I FZ 340/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, , , po rozpoznaniu w dniu 15 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "M." Sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 226/13 oddalające wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi "M." Sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 21 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w zakresie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do grudnia 2007 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 226/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek M. Sp. z o.o. z siedzibą w G. (zwanej dalej "Spółką") o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Gdańsku z dnia 25 czerwca 2013 r., którym oddalono skargę Spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 21 listopada 2012 r. w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w zakresie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do grudnia 2007 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że okoliczności powoływane przez skarżącą Spółkę w celu uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, nie stanowią wystarczającej podstawy do jego przywrócenia. W ocenie Sądu treść ponownego zawiadomienia (awizo) pozostawionego przez pracownika operatora pocztowego nie mogła wprowadzić profesjonalnego pełnomocnika skarżącej w błąd, co do terminu granicznego, w jakim należy odebrać przesyłkę sądową zawierająca odpis wyroku z uzasadnieniem – gdyż od profesjonalnego pełnomocnika, jakim jest doradca podatkowy reprezentujący skarżącą Spółkę można wymagać, aby znał terminy przewidziane w przepisach dla dokonywania czynności procesowych. Przy czym, zdaniem Sądu, pozostawienie powtórnego awiza nie musi być dokonane w ściśle określonym momencie, lecz zgodnie z art. 73 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."). W ocenie Sądu, pełnomocnik strony skarżącej nie dochował należytej staranności w sytuacji, gdy jak sam wskazał, fakt pierwszego awizowania przesyłki w dniu 9 sierpnia 2013 r. nie był wiadomy skarżącej Spółce ani jej pełnomocnikowi wnoszącemu skargę kasacyjną (jak również poprzedniemu pełnomocnikowi), albowiem na kopercie przesyłki zawierającej odpis wyroku z uzasadnieniem data pierwszego awizowania (9 sierpnia 2013 r.) jest nieczytelna - w takim stanie poprzedni pełnomocnik skarżącej Spółki otrzymał ją w placówce pocztowej w dniu 26 sierpnia 2013 r. W takiej sytuacji należy oczekiwać od profesjonalnego pełnomocnika, dbającego należycie o interesy prawne swojego mocodawcy, aby sprawdził datę przekazania przesyłki do doręczenia, zwłaszcza, że wskazywano na nieprawidłowości przy jej doręczaniu. . Sąd pierwszej instancji ponadto wskazał na nieprecyzyjne oznaczenie skrzynki oddawczej należącej do Kancelarii Podatkowej s.c., A. i M.Ł. W ocenie Sądu w sytuacji takiego oznaczenia skrzynki nie sposób żądać od doręczyciela, aby ten ustalał, czy dana skrzynka oddawcza należy do adresata przesyłki W złożonym zażaleniu pełnomocnik Spółki zwrócił się o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenie o przywróceniu terminu do złożenia skargi kasacyjnej; ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.: – art. 86 § 1 P.p.s.a., poprzez niewłaściwą subsumpcję błędnie ustalonych okoliczności faktycznych sprawy do hipotezy ww. przepisu, a w konsekwencji jego błędne zastosowanie polegające na oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od Wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 czerwca 2013 r., mimo że zarzucane przez Sąd uchybienie terminowi do jej wniesienia nastąpiło z wyłącznej winy operatora a bez winy strony skarżącej, wskutek błędów operatora pocztowego przy doręczaniu odpisu ww. wyroku z uzasadnieniem. – art. 73 § 3 P.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię, wskutek której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił, jakoby przepis ten stanowił, iż powtórne awizowanie korespondencji sądowoadministracyjnej może być prawidłowo dokonane i skuteczne w jakimkolwiek dniu w przeciągu czternastu dni od dnia pierwszego awizowania, podczas gdy naruszony przepis prawa pozostaje w zw. z art. 65 § 2 P.p.s.a w zw. z art. 131 § 2 k.p.c. w zw. z § 7 ust 3 i nast. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pisma sądowych w postępowaniu cywilnym, z których to przepisów wynika bezwzględnie obowiązująca norma prawna prawidłowego awizowania korespondencji sądowej, wymagająca dla skuteczności doręczenia w trybie art. 73 P.p.s.a. dwukrotnego awizowania przesyłki sądowej w odstępach siedmiu dni. – art. 73 § 2 w zw. z art. 73 § 3 P.p.s.a. poprzez nieprawidłową subsumpcję błędnie ustalonego stanu faktycznego do ww. przepisów prawa i w konsekwencji nieuwzględnienie, iż korespondencja obejmująca Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 czerwca 2013 r. nie była prawidłowo doręczoną, co w konsekwencji doprowadziło do usprawiedliwionego błędu w świadomości strony skarżącej w zakresie okoliczności i skutków prawnych dokonanego doręczenia. W uzasadnieniu zażalenia ponownie wskazano na nieprawidłowości towarzyszące doręczaniu przesyłki. Zwrócono ponadto uwagę na okoliczność wydania przesyłki pełnomocnikowi Spółki po terminie przewidzianym do jej podjęcia. W ocenie strony powyższe okoliczności – wskazujące na nieprawidłowości po stronie doręczyciela – przełożyły się wprost na niezawinione zachowanie pełnomocnika Spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podnieść, że regułą w postępowaniu sądowym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Zasada ta nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Przepis art. 86 § 1 zd. 1 P.p.s.a. przewiduje bowiem możliwość przywrócenia terminu przez sąd na wniosek strony pod warunkiem, że uchybiła ona terminowi bez swojej winy. Zgodnie zaś z przepisem art. 87 § 2 P.p.s.a. w piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie - jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie - jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienia NSA: z 20 lutego 2012 r., II FZ 145/12; z 24 listopada 2011 r., II FZ 711/11). W piśmiennictwie uprawdopodobnienie określane jest jako ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastka dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (za: M. Iżykowski, Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym, NP 1980, nr 3, s. 75) (podobnie wskazano w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2012r., sygn. akt II FZ 142/12). Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Dla takiej oceny konieczne jest nie tylko dokonanie analizy okoliczności podnoszonych przez stronę, lecz również całości okoliczności sprawy. W tym zakresie sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do przekonania sądu o przynajmniej prawdopodobieństwie zaistnienia faktów, na które powołuje się strona domagająca się przywrócenia terminu. Daje to sądowi możliwość dokładnego uwzględnienia wszelkich okoliczności konkretnego przypadku (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2007r., II OSK 479/07). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powołane w toku postępowania przyczyny uchybienia terminu uprawdopodabniają brak winy w przekroczeniu terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Strona skarżąca zasadnie zwracała uwagę, że w świetle ogółu okoliczności towarzyszących doręczeniu przesyłki zawierającej odpis wyroku z uzasadnieniem nie można było uznać działań podejmowanych przez jej pełnomocnika za zawinione. Okolicznością bezsporną jest to, że pierwsze zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej zostało umieszczone w drzwiach kancelarii. Przy czym strona skarżąca kwestionuje zarówno datę pierwotnego awizowania, jak i sam sposób powiadomienia jej o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej. Analizując argumentację przedstawioną w tym zakresie przez Sąd pierwszej instancji za w pełni zasadne uznać należało spostrzeżenia odnośnie sposobu oznaczenia skrzynek pocztowych uwidocznionych na zdjęciu załączonym do wniosku o przywrócenie terminu, jak i ich zestawienia z nazwami widniejących na budynku firm (k. 208 akt sądowych). Zgodzić należy się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że wobec niejednoznacznego oznaczenia skrzynek pocztowych w zestawieniu z nazwami firm znajdujących się w budynku w którym siedzibę miał adresat przesyłki doręczyciel, w celu uniknięcia pomyłki, miał uzasadnione podstawy aby informacje o próbie doręczenia umieść nie w oddawczej skrzynce oznaczonej nazwą "kancelaria podatkowa", ale na drzwiach biura kancelarii. Osobnym zagadnieniem jest natomiast to, czy wobec odbioru korespondencji w placówce pocztowej w dniu 26 sierpnia 2013 r. (Poniedziałek) pełnomocnik Spółki miał podstawy aby podejrzewać, że to w dniu 23 sierpnia (Piątek) ziściła się fikcja doręczenia przewidziana w art. 73 § 4 P.p.s.a. i z tym dniem winien liczyć termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik skarżącej Spółki na poparcie swojego stanowiska w tej kwestii wskazuje, że nie wiedział, że przesyłkę pierwotnie awizowano w dniu 9 sierpnia, a zarazem data pierwotnego awiza (z 9 sierpnia 2013 r.) widniejąca na kopercie zawierającej odebraną w dniu 26 sierpnia 2013 r. przesyłkę była niewyraźna. Po drugie zaś wskazuje, że na jego mylne przekonanie o terminie doręczenia wpłynął również fakt wydania mu przesyłki – z naruszeniem § 10 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 190, poz. 1277) w dniu 26 sierpnia 2013 r. w placówce pocztowej. Odnosząc się do tej kwestii wskazać należy, że w aktach sprawy brak jest koperty mającej zawierać doręczony odpis wyroku WSA w Gdańsku z dnia 25 czerwca 2013 wraz z uzasadnieniem. Z uwagi na to, poza twierdzeniem strony o nieczytelnej dacie stempla pocztowego wskazującego pierwsze awizowanie przesyłki, Naczelny Sąd Administracyjny nie dysponuje dokumentem mogącym powyższe stanowisko potwierdzić. Po drugie, mając na uwadze argumentację przedstawioną na tle art. 73 P.p.s.a., przypomnieć należy, że dniem doręczenia zastępczego jest dzień, w którym bezskutecznie upłynął ustawowo przewidziany termin odbioru pisma sądowego prawidłowo złożonego w pocztowej placówce oddawczej, a nie dzień późniejszego faktycznego wydania go w tej placówce adresatowi, nawet jeśli nastąpiło to z naruszeniem przepisu § 10 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. (podobne stanowisko Sądu Najwyższego na gruncie analogicznego unormowania w nieobowiązującym już rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym - Dz. U. Nr 62, poz. 697 – postanowienie SN z dnia 10 sierpnia 2000 r., IV CKN 1026/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 16, oraz powoływane tam orzecznictwo). Powyższy przepis rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. znajdował w sierpniu 2013 r. zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym na podstawie art. 65 § 2 P.p.s.a., w myśl którego do doręczenia pism w postępowaniu sądowym przez pocztę stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym, jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej (por. także postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., I FSK 2088/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). O ile zatem błąd doręczyciela nie mógł stanowić o zmianie biegu ustawowego terminu do odbioru przesyłki, to należy stwierdzić, że mógł on mieć wpływ na zachowanie strony w świetle przesłanek z art. 86 P.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe uchybienie, w powiązaniu z kwestią niejasności dotyczących próby doręczenia przesyłki w dniu 9 sierpnia 2013 r. (pierwsze awizo) mogło rzutować na ocenę działań pełnomocnika. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżąca Spółka uprawdopodobniła, iż nie ponosi winy w nieterminowym złożeniu skargi kasacyjnej, co uzasadniało przywrócenie terminu do dokonania danej czynności w świetle art. 86 § 1 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.