VIII SA/Wa 982/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Protokolant Referent Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2012 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...] czerwca 2011 r. znak [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., znak [...], na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.: dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania G. S. (dalej: "skarżący") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...] czerwca 2011 r., znak: [...], odmawiającą skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad siostrą babki ze strony matki – K. F.. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i dokonanej ocenie prawnej. Skarżący zwrócił się do Wójta Gminy Z. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad K. F., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R., stwierdzającym znaczy stopień niepełnosprawności oraz konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wnioskujący oświadczył, iż rodzice K. F. nie żyją, najbliższą rodziną są jej siostry: S. P., która mieszka w Z. i T. L., zamieszkała za granicą. Skarżący nie podejmuje zatrudnienia, nie rejestruje się w urzędzie pracy z uwagi na opiekę nad chorą siostrą swojej babki. Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. Wójt Gminy Z. odmówił skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad K. F.. W motywach organ podniósł, że uwzględnienie wniosku jest niemożliwe z uwagi na stopień pokrewieństwa łączącego wnioskodawcę z osobą wymagającą opieki. Organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane dopiero po spełnieniu wszystkich przesłanek z art. 17 ust. 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.; dalej: "ustawa"), czyli m.in. osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Powołując się na treść art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.; dalej "k.r.o.") organ wskazał, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Tym samym skarżącemu - opiekującemu się siostrą babki ze strony matki, na którym nie ciąży obowiązek alimentacyjny nie może zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Odwołanie od tej decyzji złożył skarżący, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie przedmiotowego świadczenia. Wskazał, iż jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad K. F., która nie posiada własnych dzieci, a jej rodzeństwo nie może zapewnić jej pomocy w życiu codziennym. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z [...] lipca 2011 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium zwróciło uwagę na treść art. 17 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu lub też innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy powołał też art. 17 ust. 1 lit. a), wedle którego osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Celem określenia kręgu podmiotów obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym Kolegium sięgnęło do regulacji ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, do art. 128, który stanowi, iż obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo. Mając na uwadze powołane regulacje prawne Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż skarżący nie należy do kręgu osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 i ust. 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym brak podstaw do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną K. F., mimo iż opiekę tę faktycznie sprawuje. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący. Pismem z [...] września 2011 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję organu odwoławczego. Uzasadniając skargę podtrzymał argumentację prezentowaną w odwołaniu od decyzji I instancji. Wskazał, że K. F. jest osobą samotną, wymagającą stałej opieki, a obecnie nikt nie jest w stanie się nią zająć. Zdaniem skarżącego lepiej jest, gdy ciotką opiekuje się on sam, niż państwo w domu pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zdaniem Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie stanowi art. 17 ust. 1 i ust. 1 lit. a) ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.; dalej: "ustawa"). Świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem opiekuńczym, którego zasadniczym celem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensatą, swoistym wynagrodzeniem przez Państwo dla osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku musiałoby ono wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi obywatelami. Nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia licznych warunków, wiążących się zarówno z osobą ubiegającą się o świadczenie, jak i osobą wymagającą opieki lub innymi członkami ich rodziny. Wynikają one przede wszystkim z art. 17 ust. 1 i ust. 1 lit. a) i ust. 5 ustawy, lecz ich pełna rekonstrukcja wymaga uwzględnienia zarówno innych przepisów tej ustawy (zwłaszcza definicji ustawowych, zawartych w jej art. 3), jak i nierzadko skomplikowanej wykładni i odesłań zewnątrzsystemowych do innych ustaw, jak na przykład: - ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.; dalej: "k.r.o."); - ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291, ze zm.). Dla potrzeb niniejszej sprawy należy ograniczyć się do wskazania, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zależy od łącznego spełnienia warunków: - posiadania przez osobę ubiegającą się o świadczenie polskiego obywatelstwa oraz dobrowolnej rezygnacji przez tę osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (art. 17 ust. 1, a także art. 3 pkt 22 ustawy); - szczególnych cech prawnych i faktycznych osoby wymagającej opieki: może to być wyłącznie osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym albo dziecko, które (kumulatywnie) ma orzeczoną niepełnosprawność oraz konieczność "stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" i "stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji"; - istnienia stosunku alimentacyjnego między osobą ubiegającą się o świadczenie i osobą wymagającą opieki (por. art. 128 -144 k.r.o.), przy czym przepisy ustawy o świadczeniach przewidują, że świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać matce, ojcu, innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka lub osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny - w tym ostatnim wypadku tylko wtedy, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki (art. 17 ust. 1a ustawy). Przepis art. 17 ustawy, a przede wszystkim jego ust. 1 był oceniony, co do zgodności z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny. Wyroki Trybunału (18 lipca 2008 r., P 27/07, 22 lipiec 2008 r. P 41/07) wskazywały, że ograniczenie podmiotowe odnośnie możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego są niezgodne z Konstytucją, przy czym chodziło o niemożność uzyskania tego świadczenia za opiekę nad osobami innymi niż dziecko, ale wobec których ciąży obowiązek alimentacyjny. Trybunał podkreślał naruszenie konstytucyjnej zasady równości wynikające z tego, że podmioty znajdujące się w takiej samej sytuacji nie są traktowane jednakowo, ale ich prawa są różnicowane. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skarżącemu odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tego względu, że wobec osoby nad którą sprawuje opiekę – ciotką, siostrą babki – nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Podstawę odmowy stanowił art. 17 ust. 1 ustawy, który wśród osób uprawnionych do tego świadczenia nie wymienia takich, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny, odwołując się do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Art. 128 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zatem G. S. nie jest zobowiązany do alimentacji na rzecz siostry swojej babki. Jak sam podaje ma ona rodzeństwo, na którym zgodnie z ww. przepisem, spoczywa obowiązek alimentacyjny, ale które jest w podeszłym wieku, zamieszkuje w innej, odległej miejscowości, bądź za granicą, samo wymaga opieki, zatem nie może jej świadczyć. On sam natomiast od lat opiekuje się K. F.. Znalazł się, w takiej samej sytuacji, jak członkowie rodziny, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, sprawujący opiekę nad osobami bliskimi – członkami rodziny. Ustawa w art. 3 pkt 16 definiuje pojęcie "rodziny" na swój użytek, wymieniając bardzo wąski krąg osób, nawet znacznie węższy aniżeli art. 128 k.r.o., do którego odwołuje się art. 17 ust. 1 ustawy. Jakkolwiek skarżący członkiem rodziny z K. F., w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy nie jest, nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, bowiem nie należy do kręgu osób wskazanych w art. 128 k.r.o., to jednak w rozumieniu tradycyjnym stanowi dla niej rodzinę i to dość blisko spokrewnioną. Również przez prawo jest postrzegany, jako członek rodziny. Jako zstępny rodzeństwa jest członkiem rodziny należącym do kręgu spadkobierców ustawowych (art. 934, art. 935 § 1 kodeksu cywilnego). Oboje G. S. i K. F. są rodziną także w sensie faktycznym, skoro ciotka jest od lat pod opieką skarżącego. Art. 17 ustawy w ust. 1 wskazuje krąg podmiotów uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak ust. 1 lit. a) krąg ten rozszerza. Art. 17 ust. 1 pkt 2 jako uprawnionych wymienia inne, oprócz matki lub ojca, osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny, zaś ust. 1 lit. a) prawo do świadczenia przyznaje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Ten przepis można rozumieć mając właśnie na uwadze konstytucyjną zasadę równości tak, że inną osobą uprawnioną do świadczenia jest nie tylko spokrewniona w pierwszym stopniu, czy kolejnym, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, ale każda spokrewniona, na której obowiązek ten nie ciąży, tj. będąca członkiem rodziny rozumianej tradycyjnie. Podobną, jak zaprezentowana przez Sąd w niniejszym wyroku, wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych prezentuje także orzecznictwo innych sądów administracyjnych (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 1873/10, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 27 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Po 821/10, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 20 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 776/10 - dostępne w internecie www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Z uwagi na powyższe organy błędnie przyjęły, że jednoznaczne sformułowanie przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 1 lit. a) ustawy wyłącza możliwość rozszerzenia przez organ orzekający kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na osoby nieobciążone obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby, którą się opiekują. Stanowisko takie, jak to już wyżej wskazano powoduje, że tracą one gwarancję równego traktowania wobec prawa w zestawieniu z osobami, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Dokonana przez organy wykładnia omawianych przepisów prawa materialnego - ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest zatem prawidłowa. Rozpoznając ponownie sprawę należy mieć na uwadze przedstawioną wyżej prokonstytucyjną wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą to wykładnią organ administracyjny jest związany zgodnie z art. 153 p.p.s.a. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.