II FZ 79/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. K. i P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 2012 r., sygn. akt I SO/Wr 1/12 w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi J. K. i P. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 9 lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2012 r., I SO/Wr 1/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił J. K. i P. K. (powoływanym dalej jako "Skarżący") wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi Skarżących na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. (powoływanego dalej jako "Dyrektor IS") z dnia 9 lutego 2012 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA we Wrocławiu podał, że Skarżący w złożonym wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji powołali się na przesłankę uzasadnionej obawy wyrządzenia szkody znacznych rozmiarów w swoim majątku oraz przesłankę spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W uzasadnieniu obu przesłanek Skarżący wskazali na wysokość zobowiązania podatkowego nałożonego zaskarżoną decyzją (475.038 zł), trwające od 2009 r. osłabienie kondycji finansowej przedsiębiorstwa Skarżącego z uwagi na kryzys gospodarczy, lokalny charakter tej działalności, odnotowaną w styczniu i lutym 2012 r. stratę, a także kilkunastotysięczne zadłużenie spowodowane nieodprowadzaniem (z powodu braku środków pieniężnych) przez firmę Skarżącego składek ZUS. Z treści wniosku wynika również, że Skarżąca jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Na utrzymaniu Skarżących pozostaje dwoje dzieci. Wskazując na powyższe okoliczności podnosili, że wykonanie zaskarżonej decyzji skutkować będzie upadkiem gospodarstwa domowego, jak również upadkiem firmy prowadzonej przez Skarżącego, co skutkować będzie także utratą pracy przez trzech zatrudnianych pracowników (na pół etatu). W uzupełnieniu wniosku Skarżący przedłożyli: (a) zaświadczenie z dnia 11 kwietnia 2012 r., wydane przez Powiatowy Urząd Pracy w T., stwierdzające że Skarżąca jest osobą bezrobotną od dnia 2 kwietnia 2012 r., bez prawa (od tego też dnia) do zasiłku, (b) podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za styczeń i luty 2012 r. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu (Sądu pierwszej instancji): Odmawiając wstrzymanie wykonania ww. decyzji Dyrektora IS, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w stanie faktycznym sprawy, Skarżący domagając się wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji podnieśli, że wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować nieodwracalne skutki w ich majątku w postaci przede wszystkim niebezpieczeństwa zaprzestania działalności gospodarczej prowadzonej przez Skarżącego, który jest jedynym żywicielem rodziny. Wskazali także na społeczne skutki zaprzestania tej działalności w postaci likwidacji zatrudnienia (trzech osób zatrudnionych na pół etatu). Ocena tak skonstruowanego wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji w sprawie, odniesiona do ustawowych przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., rozważanych jako prawne podstawy możliwości wstrzymania aktów administracyjnych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie uprawniała – w ocenie Sądu pierwszej instancji – do orzeczenia o wstrzymaniu wykonalności zaskarżonego aktu. Przesłanką pozytywnej oceny wniosku o wstrzymanie zaskarżonego aktu w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest przede wszystkim uprawdopodobnienie w nim przez wnioskodawcę, na ile odmowa wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wpłynie na sytuację strony w kontekście ujemnych następstw o jakich mowa w powołanym przepisie art. 61 § 3 p.p.s.a. Sygnalizowanego wymogu nie spełnia w stanie faktycznym sprawy zarówno sama tylko wysokość zobowiązania podatkowego, jaki ciąży na Skarżących, jak i wyrażana we wniosku obawa co do niebezpieczeństwa zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, która stanowi jedyne źródło dochodu ich rodziny. Ogólnikowa treść wniosku nie pozwalała Sądowi pierwszej instancji na realną ocenę kondycji finansowej przedsiębiorstwa Skarżącego, zaś pełnego i rzetelnego obrazu tej działalności nie może stanowić w szczególności, znajdujące się w aktach sprawy, podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za styczeń i luty 2012 r. z odnotowaną w obu miesiącach stratą. Okoliczność odnotowania w urządzeniach księgowych straty nie oznacza bowiem jeszcze faktu, że Skarżący nie dysponuje środkami pieniężnymi. Z odnotowanego w podsumowaniu przychodów i rozchodów za styczeń i luty 2012 r. zestawienia wynika bowiem, że ujemny wynik tej działalności jest spowodowany przede wszystkim wysokimi kosztami uzyskania przychodu. Oznacza to, że strata ta jest jedynie stratą podatkową, skutkującą brakiem dochodu do opodatkowania. Okoliczność, że Skarżący poza wymienionymi dokumentami nie przedłożyli bardziej szczegółowej dokumentacji o stanie majątkowym i przychodach firmy Skarżącego, uniemożliwiała Sądowi przeprowadzenie oceny co do ewentualnych następstw wykonania zaskarżonej decyzji w kontekście dalszego funkcjonowania tego przedsiębiorstwa. 4. Stanowisko Skarżących w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA we Wrocławiu, Skarżący zaskarżyli je w całości i zażądali jego uchylenia. Sądowi pierwszej instancji zarzucili naruszenie art. 61 § 3 i art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. 4.2. Pismem z dnia 31 grudnia 2012 r. Skarżący uzupełnili ww. zażalenie, poprzez uzasadnienie powyższego zarzutu. Skarżący podnieśli, że wykazali we wniosku konkretną szkodę grożącą im na skutek wykonania zaskarżonego aktu. Wskazali, że w latach poprzednich z braku pieniędzy firma nie odprowadzała należnych składek ZUS, Skarżąca pozostaje dłuży czas bez pracy, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Na utrzymaniu Skarżącego pozostaje zatem żona oraz dwoje dzieci. Syn Skarżących jest osobą niedowidzącą, wymagającej stałej opieki lekarskiej ze względu na zagrożenie niedowidzenia drugiego oka. Wykonanie zaskarżonej decyzji skutkować będzie nie tylko upadkiem gospodarstwa domowego Skarżących, utratą zdrowia syna Skarżących z braku środków na operacje i rehabilitacje, ale także upadłością prowadzonej przez Skarżącego firmy, w której zatrudnieni są pracownicy. Następstwem wstrzymania wykonalności zaskarżonej decyzji do czasu wydania orzeczenia przez Sąd byłoby uniknięcie sytuacji doprowadzenia Skarżących i osób zatrudnionych w jego firmie do korzystania z pomocy społecznej, a tym samym przerzucenia ciężaru utrzymania na Skarb Państwa. Likwidacja działalności gospodarczej będzie miała zatem charakter trwały, a więc stan niemożliwy do przywrócenia. Ponadto, Skarżący podnieśli, że w postępowaniu o wstrzymanie zaskarżonego aktu Sąd pierwszej instancji powinien ustalić zaistnienie odpowiednich przesłanek stosownie do art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. na podstawie akt sprawy. W aktach sprawy był złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy ze stosownymi dokumentami dotyczącymi sytuacji osobistej i majątkowej Skarżących, których Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę. Skarżący wskazali, że wykonanie zaskarżonej decyzji stwarza niebezpieczeństwo wyrządzenia konkretnej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia konkretnych skutków. Obowiązkiem sądu jest wszechstronne i wnikliwe dokonanie oceny argumentów przedstawionych przez Skarżących we wniosku. Zdaniem Skarżących dopełnili oni obowiązku skonkretyzowania rodzaju szkody grożącej im wskutek wykonania zaskarżonej decyzji. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie WSA we Wrocławiu w zakresie rozstrzygnięcia odpowiada prawu, dlatego zażalenie Skarżących podlega oddaleniu. Prawidłowo w stanie faktycznym sprawy Sąd pierwszej instancji ocenił, że Skarżący nie uprawdopodobnili w należyty sposób zasadności wstrzymania wykonania ww. decyzji Dyrektora IS. Wprawdzie trafnie Skarżący podnoszą w zażaleniu, że Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia pominął dokumenty źródłowe, zebrane w aktach sprawy w postępowaniu wpadkowym z zakresu prawa pomocy, lecz analiza tychże dokumentów prowadzi do konkluzji, że uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. W świetle całości dokumentów obrazujących sytuację majątkowo-rodzinną Skarżących zasadne jest ocena, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania ww. decyzji. 5.2. W myśl art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.), po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli (1) zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub (2) spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zauważyć należy, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. gdy stwierdzono, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody albo niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (por.: B. Dauter, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 205 oraz powoływane tam postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2004 r., GZ 138/04, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por.: postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., II FZ 110/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę nieostre pojęcia – "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności przedstawić wnioskodawca (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 182/10, z dnia 15 września 2010 r., II FZ 417/10, z dnia 29 grudnia 2010 r., II FSK 1836/10, z dnia 18 kwietnia 2012 r., II FSK 528/12, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Samo powołanie się przez niego na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku. Obowiązkiem sądu jest wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, jak również wynikających z akt sprawy, co jest konkluzją wykładni systemowej art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. 5.3. W rozpoznawanej sprawie Skarżący jako przesłankę uzasadniającą wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora IS wskazują: (a) wysokość ciążącego na Skarżących zobowiązania podatkowego, wynikającego z tej decyzji - 475.038 zł, (b) zaległości płatnicze w składkach ZUS, które mają dowodzić pogarszającej się w 2009 r. kondycji finansowej przedsiębiorstwa Skarżącego, (c) niebezpieczeństwo likwidacji firmy Skarżącego, co w konsekwencji doprowadzi do (d) "upadku gospodarstwa domowego" Skarżących oraz (e) kosztów społecznych w postaci zwolnienia trzech pracowników Skarżącego, zatrudnionych na pół etatu. Ponadto, w zażaleniu Skarżący podnieśli ryzyko utraty środków niezbędnych do leczenia schorzenia okulistycznego ich syna (okoliczność tę uprawdopodabnia zaświadczenia lekarskie, dołączone do akt sprawy w postępowaniu z zakresu prawa pomocy – k. 56 tom I akt WSA we Wrocławiu). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności, uzasadniające - zdaniem Skarżących - wstrzymanie zaskarżonej decyzji, nie zostały uprawdopodobnione, stosownie do wyżej przedstawionej wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. Znajdujące się w aktach sprawy podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za styczeń i luty 2012 r. z odnotowaną w obu miesiącach stratą nie oznacza jeszcze faktu, że Skarżący nie dysponuje środkami pieniężnymi. Z odnotowanego w podsumowaniu przychodów i rozchodów za styczeń i luty 2012 r. zestawienia wynika bowiem, że ujemny wynik tej działalności jest spowodowany przede wszystkim wysokimi kosztami uzyskania przychodu. Oznacza to, że strata ta jest jedynie stratą podatkową, skutkującą brakiem dochodu do opodatkowania. Załączony do wniosku o wstrzymanie wykonania ww. decyzji dokument nie uprawdopodabnia okoliczności, na które powołują się Skarżący. Wbrew twierdzeniom zażalenia, sięgnięcie po dokumenty źródłowe przedłożone w postępowaniu z zakresu prawa pomocy, nie rozwiewa, a wręcz pogłębia wątpliwości co do zasadności wniosku Skarżących o wstrzymanie wykonania ww. decyzji. Kompleksowa ocena stanu majątkowego Skarżących nie pozwala twierdzić, że znajdują się oni w ubóstwie, czy też na jego granicy, co mogłoby prowadzić w przypadku wykonania ww. decyzji Dyrektora IS zagrożenie dla leczenia syna Skarżących lub utrzymania gospodarstwa domowego. Wedle twierdzeń Skarżących w związku z zaległościami w podatku od towarów i usług wszczęto w stosunku do Skarżącego postępowanie egzekucyjne, a z udokumentowanych faktów wynika, że jest on jedynym żywicielem rodziny (Skarżąca jest bezrobotna – por. k. 7 tom II akt WSA we Wrocławiu), jednakże prowadzona przez Skarżącego działalność gospodarcza przynosi – co potwierdza zeznanie podatkowe za 2011 r. – wysokie przychody (por. k. 65-70 tom I akt WSA we Wrocławiu). O dobrej koniunkturze tej działalności świadczy również, związany z tą działalnością, zakup luksusowego auta Mitsubishi Outlander o wartości (na dzień zakupu) 143.680 zł. Wprawdzie zakup ten służy prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej, niemniej wartość tego samochodu jest bardzo wysoka (por. umowa kredytu – k. 49 tom I akt WSA we Wrocławiu). W kontekście tym trzeba również odnotować, że Skarżący zobowiązany jest ponosić odpowiednio wysokie miesięczne raty kredytowe, jako ze pojazd ten częściowo tylko został nabyty z własnych środków. Dodatkowo, jak wynika z akt sprawy, Skarżący zobowiązany jest spłacać raty leasingowe za drugi samochód (Citroen Berlingo), zaś wysokość miesięcznego obciążenia z tego tytułu wynosi 787,74 zł (por. k. 51 tom I akt WSA we Wrocławiu). Wskazane okoliczności świadczą o tym, że Skarżący dysponują środkami pieniężnymi oraz ponoszą wydatki (wyłączając z nich koszty utrzymania), które wysokością i rodzajem przekraczają możliwości finansowe osoby ubogiej, a kondycja firmy Skarżącej jest o wiele lepsza niż sugerowane było we wniosku o wstrzymanie wykonania ww. decyzji oraz jest podnoszone w rozpoznawanym zażaleniu. Deklarowany przez Skarżącego za rok 2011 r. dochód w wysokości 34.226,29 zł jest przede wszystkim wynikiem operacji arytmetycznej pomniejszenia wysokich przychodów jakie ta działalność przynosi (1.013.340,61 zł) o równie wysokie koszty uzyskania przychodu (979.114,32 zł). Okoliczność ta – jak już wyżej wskazano – nie uprawdopodabnia twierdzenia Skarżących o braku środków finansowych i ryzyku doprowadzenia do likwidacji firmy Skarżącego w przypadku wykonania ww. decyzji Dyrektora IS. 5.4. Konkludując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Skarżący nie wykazali w rozpoznawanej sprawie, że wykonanie ww. decyzji Dyrektora IS doprowadziłoby do wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, co jest wymogiem przewidzianym przez ustawodawcę w art. 61 § 3 p.p.s.a. Stąd Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie jako bezzasadne na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.