I SA/Bk 38/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), sędzia WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi S. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego wystawionego na P. R. oddala skargę Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...] grudnia 2011 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...] października 2011 r. nr [...], wydane w przedmiocie zwrotu S. (dalej również jako "Ośrodek") - tytułu wykonawczego nr [...] z [...] lipca 2011 r. Organ pierwszej instancji uznał, że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 1 i 7 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.e.a."), albowiem Ośrodkowi nie przysługuje status wierzyciela. W zaskarżonym do Sądu rozstrzygnięciu, Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że wierzycielem w rozumieniu przepisów ustawy egzekucyjnej jest podmiot uprawniony do żądania m.in. wykonania obowiązku (art. 1a pkt 13 u.p.e.a). Przytaczając treść art. 5 § 1 u.p.e.a., art. 17 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), art. 39 ustawy z 26 października 1992 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm.) oraz § 17 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 20, poz. 192 ze zm.) organ odwoławczy wskazał, że uprawnieniem dyrektora izby wytrzeźwień i placówki utworzonej lub wskazanej przez jednostkę samorządu terytorialnego jest jedynie pobranie opłaty za pobyt w izbie lub wezwanie do pokrycia kosztów, które mogą być egzekwowane w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie jest to jednak jednoznaczne z uprawnieniem do wystawienia tytułu wykonawczego we własnym imieniu. Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień pobiera się w imieniu i na rzecz organów samorządu terytorialnego, którymi zgodnie z art. 11a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym są rada gminy oraz wójt (burmistrz, prezydent miasta). Stosownie do postanowień rozdziału I § 1 ust. 1 Statutu Ośrodka, Ośrodek ten jest jednostką organizacyjną miasta [...] W. nie posiadającą osobowości prawnej. Z uwagi na treść art. 11a ust. 1 pkt 1 ustawy o samorządzie gminnym, Ośrodek, jako jednostka organizacyjna miasta [...] W. może wystawić tytuł wykonawczy w imieniu Prezydenta [...] W. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie prawidłowy tytuł wykonawczy winien posiadać pieczęć nagłówkową lub wskazanie na Prezydenta Miasta [...] W. jako wierzyciela oraz pieczęć urzędową Prezydenta Miasta [...] W., oraz podpis osoby upoważnionej do jego podpisania w imieniu Prezydenta. Wyżej wymieniony tytuł wykonawczy tych wymogów nie spełnia, gdyż opatrzony jest pieczęcią S. oraz okrągłą pieczęcią z orłem i napisem pieczęcią S., co powoduje, że jest wadliwy. W skardze skierowanej do Sądu Ośrodek wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji, zarzucając naruszenie art. 29 § 2, art. 1a pkt 13 u.p.e.a. w zw. z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a., § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 grudnia 1955 r. w sprawie tablic i pieczęci urzędowych (Dz. U. Nr 47, poz. 316 ze zm.), art. 27 § 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a., art. 27b u.p.e.a. w zw. z art. 2a pkt 13 i art. 16c ustawy z 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych (Dz. U. z 2005 r. Nr 235, poz. 2000 ze zm.), art. 19 § 1 i 2 w zw. z art. 1a pkt 14 u.p.e.a., art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 2011 r. nr 45, poz. 236) w zw. z art. 42 ust. 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, a także art. 6, art. 7, art. 8, art. 12 K.p.a., art. 41 ust. 3 i 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, § 17 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 4 lutego 2004 r., art. 47 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym - poprzez przyjęcie, że Ośrodek nie jest wierzycielem należności z tytułu opłaty za pobyt w jego placówce poddanych egzekucji administracyjnej oraz bezpodstawny zwrot tytułów wykonawczych Ośrodka. Zdaniem autora skargi Ośrodek jest instytucją bezpośrednio zainteresowaną w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku (lub też powołaną do czuwania nad wykonaniem tego obowiązku) - co wyczerpuje definicję wierzyciela przyjętą w art. 5 § 1 pkt 2 w zw. z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. Podniesiono także, że Ośrodek, nie będąc organem administracji publicznej, jest wierzycielem opłat za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień z uwagi na treść art. 41 ust. 3 i ust. 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, gdzie zdaniem strony skarżącej w sposób wyraźny wskazano, kogo ustawodawca uważa za wierzyciela należności za pobyt w izbie wytrzeźwień. Podobnie § 17 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego wskazuje, że osobom nieposiadającym w momencie zwalniania z izby, placówki lub jednostki Policji środków pieniężnych wystarczających na pokrycie kosztów pobytu dyrektor izb, kierownik placówki lub komendant jednostki Policji wystawia wezwanie do pokrycia kosztów pobytu w terminie 7 dni. Strona skarżąca wskazała ponadto, że wpłaty z tytułu pobytu w izbie wytrzeźwień zasilają rachunek bankowy Ośrodka, który jako jednostka budżetowa samodzielnie gospodarująca środkami budżetowymi i rozlicza się z tych wpłat z Miastem na zasadzie comiesięcznych sprawozdań. Zdaniem Ośrodka o tym, że to on jest wierzycielem świadczy również to, że przysługuje jej na przedmiotach pozostawionych w depozycie prawo zastawu celem zabezpieczenia należności. Ponadto Ośrodek jest czynnym podatnikiem VAT, wykonującym czynności zwolnione z VAT i zobligowanym do wystawiania faktur VAT za pobyt w izbie wytrzeźwień. W skardze zauważono ponadto, że Ośrodek stanowi statio municipii [...] W. Skoro zatem w świetle orzecznictwa sądowego stationes municipii działają obrocie prawnym w zastępstwie gminy, w sytuacji, gdy dochodzone roszczenie związane jest z działalnością wyodrębnionej jednostki organizacyjnej gminy, można także - obok gminy - wskazać tę jednostkę, jako statio municipii. Powyższe powoduje, że dodatkowe oznaczanie, iż w takiej sprawie działa Prezydent [...] W. jest przejawem przesadnego formalizmu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Stosownie do treści art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny zobowiązany jest do badania z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Z kolei w myśl art. 29 § 2 u.p.e.a., jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Tytuł wykonawczy powinien spełniać rygorystyczne wymogi, co do jego treści, o czym przekonuje art. 27 u.p.e.a. Jednym z takich wymogów jest obowiązek prawidłowego oznaczenia wierzyciela (art. 27 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), którym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.). Koniecznym elementem tytułu wykonawczego powinny być również: data jego wystawienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci urzędowej wierzyciela (art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a.). Uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej m.in. obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa - jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności - podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku (art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Do obowiązków objętych hipotezą tej regulacji zalicza się także obowiązek zapłaty opłaty z tytułu pobytu w izbie wytrzeźwień. Orzekający w tej sprawie Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, że Ośrodek nie może w imieniu własnym wystawiać tytułów wykonawczych zmierzających do realizacji obowiązku wynikającego z nieuregulowanych przez zobowiązanego opłat za pobyt w izbie wytrzeźwień. Pogląd taki wyrażony został m.in. w wyrokach WSA w Białymstoku z 16 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Bk 399/11; WSA w Gliwicach z 15 listopada 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 211/11 i z 7 marca 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 384/11; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 26 października 2011 r. sygn. akt II SA/Go 660/11; WSA w Olsztynie z 21 września 2011 r. sygn. akt I SA/Ol 529/11 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych. Nie podziela natomiast poglądu wyrażonego w przywołanych przez stronę orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (sygn. I SA/Rz 485/11 oraz I SA/Rz 490/11), że postawione przez organy wymaganie, aby na tytułach wykonawczych umieszczona była pieczęć Prezydenta [...] W., było zbytnią formalnością. Zwłaszcza, że i ten sąd w oparciu o treść nadesłanego przez skarżącego pełnomocnictwa wskazał, że wynika z niego upoważnienie Dyrektora S. do reprezentowania [...] W., a więc nie do działania w imieniu własnym (podkreślenie Sądu). W tym miejscu należy podkreślić, że stosownie do art. 39 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, w miastach liczących ponad 50.000 mieszkańców jedynie organy samorządu terytorialnego i organy powiatu, mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. Ośrodek, jako jednostka organizacyjna miasta W., która nie posiada osobowości prawnej została powołana m.in. do pełnienia funkcji izby wytrzeźwień w rozumieniu tej ustawy. Opłaty pobierane za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień są dochodami gminy. Status wierzyciela w postępowaniu zmierzającym do egzekucji tych należności posiada, zatem gmina. Wierzycielem - w rozumieniu przepisów u.p.e.a. - może być bowiem jedynie podmiot administracji publicznej lub organ (instytucja) wykonujący funkcje władcze. Stąd w rubryce "oznaczenie wierzyciela" na tytule wykonawczym może figurować Prezydent miasta [...] W. - jako organ reprezentujący interesy danej gminy i odpowiedzialny za wykonywanie jej zadań własnych. Dyrektor S. nie jest samodzielnym organem, ma natomiast prawo reprezentować interesy [...] W. jako posiadający do tego upoważnienie prezydenta miasta [...], zgodnie z jego zakresem (zob. art. 47 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym). Zauważenia wymaga, że do akt sprawy przedłożone zostało pełnomocnictwo udzielone [...] lutego 2010 r. Dyrektorowi Ośrodka przez Prezydenta Miasta [...] W. w trybie art. 47 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, z którego wynika, że Dyrektor Ośrodka działa nie we własnym imieniu, ale w imieniu gminy. Ośrodek nie może, zatem w imieniu własnym wystawiać tytułów wykonawczych zmierzających do realizacji obowiązku wynikającego z opłacenia pobytu w izbie wytrzeźwień. Może natomiast działać w imieniu gminy przed sądami powszechnymi, sądami administracyjnymi i organami egzekucyjnymi. Odnosząc się do zarzutu naruszenia § 17 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie tablic i pieczęci urzędowych oraz art. 27b u.p.e.a. w zw. z art. 2a pkt 13 i art. 16c ustawy o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach urzędowych, Sąd zauważa że z przepisów tych nie wynika aby uprawnienie do posługiwać się pieczęcią urzędową oraz wizerunkiem orła ustalonym dla godła stanowiło przesłankę uznania takiego podmiotu za wierzyciela uprawnionego do wystawienia tytułu wykonawczego. Jak już wyżej podkreślono definicja ustawowa wierzyciela określona została w art. 1a pkt 13 u.p.e.a. O tym, czy dany podmiot jest wierzycielem w rozumieniu tej ustawy decyduje, zatem owa regulacja uzupełniona postanowieniami art. 5 u.p.e.a. Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że okoliczność, że Ośrodek jest czynnym podatnikiem VAT, wykonującym czynności zwolnione z tego podatku i zobligowanym do wystawiania faktur VAT za pobyt w izbie wytrzeźwień nie ma wpływu na wynik sprawy. O statusie podatnika VAT decydują przepisy ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.). St Z kolei status wierzyciela uprawnionego do wystawiania tytułów wykonawczych jest domeną ustawy egzekucyjnej. Przewidziane w art. 41 ust. 3 i 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi uprawnienia do potrącania należności za pobyt w izbie z depozytów pieniężnych oraz realizacja ustawowego prawa zastawu na innych przedmiotach zatrzymanych w depozycie również nie dają podstaw do przyznania Ośrodkowi statusu wierzyciela w spornym zakresie. Natomiast z przepisu § 17 cytowanego rozporządzenia z 4 lutego 2004 r. wywieźć można uprawnienie dyrektora izby jedynie do wystawienia wezwania do pokrycia kosztów pobytu w izbie osobom nieposiadającym w momencie zwalniania z izby, środków pieniężnych wystarczających na pokrycie kosztów tego pobytu. W żadnym zaś razie nie wynika z tego przepisu, że dyrektor izby uzyskuje uprawnienie do wystawienia, jako wierzyciel (w swoim imieniu), tytułu wykonawczego zmierzającego do realizacji obowiązku wynikającego z opłacenia pobytu w izbie wytrzeźwień. Z podanych przyczyn rozstrzygnięcia organów są zgodne z prawem. Wystawiony tytułu wykonawczy jest wadliwy, albowiem nie spełnia wymagań formalnych, o których mowa w art. 27 § 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a. W takiej sytuacji organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Wobec niezasadności skargi orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270).