II SA/Po 384/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 listopada 2012 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy O. z dnia (...) Nr (...), II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia (...) lutego 2012 r., nr (...), Burmistrz O., na podstawie art. 5 ust. 1, art. 8, 9, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej jako "K.p.a.", odmówił A. D. przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że nie zostały spełnione przesłanki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania wnioskowanego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 9 ust.6 wskazanej ustawy jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Tymczasem, zgodnie z zaświadczeniem lekarskim, złożonym wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia, wnioskodawczyni pozostawała pod opieką medyczną od 11 tygodnia ciąży. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. D. wskazując, że ciąża nie była planowana, a z powodu zaburzeń miesiączkowych nie podejrzewała ciąży. Skarżąca od (...). do (...) lipca 2011 r. cierpiała na grypę żołądkowo – jelitową i nie była w stanie odbyć wizyty lekarskiej. Na wizytę do lekarza do lekarza umówiła się dopiero po weekendzie – a więc w dniu (...) lipca 2011 r. Od tego też czasu pozostawała pod opieką lekarza. Skarżąca dodatkowo wskazała, iż wraz z mężem i czwórka dzieci znajduje się ciężkiej sytuacji majątkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) marca 2012 r., nr (...), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w całości podtrzymał stanowisko Burmistrza, podnosząc dodatkowo, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje wyjątków i że koniecznym warunkiem przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego jest pozostawanie pod opieką lekarza od 10 tygodnia ciąży. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. D. podtrzymując zarzuty zawarte w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza O. o odmowie przyznania A. D. jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Jedną z form pomocy społecznej, przewidzianą w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, stanowi wymieniona w art. 2 jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka. Zasady przyznawania powyższego świadczenia zostały określone w art. 15b powyższej ustawy. I tak, w myśl art. 15b ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka – niezależnie od wysokości dochodów – przyznaje się z tytułu urodzenia się żywego dziecka jednorazową zapomogę w wysokości 1 000 złotych na jedno dziecko. Wniosek o wypłatę omawianego świadczenia składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka (art. 15b ust. 3 wskazanej ustawy), przy czym wniosek złożony po terminie organ pozostawia bez rozpoznania. W tym miejscu wskazać należy, że na mocy art. 7 pkt 3 ustawy z dnia 06 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1654) wprowadzono do art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych ustęp 5, zgodnie z którym przedmiotowa zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, a pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza zaświadczenie lekarskie lub zaświadczenie wystawione przez położną (dodany ustęp 6 do art.15b powołanej ustawy). W myśl art. 18 ustawy zmieniającej wskazany wyżej obowiązek potwierdzenia opieki medycznej od nie później niż 10 tygodnia ciąży wszedł w życie z dniem 01 listopada 2009 r. Na mocy art. 3 ustawy z dnia 05 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 50, poz. 301) odroczono obowiązek stosowania przepisu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z treścią powołanego powyżej artykułu dodatek z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 15b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do dnia 31 grudnia 2011 r. przysługiwały po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. W przedmiotowej sprawie organy administracji publicznej uznały, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka nie przysługuje, gdyż nie została spełniona obligatoryjna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia, określona w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w postaci pozostawania przez matkę pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Stanowisko powyższe należy uznać za błędne, gdyż w świetle powołanym powyżej przepisów obowiązek wykazania pozostawania pod opieką lekarską nie obejmował skarżącej. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych przez obowiązek potwierdzenia opieki medycznej należy rozumieć obowiązek lekarzy do wydawania zaświadczeń, uprawnienie zainteresowanych do składania żądań o wydanie zaświadczenia oraz obowiązek organów do wymagania stosownych zaświadczeń (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 208/10, LEX nr 644056). Oznacza to, że stosownie do art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych obowiązkiem lekarzy jest wydawanie zaświadczeń w stosunku do kobiet, które z dniem 01 stycznia 2012 r. znajdą się w 10 tygodniu ciąży, zaś obowiązkiem kobiety jest zabieganie o stosowną dokumentację medyczną, która z dniem porodu może stanowić podstawę do wykazania pozostawania pod opieką od 10 tygodnia ciąży. Należy podkreślić, iż obowiązek ten dotyczy kobiet znajdujących się od dnia 01 stycznia 2012 r. w dziesiątym tygodniu ciąży, bowiem do dnia 31 grudnia 2012 r. stosowanie art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych było zawieszone. Tym samym w stosunku do kobiet, które urodziły żywe dzieci, ale nie mogły ubiegać się o założenie medycznej dokumentacji ciążowej od 10 tygodnia ciąży, gdyż w dniu 1 stycznia 2012 r. upłynął już względem nich ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży, nie można wymagać przedstawienia zaświadczenia określonego w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 397/12, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mieć bowiem należy na względzie, że skoro przepis art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie obowiązywał w czasie gdy skarżąca była w 10 tygodniu ciąży, a w czasie tym dla uzyskania jednorazowego dodatku do świadczenia rodzinnego wystarczyło przedłożenie zaświadczenia lekarskiego lub wystawionego przez położną potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży, to nałożenie na stronę obowiązku przedłożenia stosownego zaświadczenia dotyczącego okresu gdy zaświadczenie takie nie było wymagane do otrzymania stosownego uprawnienia, stanowi naruszenie ww. zasady niedziałania prawa wstecz (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 06 września 2012 r., sygn. akt II SA/Po 536/12, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z akt sprawy skarżąca urodziła dziecko w dniu (...) lutego 2012 r. Zatem w okresie ciąży skarżącej nie obowiązywał przepis art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uzależniający otrzymanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się żywego dziecka od pozostawania przez kobietę pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Tym samym obowiązek przedstawienia stosownego zaświadczenia nie mógł być na nią nałożony i jej nie dotyczył. Zastosowanie przepisu art. 15b ust. 5 cytowanej ustawy zostało zawieszone do dnia 31 grudnia 2011 r., a więc możliwość jego zastosowania powstała z dniem 1 stycznia 2012 r., czyli w czasie, gdy w odniesieniu do skarżącej upłynął już ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży. Reasumując, należy stwierdzić, iż obowiązek wykazania stosownym zaświadczeniem pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu nie dotyczy skarżącej, a tym samym brak było podstaw do badania przez organ rozpoznający złożony przez skarżącą wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka przesłanki określonej w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 01 stycznia 2012 r. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza O. Rozpoznając ponownie sprawę, organy wezmą pod uwagę powyższe wskazania Sądu i dokonają właściwej interpretacji przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w niniejszej sprawie oraz ponownie przeanalizują i dokładnie zbadają stan faktyczny sprawy, wydając stosowną decyzję. O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.