I FZ 592/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Po 815/11, odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej przez K.G. decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 6 września 2011 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości Spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do sierpnia 2007 r. oraz za koszty postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Po 815/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił K.G. wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 6 września 2011 r., w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości Spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do sierpnia 2007 r. Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 15 grudnia 2011 r. skarżąca, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o wstrzymanie wykonania ww. decyzji. W uzasadnieniu powyższego wniosku podniosła, że otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2.896,12 zł i nie posiada innych możliwości zarobkowania. Dochód ten wystarcza na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, a łączne wydatki skarżącej wynoszą około 2.400 zł. Strona podniosła, że w przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego i zajęcia przez organ podatkowy jej rachunku bankowego, nie miałaby możliwości regulowania obowiązkowych opłat i koniecznych wydatków. Brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji spowoduje, zdaniem skarżącej, trudne do odwrócenia skutki, rzutujące na jej egzystencję i niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych oraz pogorszenie jej sytuacji finansowej. Jednocześnie skarżąca wyraziła obawy utraty dobrej opinii o swojej osobie, mimo podjęcia trudu zapewnienia miejsc pracy w społeczności lokalnej w ramach restrukturyzacji "T." S.A. Wskazane przez skarżącą okoliczności zostały poparte stosownymi dokumentami. Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, uznając wniosek za zasadny, wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł Dyrektor Izby Skarbowej w P. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 101/12, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w jego ocenie Sąd I instancji, odwołał się do kwestii pozostających bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, jak i oparł się na ogólnikowej argumentacji, nie badając wprost sytuacji przedstawionej we wniosku przez skarżącą. Jednocześnie stwierdził, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd powinien wziąć pod uwagę takie kwestie jak niezbędność wydatków podanych przez skarżącą (tj. czy wszystkie wydatki w istocie służą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych), częstotliwość ich opłacania (w tym w kontekście okresów, na które opiewają przedłożone rachunki, jak i dołączonego do odpowiedzi na zażalenie wyciągu z rachunku bankowego), czy obowiązek ich opłacania spoczywa na skarżącej – skoro nie wszystkie faktury wskazują skarżącą jako nabywcę, mimo powołania się przez nią na samodzielne prowadzenie gospodarstwa domowego. Sad I instancji powinien wziąć pod rozwagę, czy przy wspólnym zamieszkaniu ze współmałżonkiem, niezależnie od małżeńskiego ustroju majątkowego, zasadnym jest uznanie, ze tylko jeden ze współmałżonków (i to ten osiągające niższe dochody i wobec którego toczy się postępowanie egzekucyjne) ponosi całość opłat związanych, np. z utrzymaniem mieszkania. W wyniku ponownego rozpoznania wniosku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 2 lipca 2012 r. wniosek skarżącej oddalił. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 361/12, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w jego ocenie Sąd I instancji, mimo zawartych w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 101/12, szczegółowych wskazań, co do dalszego postępowania, nie przeanalizował w wystarczający sposób złożonego przez skarżącą wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i dołączonych do tego wniosku dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, ponownie analizując sprawę, wskazał, że skarżąca nie wykazała należytej inicjatywy w zakresie uprawdopodobnienia zajścia przesłanek wstrzymania wykonalności zaskarżonej decyzji. W szczególności stwierdzić należy, że z faktu zajęcia rachunku bankowego nie można wywieść wprost wystąpienia takich skutków, jak również nie można wprost stwierdzić, że zajęcie to zagraża egzystencji i niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca osiąga dochód miesięczny w wysokości 2.896,12 zł. Przedstawione przez stronę wyliczenie miesięcznych kosztów utrzymania jest nierzetelne, choćby z tych przyczyn, że skarżąca nie uwzględniła, że niektóre opłaty uiszcza się w okresach dwumiesięcznych. Sąd zaznaczył również, że mimo powoływania się przez skarżącą na samodzielne prowadzenie gospodarstwa domowego, z jej wniosku nie wynika, że skarżąca zamieszkuje sama, zważywszy że nie wszystkie z przedstawionych faktur, które odnoszą się do kosztów związanych z eksploatacją mieszkania, wskazują ją jako nabywcę. Faktury za prąd i gaz są wystawione na nazwisko T.G. Ponadto Sąd zaznaczył, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Ponadto wskazał, że analizy nadesłanych dokumentów wynika, że skarżąca otrzymuje od kogoś (najprawdopodobniej męża) pomoc finansową, albowiem kwota wskazana przez skarżącą w zestawieniu przewyższa kwotę otrzymywanego przez skarżącą świadczenia emerytalnego. Sąd biorąc pod uwagę niezbędność wydatków podanych przez skarżącą, nie uznał wydatków na kurs języka angielskiego, za wydatki które służą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Podobnie ma się rzecz z kosztami pomocy prawnej wycenionej na kwotę 800 zł. Sąd podkreślił, że wstrzymanie wykonania aktu administracyjnego stanowi wyjątek od zasady wykonania decyzji i tylko w wyjątkowych, uzasadnionych przez stronę sytuacjach może znaleźć zastosowanie. Na podstawie, zawartych we wniosku stwierdzeń dotyczących sytuacji skarżącej, a także z przedłożonych dokumentów, nie sposób uznać, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zaznaczył również, że dochodzone od skarżącej świadczenie ma charakter pieniężny i podlega zwrotowi w sytuacji wydania korzystnego dla niej rozstrzygnięcia, co będzie prowadzić do bezpośredniego przywrócenia stanu poprzedniego. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie. W jego uzasadnieniu wskazała, że nie dokonano – wbrew wytycznym Naczelnego Sądu Administracyjnego – dogłębnej analizy jej wniosku. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stanowi powtórzenie zasadniczych tez zaprezentowanych w postanowieniu WSA z dnia 2 lipca 2012 r. i ze względu na swoją ogólnikowość wymyka się spod kontroli instancyjnej. Odnosząc się do poszczególnych argumentów zaprezentowanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że sporządzone przez nią zestawienie kosztów jest rzetelne i zawiera tylko podstawowe i stałe koszty. Zaznaczyła, że mimo tego, że część z rachunków wystawiana jest na jej małżonka to jednak to ona, zgodnie z ustaleniami umowy między małżonkami, ponosi koszty związane z ich opłatą. Nie może przy tym swobodnie korzystać, ze środków finansowych jej męża. Nie zgodziła się również ze stanowiskiem Sąd I instancji odnośnie niezbędności ponoszenia kosztów w zakresie nauki języka angielskiego. Takiego wymogu ustawodawca bowiem nie wprowadził do art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a.". Zaznaczyła, że zajęcie przez organ rachunku bankowego doprowadzi w efekcie do pozbawienia jej środków niezbędnych do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisu art. 61 § 1 P.p.s.a., wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Zgodnie natomiast z § 3 powołanego przepisu po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że co do zasady wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji. Postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu w całości lub w części stanowi zatem odstępstwo od tej generalnej reguły i jako takie jest dopuszczalne jedynie po spełnieniu określonych w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłanek. Istotne jest zatem, aby strona należycie uzasadniła swój wniosek, poprzez wykazanie przesłanek unormowanych w art. 61 § 3 P.p.s.a. Strona skarżąca w toku prowadzonego w przedmiocie wniosku postępowania wielokrotnie wskazywała, że wykonanie zaskarżonej decyzji może skutkować zajęciem posiadanego przez nią rachunku bankowego, co doprowadzi w efekcie do pozbawienie jej środków finansowych służących zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. W złożonym wniosku z dnia 15 grudnia 2011 r. skarżąca podkreśliła przy tym, że kwota wolna od zajęcia nie pozwoliłaby na ponoszenie comiesięcznych kosztów utrzymania, które wyliczyła na kwotę wynoszącą około 3.200 zł. Zaznaczyła również, że prowadzenie egzekucji wpłynie negatywnie na jej wizerunek. Mając na uwadze powyższe argumenty strony przedstawione w złożonym wniosku wskazać należy, że trudna sytuacja finansowa strony, nie może sama w sobie świadczyć o spełnieniu przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Po pierwsze, należy wskazać, że przesłanki z art. 61 P.p.s.a. nie są przesłankami tożsamymi z tymi przewidzianymi w ramach przyznania prawa pomocy. Po drugie, mechanizmy zawarte w przepisach egzekucyjnych zapewniają dłużnikowi minimum egzystencji. Zarówno ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – por. np. jej art. 8 , art. 10 – jak i ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) – przede wszystkim art. 139-141 – zawierają mechanizmy zabezpieczające dłużnikowi, choć w ograniczonym zakresie – środki egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 219/11, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach dostępnej na stronie https://cbois.nsa.gov.pl.). Nawet jeśli kwota wolna od zajęcia nie pozwoliłaby na pokrycie wszelkich wydatków wymienionych w załączonym do wniosku "Zestawieniu głównych kosztów utrzymania", to nie można jednak zapominać, na co wskazywał również Sąd I instancji, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej zwanej w skrócie "k.r.o.", małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Również zapisy umowy miedzy małżonkami nie mogą wyłączać tego obowiązku. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skarżąca błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia współmałżonka z ewentualnej pomocy finansowej. W przypadku zatem, gdy strona za pomocą posiadanych środków finansowych nie będzie w stanie samodzielnie zaspokajać podstawowych potrzeb życiowych, to może zgodnie z zapisami ww. przepisów ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy liczyć w tym zakresie na pomoc swojego współmałżonka. Odnosząc się natomiast do drugiego argumentu należy podkreślić, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego może oczywiście wpływać w sposób negatywny na wizerunek osób, wobec których prowadzona jest egzekucja. Powyższa okoliczność nabiera szczególnego znaczenia, w przypadkach, gdy opinia o danym podmiocie odgrywa zasadnicze znaczenie dla jego funkcjonowania. Będzie zatem niewątpliwie stanowić ważny argument dla osób wykonujących zawód tzw. zaufania publicznego. Natomiast strona skarżącą poza ogólnym wskazaniem na ewentualną utratę dobrej opinii, jako osoby prowadzącej postępowanie restrukturyzacyjne, nie wyjaśniła, jak w jej przypadku tego typu okoliczność uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wykonywania decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sytuacji strony skarżącej przedstawionej w złożonym wniosku tego typu argument nie znajduje uzasadnienia. Mając na uwadze powyższe okoliczności, należy zgodzić się co do zasady ze stanowiskiem zaprezentowanym w zaskarżonym postanowieniu, że skarżąca nie wykazała zajścia przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.