I OSK 468/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. O. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 2597/11 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi A. O. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania stopnia nauczyciela dyplomowanego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 stycznia 2012 r. odrzucił wniesioną przez A. O. skargę na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania stopnia nauczyciela dyplomowanego. Powyższe postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Minister Edukacji Narodowej utrzymał w mocy decyzję [...] Kuratora Oświaty z dnia [...] grudnia 2009 r. odmawiającą nadania A. O. stopnia nauczyciela dyplomowanego. Powyższa decyzja stała się przedmiotem złożonej w dniu 13 lipca 2011 r. przez zainteresowaną skargi (sygn. akt II SA/Wa 1898/11). Na mocy postanowienia z dnia 8 listopada 2011 r., po uprzedniej odmowie przywrócenia stronie terminu do jej wniesienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił w/w skargę. Następnie postanowieniem z dnia 5 grudnia 2011 r., Sąd odrzucił wniosek, o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Orzeczeniem z tego samego dnia, Sąd odrzucił zażalenie, na postanowienie o odrzuceniu skargi. Na obydwa postanowienia z dnia 5 grudnia 2011 r. strona wniosła zażalenia, które zostały przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznane w dniu 20 stycznia 2012 r. W obu przypadkach Naczelny Sąd Administracyjny zażalenia oddalił (vide: postanowienia z dnia 20 stycznia 2012 r. sygn. akt I OZ 32/12 i I OZ 33/12) Następnie pismem z dnia 18 października 2011 r. A. O. ponownie wniosła skargę na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] lutego 2010 r., która została zarejestrowana pod sygnaturą II SA/Wa 2597/11. Odrzucając powyższą skargę – na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "P.p.s.a." - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że dotyczy ona sprawy będącej przedmiotem postępowania pomiędzy tymi samymi stronami, które to postępowanie jest nadal w toku. Sąd wyjaśnił bowiem, że wniesienie skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym powoduje wszczęcie postępowania, wywołując skutki zarówno procesowe jak i materialnoprawne. Powyższe prowadzi więc do powstania stanu sprawy w toku, co z kolei stanowi przeszkodę do równoczesnego prowadzenia postępowania sądowego ze skarg tego samego podmiotu i na ten sam akt administracyjny. Taki stan zaś trwa, aż do momentu uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Biorąc więc pod uwagę, że w niniejszym przypadku skarżąca złożyła dwie skargi (z dnia 13 lipca 2011 r. - sygn. akt II SA/Wa 1898/11 i z dnia 18 października 2011 r. - sygn. akt II SA/Wa 2597/11) na tą samą decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] lutego 2010 r., Sąd uznał, że sprawa ze skargi chronologicznie późniejszej jest niedopuszczalna ze względu na toczące się postępowanie, zainicjowane skargą z dnia 13 lipca 2011 r. Skargę wniesioną w przedmiotowej sprawie zatem należało odrzucić. A. O. we wniesionej skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższe postanowienie w całości, zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj. art. 58 § 1 pkt 4, art. 134 § 1, art. 183 § 1 i art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. oraz naruszenie art. 40 § 2 k.p.a. poprzez odrzucenie skargi z 18 października 2011 r. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmianę zaskarżonego postanowienia i przyjęcie skargi na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] lutego 2010 r. do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że skarżąca kasacyjnie skarżyła powyższą decyzję trzykrotnie. Pierwotnie Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 października 2010 r. (sygn. akt II SA/Wa 1543/10) ostatecznie odrzucił skargę, jako złożoną przedwcześnie, z uwagi na nieprawidłowe wprowadzenie do obrotu kwestionowanej decyzji Ministra. Następnie organ znowu nieprawidłowo doręczył zaskarżoną decyzję stronie skarżącej, gdyż wysłał ją bezpośrednio A. O., nie zważając na fakt że ustanowiła ona w dniu [...] marca 2010 r. pełnomocnika. Pełnomocnictwo zaś było organowi przedłożone. W tej sytuacji pełnomocnik skarżącej niezwłocznie złożył od przedmiotowej decyzji kolejną skargę (skargę z dnia 13 lipca 2011 r.) wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu i zażądał jednocześnie od Ministra Edukacji Narodowej doręczenia mu decyzji w sposób prawem przepisany. Sąd Wojewódzki nie przywrócił w/w terminu zaś organ w tym czasie ponownie i tym razem prawidłowo przesłał odpis decyzji pełnomocnikowi strony, która w przepisanym terminie wniosła od tej decyzji trzecią z kolei skargę do Sądu Wojewódzkiego. Skarżąca akcentowała, że Sąd I instancji błędnie zastosował art. 58 § 1 pkt 4 P.p.s.a., gdyż obie jej wcześniejsze skargi zostały odrzucone, a zażalenia wniesione przez stronę od tych orzeczeń, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniami w dniu 20 stycznia 2012 r. – oddalił. Zdaniem zatem A. O. złożenie skargi w dniu 18 października 2011 r. mimo, że trzeci raz na tę samą decyzję, nie wyłączało jej merytorycznego rozpatrzenia, ponieważ była to pierwsza skarga złożona po prawidłowym przez organ wprowadzeniu decyzji do obrotu prawnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Minister Edukacji Narodowej, wnosząc o jej oddalenie, podnosił, iż przedstawiony przez skarżącą kasacyjnie stan faktyczny sprawy był nieprawdziwy. Organ twierdził, iż pismem z dnia [...] lutego 2011 r. skarżąca kasacyjnie wezwała go do doręczenia decyzji z dnia [...] lutego 2010 r., którą jej w dniu [...] lutego prawidłowo doręczono i w związku z tym tego dnia rozpoczął bieg termin do wniesienia skargi. Prawidłowość powyższego doręczenia została potwierdzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 30 września 2011 r., (sygn. akt: II SA/Wa 1898/11), w którym stwierdzono, iż pełnomocnictwo udzielone przez A. O. w dniu [...] marca 2010 r. wpłynęło do Ministra Edukacji Narodowej w dniu [...] lipca 2011 r. wraz z wezwaniem do doręczenia pełnomocnikowi zaskarżonej decyzji i dopiero od tego dnia wywarło ono skutek w prowadzonym przez organ postępowaniu administracyjnym. Powyższe zaś nastąpiło już po wydaniu przez organ zaskarżonej decyzji i wysłaniu jej do strony. Również Wojewódzki Sąd Administracyjny w wydanym w tej samej sprawie postanowieniu z dnia 5 grudnia 2011 r., stwierdził, iż zaskarżona decyzja została wprowadzona do obrotu prawnego w dniu jej doręczenia A. O. Sąd stwierdził przy tym również, iż pełnomocnik strony miał świadomość, że - dokonane na jego wniosek - w dniu [...] września 2011 r. doręczenie decyzji nie mogło nie wywołać skutku, w postaci rozpoczęcia biegu terminu określonego w art. 53 § 1 P.p.s.a. Nieprawdziwe było zatem twierdzenie skarżącej, że organ przeoczył, iż strona ustanowiła w dniu [...] marca 2010 r. pełnomocnika do reprezentowania jej w postepowaniu administracyjnym i sądowym, co wykazał dołączonym do skargi pełnomocnictwem. Pełnomocnik skarżącej złożył bowiem pełnomocnictwo wraz ze skargą z dnia 30 marca 2010 r. do postępowania sądowoadministracyjnego. Jednakże pełnomocnictwo to, pomimo iż obejmowało swym zakresem prowadzenie sprawy przed Ministrem Edukacji Narodowej, nie zostało złożone do akt administracyjnych sprawy prowadzonej przez Ministra. Skarżąca kasacyjnie w ocenie organu także błędnie wskazała, iż termin złożenia skargi na decyzję został dochowany, gdyż organ w odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] lipca 2011 r., do którego dołączono pełnomocnictwo, doręczył pełnomocnikowi w dniu [...] września 2011 r. odpis decyzji Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] lutego 2010 r. Termin do wniesienia skargi biegł bowiem od dnia 25 lutego 2011 r., a jednocześnie nie było przeszkód, żeby pełnomocnikowi strony doręczyć odpis decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Z tego powodu postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej, które częściowo okazały się usprawiedliwione. Odnosi się to do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 58 § 1 pkt 4 P.p.s.a., który stanowił jedyną podstawę zaskarżonego postanowienia. Zgodnie z tym przepisem sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nią objęta, pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została prawomocnie osądzona. Należy w związku z powyższym podzielić stanowisko Sądu Wojewódzkiego, iż w/w instytucja "stanu sprawy w toku" oznacza tzw. zawiśnięcie sprawy (lis pendens) polegające na zakazie wszczęcia nowego postępowania pomiędzy tymi samymi stronami i w tej samej sprawie. W obu postępowaniach muszą więc występować te same podmioty oraz te same elementy przedmiotowe. W doktrynie oraz w orzecznictwie zwraca się przy tym uwagę, że zarzut sprawy w toku może być zgłoszony aż do prawomocnego ukończenia postępowania a ponadto, niezależnie od zarzutu, okoliczność tę – jako bezwzględną, negatywną przesłankę procesową - sąd bierze pod uwagę z urzędu, w każdym stanie sprawy. Nie można jednak mówić o zaistnieniu takiego stanu rzeczy, który uzasadniałby zastosowanie powyższego przepisu w sytuacji, w której obie skargi znajdują się na etapie badania ich w postępowaniu sądowym pod kątem formalnym. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż o sprawie w toku, na co słusznie zwróciła uwagę skarżąca kasacyjnie, można mówić dopiero wówczas, gdy wcześniej złożona przez tę samą stronę i w tym samym przedmiocie skarga rozpoznawana jest merytorycznie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 222/12). Dopiero zatem przystąpienie przez sąd do badania skargi pod w/w kątem legitymuje go do odrzucenia później wniesionej, przez tą samą stronę oraz w tym samym przedmiocie, skargi. W niniejszym przypadku skarga A. O. została wniesiona w dniu 18 października 2011 r. a więc w czasie, gdy złożona wcześniej skarga z dnia 13 lipca 2011 r. znajdowała się na etapie badania jej pod względem formalnym. Następnie postanowieniem z dnia 8 listopada 2011 r. Sąd Wojewódzki odrzucił tę skargę. W tej sytuacji Sąd ten powinien powstrzymać się od podejmowania jakichkolwiek czynności procesowych w nowozainicjowanym postępowaniu przez stronę, poprzez jego zawieszenie. W analizowanej sprawie odrzucenie przez Sąd I instancji skargi A. O., wniesionej na decyzję Ministra Edukacji Narodowej w dniu 18 października 2011 r., na skutek stwierdzenia, że skarga ta została wniesiona w warunkach zaistnienia przesłanki określonej w art. 58 § 1 pkt 4 P.p.s.a. było więc – w dacie orzekania – co najmniej przedwczesne. Aktualnie, po wydaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowień z dnia 20 stycznia 2012 r. o oddaleniu zażaleń skarżącej na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w przedmiocie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi i odrzuceniu zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi (skargi z dnia 13 lipca 2011 r.), które zostały wydane w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 1898/11, orzeczenie o odrzuceniu w/w skargi stało się prawomocne i odpadła w ten sposób potrzeba zawieszania postępowania w sprawie o sygnaturze akt II SA/Wa 2597/11 Sądu Wojewódzkiego. Powyższe nie oznacza jednak, że skarga wniesiona przez A. O. w dniu 18 października 2011 r. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej stała się z tej przyczyny już dopuszczalna. Jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia, Sąd Wojewódzki badał dopuszczalność w/w skargi jedynie w aspekcie art. 58 § 1 pkt 4 P.p.s.a. Stąd zachodzi obecnie konieczność skontrolowana dopuszczalności tej skargi w zakresie wszystkich przesłanek, warunkujących jej dopuszczalność. Dotyczy to zwłaszcza terminu, w którym skarga ta została wniesiona. W tych warunkach podnoszony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 134 § 1 P.p.s.a., polegający – zdaniem skarżącej kasacyjnie - na zaniechaniu przez Sąd I instancji merytorycznego rozpoznania sprawy, był co najmniej przedwczesny. Nieuzasadnione okazały się również zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 183 § 1 i § 2 pkt 5 P.p.s.a., które nie mogły być przez ten Sąd stosowane, bowiem odnoszą się one do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna została częściowo oparta na usprawiedliwionych podstawach, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – orzekł jak w sentencji postanowienia.