadał uprawnień strony w przedmiotowych postępowaniach. Decyzje dotyczyły stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego osób, z którymi firma skarżącego zawierała umowy cywilnoprawne. Wydane decyzje nie nakładają na skarżącego, będącego jedynie płatnikiem składek, żadnego obowiązku, ani też nie przyznają żadnych uprawnień. W konkluzji organ uznał, iż złożenie żądania wszczęcia postępowania przez osobę niebędącą stroną w sprawie stanowi o niedopuszczalności wznowienia postępowania z przyczyn podmiotowych. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wydał postanowienie o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia. Powtórzył argumentację z uzasadnienia wcześniejszego rozstrzygnięcia, iż skarżący nie był stroną postępowania o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, co uzasadnia na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. odmowę wznowienia przedmiotowych postępowań. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylając zaskarżone postanowienie podał, że postanowienie zawiera rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa skarżącego do występowania w charakterze strony w postępowaniach administracyjnych dotyczących objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jego kontrahentów, z którymi zawierał umowy cywilnoprawne, a co za tym idzie prawa do wznowienia postępowań, w których bez swojej winy nie brał udziału. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W przedmiotowej sprawie ostateczne ustalenia dokonane przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w decyzjach z dnia [...] maja 2010 r. oraz z dnia [...] maja 2010 r., że F. R. –P. oraz A. G.-M. podlegały obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego powoduje, iż skarżący K. J. jako płatnik tych składek będzie zobowiązany – na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym zgodnie z art. 93 ust. 1 tej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę nieopłacone w terminie będą podlegały ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. W tej sytuacji postępowanie przed organem Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma wpływ na prawa i obowiązki płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu, którego źródłem są przepisy prawa materialnego: art. 87 ust. 1 w związku z art. 93 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Organ wadliwie ocenił brak interesu prawnego skarżącego do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym wznowienia postępowań w sprawie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jego kontrahentów, tym samym błędne jest rozstrzygnięcie o odmowie wznowienia tych postępowań. Skarżący posiada status strony w tym postępowaniu, jednakże nie brał w nim udziału bez swojej winy. Organ winien po wydaniu postanowienia o wznowieniu w trybie art. 149 § 1 k.p.a. rozpoznać wniosek merytorycznie, a następnie wydać jedno z rozstrzygnięć wskazanych w art. 151 k.p.a. WSA wskazał, że organ I instancji w ponownie prowadzonym postępowaniu winien rozpoznać merytorycznie złożony przez skarżącego wniosek o wznowienie postępowań zakończonych decyzjami z dnia [...] maja 2010 r. oraz z dnia [...] maja 2010 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wniósł skargę kasacyjną na powyższy wyrok, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi K. J., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania. Skargą kasacyjną zarzucono: I. Naruszenie przepisów postępowania: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) oraz art. 1 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) przez uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenie wyroku w zakresie: 1) naruszenia przez organ art. 28, a także art. 149 i art. 151 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) i błędne przyjęcie, że Prezes NFZ: - niezasadnie przyjął, iż płatnik nie jest stroną postępowania; - i wobec tego niezasadnie odmówił wznowienia postępowań; podczas gdy na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego – co wynika z akt sprawy – Prezes NFZ prawidłowo ustalił, że: - art. 109 ustawy o świadczeniach nie wymienia płatnika jako strony mogącej wszcząć przedmiotowe postępowanie ergo nie daje analogicznie podstaw do legitymacji z wystąpieniem płatnika o wznowienie postępowań; - postępowanie prowadzone na podstawie art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm., dalej: ustawa o świadczeniach), nie daje organom Narodowego Funduszu Zdrowia umocowania do rozstrzygnięcia sporu między ZUS a płatnikiem dotyczącego charakteru umowy zawartej między płatnikiem a ubezpieczonym; - zgodnie z poglądem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] marca 2001 r., sygn. akt II GSK 378/10, Prezes Funduszu, podzielając ten pogląd, przyjął, iż płatnik nie ma interesu prawnego w ustaleniu objęcia zleceniobiorcy ubezpieczeniem zdrowotnym, ponieważ rozstrzygnięcie wydane w ramach art. 109 ustawy o świadczeniach nie przesądza ostatecznie o prawach i obowiązkach płatnika w zakresie odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; - a wobec powyższego, rozstrzygnięcia organów NFZ w przedmiocie odmowy wznowienia postępowań były zasadne. K. J. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do tego, iż Sąd I instancji z naruszeniem art. 109 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych pominął, iż organy NFZ nie mają umocowania do rozstrzygania sporu między ZUS a płatnikiem, dotyczącego charakteru umowy między płatnikiem a ubezpieczonym oraz że w artykule tym nie wymienia się płatnika jako strony, która mogłaby wszcząć przedmiotowe postępowanie, a w konsekwencji, iż Sąd wadliwie przyjął, iż skarżący – jako płatnik tych składek – miał przymiot strony w kwestii dotyczącej objęcia F. R.-P. oraz A. G.-M. ubezpieczeniem zdrowotnym. Stąd też organ nie miał też podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny tych zarzutów nie podziela. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Inaczej mówiąc - przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 310/05). Podobnie w wyroku z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt II GSK 163/06, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż podmiot ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną a przedmiotem postępowania istnieje uzasadnione treścią prawa materialnego realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony. W przedmiotowej sprawie skarżący domagał się wznowienia postępowania w sprawach, w których na podstawie decyzji Dyrektora L. Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia [...] marca 2010 r., nr [...], objęto ubezpieczeniem zdrowotnym F. R.-P. oraz decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...], objęto ubezpieczeniem zdrowotnym A. G.-M.. W powyższych decyzjach stwierdzono też, że skarżący zawierał z tymi osobami nie umowy o dzieło lecz umowy o świadczenie usług, do których mają odpowiednie zastosowanie przepisy o zleceniu. Konsekwencją tak zawartych umów jest zaś obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego tych osób, zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e/ ustawy o świadczeniach. W świetle tych decyzji nie budzi żadnych wątpliwości, iż skarżący K. J. jako płatnik tych składek był zobowiązany – na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym zgodnie z art. 93 ust. 1 tej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę nieopłacone w terminie będą podlegały ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle powyższych regulacji Sąd I instancji trafnie stwierdził, że postępowanie przed organem Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma wpływ na prawa i obowiązki płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu, którego źródłem są przepisy prawa materialnego: art. 87 ust. 1 w związku z art. 93 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Statusu skarżącego jako strony w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym nie zmienia okoliczność, że zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w razie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych Zakład wydaje decyzję osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek. Kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym w postępowaniu prowadzonym przed organami Narodowego Funduszu Zdrowia ma bowiem znaczenie "przesądzające" o obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji. W tej sytuacji, skoro organ administracji prowadzi postępowanie dotyczące ustalenia treści umowy uznanej następnie za będącą źródłem obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, to stroną takiego postępowania administracyjnego jest każda ze stron takiej umowy, bowiem ustalenia organu w tym zakresie dotyczą ich interesów chronionych w odpowiednich przepisach kodeksu cywilnego (np. umowie zlecenia – art. 734 i nast. k.c, czy też umowie o dzieło – art. 627 i nast. k.c). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela odosobnionego poglądu prezentowanego w powołanym w skardze kasacyjnej wyroku NSA z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 378/10, iż płatnik składek na ubezpieczenie zdrowotne ma jedynie "interes faktyczny", a nie "interes prawny" w rozumieniu art. 28 k.p.a. i dlatego nie przysługuje mu przymiot strony w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym osób, z którymi zawarł umowy cywilnoprawne. Zauważyć przy tym należy, iż powyższego stanowiska NSA nie podzielono też w wyrokach NSA z dnia 14 października 2011 r., II GSK 1011/10, II GSK 1012/10, II GSK 1013/10 oraz z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. II GSK 311/11. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, iż skoro skarżący posiadał status strony w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym kontrahentów umów cywilnoprawnych, a nie brał bez swojej winy udziału w tym postępowaniu i złożył wniosek o wznowienie postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.), to organ powinien ten wniosek rozpoznać w trybie i na zasadach określonych w art. 149 i 151 k.p.a. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 tej ostatniej ustawy.