VII SA/Wa 2699/12
WyrokWSA w Warszawie2013-06-26
Skład orzekający: Mirosława Kowalska, Bogusław Cieśla, Joanna Gierak – Podsiadły
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o pozwoleniu na budowę może zostać wydana bez wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego, w szczególności w kontekście wpływu inwestycji na sąsiednie nieruchomości oraz zgodności z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego?Ratio decidendi
Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów proceduralnych (art. 7, 77, 107 k.p.a.), ponieważ organ odwoławczy nie dokonał wszechstronnej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy, nie ustosunkował się do istotnych zarzutów skarżącego dotyczących wpływu inwestycji na sąsiednią działkę oraz zgodności z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uchylił decyzję, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazanych uchybień.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi Z. M. na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy decyzję Starosty zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą Spółce B. sp. z o.o. pozwolenia na budowę zespołu zabudowy mieszkalno-usługowej. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów proceduralnych, brak uwzględnienia wpływu inwestycji na jego sąsiednią działkę oraz niezgodność projektu z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego i przepisami szczegółowymi. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję z uwagi na naruszenie przepisów k.p.a.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Wojewody M. oraz stwierdzono, że nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Zasądzono zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędzia WSA Joanna Gierak – Podsiadły, Protokolant Spec. Eliza Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz Z. M. kwotę 340 złotych (trzysta czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2012r., Nr [...], Wojewoda M., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołań E. i J. M. oraz Z. M. od decyzji Starosty P. z dnia [...] lipca 2012r., Nr [...], zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej Spółce B. sp. z o.o. pozwolenia na budowę zespołu zabudowy mieszkalno-usługowej z garażem podziemnym, miejscami garażowymi na parterze wraz z terenem - infrastrukturą naziemną i podziemną, ul. S., dz. nr ew. [...] obręb [...] w P. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Postępowanie w niniejszej sprawie miało następujący przebieg.
Po rozpoznaniu wniosku inwestora, B. sp. z o.o. o wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę zespołu zabudowy mieszkalno-usługowej z infrastrukturą naziemną i podziemną (garażami) na terenie działki nr ew. [...] obręb [...] przy ul. S. w P., Starosta P. decyzją z dnia [...] grudnia 2009r., Nr [...] zatwierdził projekt budowlany i udzielił pozwolenia na budowę ww. inwestycji.
W wyniku rozpatrzenia odwołania E. i J. M. oraz Z. M. - Wojewoda M. decyzją z dnia [...] maja 2010r., Nr [...], uchylił decyzję Starosty P. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wyrokiem z dnia 29 września 2010r., sygn. akt: VII SA/Wa 1188/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. M. na ww. decyzję Wojewody M., a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2012r., sygn. akt II OSK 126/11 oddali skargę kasacyjną. W uzasadnieniu ww. wyroku tutejszy Sąd podkreślił, że Wojewoda zasadnie uznał, że organ pierwszej instancji nie dokonał sprawdzeń przedłożonej dokumentacji zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, a także nie wyjaśnił zgodności inwestycji z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Sąd podkreślił też, że istnieją rozbieżności w przedłożonej dokumentacji projektowej dotyczące planowanej zawrotki oraz wątpliwości, co do wymaganej liczby miejsc parkingowych. Ponadto, we wniosku inwestor nie wskazał, że w budynku przewidziany jest garaż podziemny oraz miejsca garażowe, gdy tymczasem z dołączonego do wniosku projektu wynika, iż wnioskodawca przewiduje jego budowę. Sąd podzielił także rozważania organu odwoławczego, co do niezgodności projektu budowlanego z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego.
Ponownie rozpoznając sprawę, Starosta P. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2011r., Nr [...] nałożył na inwestora - Spółkę B. sp. z o. o. obowiązek doprowadzenia projektu budowlanego do zgodności z § 17 miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części P. "W.– p.", który stanowi, że ustala się dla terenu [...] obowiązek realizacji zabudowy pierzejowej, na odcinku obowiązującej linii zabudowy, wyznaczonej na rysunku planu; a ponadto do zgodności z § 3 pkt 11 ww. planu, zgodnie z którym: ilekroć w uchwale jest mowa o zabudowie pierzejowej - należy przez to rozumieć zwartą zabudowę wzdłuż obowiązującej linii zabudowy z możliwością pozostawienia niezbędnych bramowych przejść i przejazdów. W wykonaniu obowiązku - inwestor przedłożył dokumentację przy piśmie z dnia 20 czerwca 2011r. Następnie, postanowieniem z dnia z dnia [...] sierpnia 2011r., Nr [...] Starosta P. nałożył na Spółkę B. sp. z o. o. obowiązek doprowadzenia projektu zagospodarowania do zgodności z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego dla części P. "W. – p." (na terenie [...] zaprojektowano część inwestycji - droga stanowiąca dojazd do projektowanego budynku). Na wniosek inwestora, Starosta P. postanowieniem z dnia [...] września 2011r., Nr [...] zawiesił postępowanie w sprawie pozwolenia na budowę ww. inwestycji. Pismem z dnia 2 lutego 2012r. inwestor wniósł o podjęcie postępowania administracyjnego oraz poinformował o dokonaniu podziału działki nr ew. [...] z obrębu [...] w P. na działkę nr ew. [...], na której zlokalizowana jest przedmiotowa inwestycja oraz na działkę nr ew. [...]- działkę drogową przekazaną miastu P., oznaczoną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego symbolem [...]. Przy piśmie z dnia 3 lutego 2012r. inwestor zwrócił poprawioną dokumentację projektową oraz przedłożył nowe oświadczenie o dysponowaniu nieruchomością na cele budowlane w stosunku do działki nr ew. [...] z obrębu [...] w P. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2012r., Nr [...] Starosta P. podjął postępowanie administracyjne w sprawie, a następnie decyzją z dnia [...] marca 2012r., Nr [...] zatwierdził projekt budowlany i udzielił Spółce B. Sp. z o. o. pozwolenia na budowę ww. inwestycji (postanowieniem z dnia [...] marca 2012r., Nr [...] z urzędu sprostował oczywiste omyłki w tej decyzji).
Wojewoda M., po rozpatrzeniu odwołania E. i J. M. oraz Z. M., decyzją z dnia [...] czerwca 2012r., Nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję Starosty P. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, z uwagi na naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. oraz nieprawidłowe sporządzenie projektu zagospodarowania terenu, poprzez brak jego opracowania bezpośrednio na mapie do celów projektowych.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Starosta P. decyzją Nr [...], z dnia [...] lipca 2012r., zatwierdził projekt budowlany i udzielił B. sp. z o. o. pozwolenia na budowę zespołu zabudowy mieszkalno-usługowej z garażem podziemnym, miejscami garażowymi na parterze wraz z terenem - infrastrukturą naziemną i podziemną, ul. S., dz. nr ew. [...] obręb [...] w P.
W uzasadnieniu decyzji, organ wskazał, że ustalony obszar oddziaływania projektowanego obiektu obejmuje działkę inwestora - nr ew. [...], a ponadto działkę nr ew. [...] będącą własnością Z. M. z uwagi na posadowienie projektowanego budynku w ostrej granicy z tą działką oraz działki nr ew. [...],[...] i [...], będące własnością gminy P. Projekt budowlany jest kompletny i sporządzony został przez osoby posiadające wymagane uprawnienia budowlane. Do projektu budowlanego zostało załączone, zgodnie z art. 20 ust. 4 ustawy Prawo budowlane, oświadczenie projektantów o kompletności projektu i sporządzeniu projektu budowlanego zgodnie z obowiązującymi przepisami i zasadami wiedzy technicznej. Przedłożony projekt zagospodarowania terenu dla przedmiotowej inwestycji jest zgodny z zapisami Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego dla części P. "W.– p.", jak również z przepisami rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz. U z 2002r Nr 75, poz. 690 ze zm.). Wysokość, ilość kondygnacji oraz wskaźnik powierzchni zabudowy i powierzchni biologicznie czynnej projektowanego budynku są zgodne z wymaganiami planu. Obiekty zaprojektowano zgodnie z określonymi liniami zabudowy, w ostrej granicy z działką sąsiednią nr ew. [...] Nieruchomość posiada dostęp do drogi publicznej zgodnie z zapisami wynikającymi z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Teren przeznaczony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na zapewnienie komunikacji w pasie drogi dojazdowej [...] został zagospodarowany zgodnie z ustaleniami ogólnymi i szczególnymi zawartymi w art. 20 [...]- tereny komunikacji. Inwestor dokonał aktualizacji i uzyskał pozytywne uzgodnienia opracowanego ponownie projektu budowlanego, posiada aktualne warunki techniczne przyłączenia do sieci: cieplnej, wodnej, kanalizacyjnej, elektroenergetycznej, telekomunikacyjnej. Projekt został pozytywnie zaopiniowany przez: rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, oraz rzeczoznawcę do spraw sanitarno-higienicznych. Inwestor posiada pozwolenie wodnoprawne - decyzję z dnia [...] listopada 2010r., nr [...], pozytywną opinię komunikacyjną z dnia 10 sierpnia 2010r., nr 5420/54/2010 oraz pozytywne uzgodnienie z dnia 5 sierpnia 2011 r. w zakresie spełnienia warunków obrony cywilnej. Projekt nie narusza przepisów o ochronie środowiska. Ponadto, inwestor przedłożył analizę przesłaniania i zacieniania, z której wynika, iż wzajemne odległości pomiędzy budynkami istniejącymi i projektowanymi spełniają wymagania zawarte w § 13 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, zaś budynki projektowane oraz istniejące będą miały zapewniony czas nasłonecznienia zgodny z § 57 i 60 ww. rozporządzenia. Przedłożona analiza uwzględnia zacienianie istniejącego na dz. nr ew. [...] budynku mieszkalnego.
Organ podkreślił, że zgodnie z ugruntowaną linią orzecznictwa planowana w przyszłości inwestycja na sąsiedniej nieruchomości nr ew. [...] nie może wprowadzać ograniczeń w zagospodarowaniu działki nr ew. [...]. Zdarzenia przyszłe i niepewne nie mogą być podstawą do kwestionowania prawa do zagospodarowania nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem, zapisanymi miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i warunkami zawartymi w wydanych decyzjach administracyjnych.
Reasumując, Starosta P. wskazał na art. 35 ust. 4 ustawy Prawo budowlane i to, że wobec spełnienia przez inwestora wymagań określonych w art. 32 ust. 4 oraz w art. 35 ust. 1 ustawy Prawo budowlane zobowiązany jest do wydania decyzji o pozwoleniu na budowę.
Odnosząc się do podniesionych przez Z. M. zarzutów zawartych w piśmie z dnia 9 lipca 2012r. organ uznał je za bezzasadne. Stwierdził, że zarzut braku zgodności cyt. "z treścią art. 8 ust. 1" nie znajduje potwierdzenia, ponieważ projekt spełnia określone rozporządzeniem wymagania. Projekt zagospodarowania terenu został opracowany na kopii aktualnej mapy zasadniczej, przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego z zapewnieniem właściwej skali i czytelności opracowania. Wszelkie naniesienia zostały autoryzowane przez projektanta legitymującego się wymaganymi uprawnieniami do pełnienia samodzielnych funkcji w budownictwie. W odniesieniu do zarzutu w sprawie podniesienia rzędnych terenu w stosunku do istniejących rzędnych zarówno organ pierwszej i drugiej instancji uznał je za bezzasadne na wcześniejszym etapie postępowania.
Ponadto, organ pierwszej instancji odnosząc się do kwestii zacienienia terenu działki sąsiedniej, a tym samym wpływu planowanej inwestycji na możliwość jej zagospodarowania wyjaśnił, że planowana inwestycja zlokalizowana w granicy z dz. nr ew. [...] ma wpływ na możliwość zagospodarowania działki sąsiedniej, jednakże nie uniemożliwia inwestowania na terenie tej działki w sposób zgodny z ustaleniami Miejscowego Planu Zagospodarowania Terenu oraz obowiązującymi przepisami. Istnieje możliwość zagospodarowania dz. nr ew. [...] z zachowaniem konieczności wytworzenia pierzei o wys. 8 kondygnacji, pod warunkiem zrealizowania jej w taki sposób aby spełnione były przepisy rozporządzenia w zakresie przesłaniania i zacieniania obiektów na dz. nr ew. [...]. Organ wskazał, że przy rozpatrywaniu sprawy brał pod uwagę również ekspertyzę dotyczącą wpływu inwestycji na dz. nr ew. [...] na inwestycję na dz. nr ew. [...], ale podkreślił, że jest ona wykonana dla określonej koncepcji przyszłego zagospodarowania działki Z. M. i nie jest wiążąca w sprawie, gdyż takie zagospodarowanie działki nie jest jedynym możliwym sposobem zagospodarowania. W odniesieniu do zarzutu o braku zgodności zaprojektowanego układu z zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, stwierdził, iż inwestor po dokonaniu podziału działki i wydzieleniu części terenu pod drogę publiczną oraz po dokonaniu skorygowania projektu zagospodarowania terenu w tym zakresie doprowadził projekt do zgodności z ustaleniami planu.
W wyniku rozpoznania odwołania E. i J. M. oraz Z. M. od ww. decyzji organu pierwszej instancji , zapadła zaskarżona w niniejszej sprawie, już wyżej opisana, decyzja Wojewody M.
W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że inwestycja jest zgodna z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części P. "W.– p." uchwalonego przez Radę Miejską w P. uchwałą Nr [...] z dnia [...] października 2007r. (Dz. Urz. Województwa [...] Nr [...], poz. [...]). Przedmiotowa działka inwestycyjna znajduje się na obszarze oznaczonym w planie symbolem [...]- tereny zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej i usług, oraz częściowo na obszarze [...] - ulica projektowana od ulicy S. Wysokość, ilość kondygnacji (7, 8 kondygnacji) oraz wskaźnik intensywności zabudowy (2,43) i powierzchni biologicznie czynnej (39,58%) projektowanego budynku są zgodne z ustaleniami planu. Usytuowanie obiektów zgodne z określonymi w planie liniami zabudowy, w ostrej granicy z działką sąsiednią nr ew. [...]. Spełniony został także wymóg zapewnienia odpowiedniej ilości miejsc parkingowych, wg wskaźników zawartych w planie: 3 miejsca parkingowe na każde 100 m2 powierzchni użytkowej, i 1,2 miejsca na mieszkanie - liczba miejsc parkingowych wynosi 227 i zgodnie ze szczegółowymi wyliczeniami zawartymi w projekcie budowlanym, jest zgodna z ww. współczynnikami. Nieruchomość posiada dostęp do drogi publicznej od ulicy S. oraz dalej wzdłuż działki planowaną ulicą [...] na całej długości. Ponadto dokumentacja projektowa na dzień rozstrzygania przedmiotowej sprawy jest kompletna, czytelna, zgodna z obowiązującymi przepisami. Projekt budowlany zarówno w części dotyczącej zagospodarowania terenu, jak i architektoniczno - budowlanej sporządzony został zgodnie z wymogami zawartymi w art. 34 ustawy Prawo budowlane oraz rozporządzeniu Ministra Infrastruktury w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego z dnia 3 lipca 2003r. (Dz. U. z 2003r. Nr 120, poz. 1133). Rozwiązania przyjęte w projekcie odpowiadają zapisom zawartym w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2002r. Nr 75, poz. 690). Inwestor do wniosku o udzielenie pozwolenia na budowę dołączył wymagane prawem dokumenty spełniające wymogi art. 35 ustawy Prawo budowlane, tj. projekt budowlany sporządzony przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane, zawierający wymagane opinie i uzgodnienia oraz zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy Prawo budowlane - oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, jak również informację dotyczącą bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, o której mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1b ustawy Prawo budowlane. Projekt budowlany uzyskał uzgodnienia z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych, rzeczoznawcą ds. sanitarno - higienicznych, rzeczoznawcą ds. bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wymogami ergonomii, a także posiada wymagane art. 20 ust. 4 ustawy Prawo budowlane oświadczenia projektantów w zakresie architektury, konstrukcji, instalacji sanitarnych oraz elektrycznych, dróg iż projekt budowlany zespołu zabudowy mieszkalno - usługowej z garażem podziemnym, miejscami garażowymi na parterze wraz z terenem - infrastrukturą nadziemną i podziemną – P., ul. S. dz. nr ew. [...] obręb 1 został sporządzony zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej, opinię Burmistrza Miasta P. opiniującą pozytywnie projekt zagospodarowania terenu pod względem wymogów obrony cywilnej z dnia [...] sierpnia 2010r., znak: [...], a także opinię Zespołu Uzgadniania Dokumentacji Projektowej Sieci Uzbrojenia Terenu z dnia [...] sierpnia 2010r., Nr [...] opiniującą pozytywnie lokalizację obiektu położonego: P. ul. S. dz. nr ew. [...] według załącznika mapowego. Do dokumentacji została załączona również decyzja Starosty P. z dnia [...] listopada 2010r., Nr [...] orzekająca o udzieleniu B. s. z o.o. pozwolenia wodnoprawnego oraz opinia komunikacyjna Starosty P. z dnia [...] sierpnia 2010r., znak: [...]. Projekt przewiduje obsługę komunikacyjną inwestycji poprzez projektowane zjazdy publiczne (nieobjęte przedmiotowym wnioskiem o pozwolenie na budowę) z drogi [...], zgodnie z decyzją Burmistrza Miasta P. z dnia [...] stycznia 2012r., Nr [...] oraz opinią komunikacyjną Starosty P. Projektowana inwestycja spełniła również wymagania wynikające z § 13, 57 i 60 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Ponadto inwestor załączył do dokumentacji warunki techniczne przyłączenia węzła cieplnego z dnia [...] listopada 2008r., z dnia [...] października 2010r., znak: [...], warunki przyłączenia do sieci elektroenergetycznej wydane przez PGE Dystrybucja SA Oddział W. z dnia [...] listopada 2010r., Nr [...], Nr [...], z dnia [...] stycznia 2012r., znak: [...], warunki techniczne zaopatrzenia w wodę i odprowadzenia ścieków wydane przez Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji z dnia [...] stycznia 2012 r., znak: [...].
Ustosunkowując się do zarzutów odwołania organ II instancji stwierdził, iż decyzja Starosty P. z dnia [...] marca 2012r., Nr [...] nie zatwierdza rzędnych terenu dla działki nr ew. [...] z obr. [...] w P. Przedmiotowa decyzja zatwierdza plan zagospodarowania terenu jedynie dla działki wskazanej w rozstrzygnięciu - czyli dla działki nr ew. [...] z obr. [...] w P.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniósł Z. M., dochodząc uchylania decyzji organów obu instancji.
Skarżący zarzucił naruszenie: art. 8 oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nieustosunkowanie się Wojewody M. w decyzji do zarzutów skarżącego podniesionych w odwołaniu z dnia 8 sierpnia 2012r.; utrzymanie w mocy decyzji, która uprzywilejowuje inwestora w stosunku do właściciela sąsiedniej działki, gdyż pozwolenie na budowę wydane dla B. sp. z o.o. wyłącza możliwość zagospodarowania działki nr [...], mimo to, że jako organ administracji publicznej Starosta P. powinien zwłaszcza uwzględniać konstytucyjny obowiązek równego traktowania stron; naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie wpływu decyzji, wydanej przez Starostę P., dotyczącej zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę B. sp. z o.o., na zagospodarowanie sąsiedniej działki nr [...]. Dzięki temu B. sp. z o.o. został uprzywilejowany w stosunku do właściciela sąsiedniej działki, gdyż pozwolenie na budowę wyłącza możliwość swobodnego zagospodarowania działki nr [...], co stanowi ograniczenie możliwości korzystania z prawa podmiotowego jakim jest prawo własności na działce sąsiedniej; art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez utrzymanie w mocy decyzji zatwierdzającej dokumentację projektową, której realizacja wyłączy całkowicie możliwość zagospodarowania pierzei położonej na działce nr [...] przez skarżącego; naruszenie art. 5 ustawy Prawo budowlane w związku z § 238 rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, poprzez utrzymanie decyzji mimo tego, że plac zabaw znajdujący się na dachu budynku, będzie posiadał tylko jedno wyjście ewakuacyjne; naruszenie przepisów dotyczących ochrony przeciwpożarowej, poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanej w oparciu o projekt budowlany zatwierdzony przez rzeczoznawcę do zabezpieczeń przeciwpożarowych bazujący na nieaktualnym stanie prawnym z 2009 r.; naruszenie § 12 ust. 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych poprzez utrzymanie w mocy decyzji zatwierdzającej dokumentację projektową pomimo niedostosowania szerokości placu manewrowego przy drodze pożarowej do wymiarów podanych w powyższym akcie prawnym, a także przez to, iż droga przeciwpożarowa posiada szerokość faktycznie mniejszą od wymaganej w przepisach; naruszenie § 13 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, poprzez utrzymanie w mocy decyzji zatwierdzającej dokumentację projektową niezapewniającą spełnienie wymagań związanych z naturalnym oświetleniem pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi; naruszenie § 60 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, poprzez utrzymanie w mocy decyzji zatwierdzającej dokumentację projektową, zgodnie z którą zakłada się obniżenie standardu czasu nasłonecznienia w mieszkaniach wielopokojowych do 1,5 godziny a w odniesieniu do mieszkania jednopokojowego tego czasu w ogóle się nie określa; naruszenie § 5 pkt 7 i 8 Uchwały nr [...] Rady Miejskiej w P. z dnia [...] października 2007 r. w sprawie: uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części P. "W.– p.", poprzez utrzymanie w mocy decyzji zatwierdzającej dokumentację projektową zawierającą zaniżony bilans powierzchni użytkowej usług, co wiąże się z brakiem zapewnienia odpowiedniej ilości miejsc postojowych, zgodnych z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego; naruszenie pkt 6 i załącznika graficznego decyzji Burmistrza P. z dnia [...] stycznia 2012r., nr [...] oraz opinii ZUD z dnia 30 sierpnia 2010r., nr 1096/2010, poprzez utrzymanie w mocy decyzji zatwierdzającej dokumentację projektową przewidującą kształt i kierunek zjazdów na ulicę z terenu działki w sposób niezgodny z ww. decyzją i opinią, gdyż projekt przewiduje część zjazdów w kierunku ulicy (brak nazwy, oznaczona jako [...]) wbrew postanowieniu pkt 6 oraz załącznikowi graficznemu decyzji nr [...], ponadto zjazdy mają inny kształt niż te przewidziane w ww. decyzji oraz opinii ZUD.
Skarżący podniósł, że twierdzenie organu I instancji, iż inwestycja na działce nr [...] należącej do Z. M. jest zdarzeniem przyszłym i niepewnym, jest nieprawdziwe, ponieważ skarżący złożył wniosek o pozwolenie na budowę w dniu 16 marca 2012r., a Starosta P. w dniu 25 maja 2012 roku odmówił wydania pozwolenia na budowę i od tej decyzji zostało wniesione odwołanie do Wojewody M. W związku z czym plany zagospodarowania sąsiedniej działki powinny być wzięte pod uwagę przez Starostę P. tym bardziej, że były mu znane. Takie samo stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2009r., sygn. II OSK 1277/08, w którym stwierdził, że gdy sąsiednia nieruchomość jest jeszcze niezabudowana i nawet wtedy, gdy jej właściciel nie ma sprecyzowanych planów inwestycyjnych organy administracji architektoniczno-budowlanej są zobowiązane ocenić, czy właściciel sąsiedniej niezabudowanej nieruchomości będzie mógł zabudować swoją nieruchomość. Przy czym podstawowym celem prawa sąsiedzkiego jest zapewnienie harmonijnego wykonywania najszerszego prawa do korzystania z nieruchomości, jakim jest prawo własności. Istotnym elementem prawa sąsiedzkiego jest zapewnienie mechanizmów ochrony prawa własności zagrożonego następstwami wykonywania prawa własności przez właściciela innej (sąsiedniej) nieruchomości. Ponadto, skarżący wielokrotnie składał zastrzeżenia do projektu budowlanego B. sp. z o.o. co wskazano w odwołaniu od decyzji Starosty P. w związku z tym niewątpliwie Wojewoda M. znając zamiary skarżącego wydał decyzję wbrew nim, co skutkuje naruszeniem art. 8 k.p.a.
Zdaniem skarżącego z § 17 ust. 4 pkt 2 a planu miejscowego wydanego w dniu [...] października 2007r., Nr [...] (zabudowa zlokalizowana wzdłuż ul. J. S. [...] kondygnacji, nie więcej niż 30 m od poziomu terenu i na przestrzeni nie większej niż 35 m od południowej linii rozgraniczającej terenu w kierunku północnym oraz nie bliżej niż 20 m od zachodniej linii rozgraniczającej terenu) wynika, że skarżący, chcąc zrealizować inwestycję musi przedstawić projekt budowlany zgodny z planem zagospodarowania przestrzennego, a więc projekt zakładający wybudowanie budynku o wysokości 8 kondygnacji (ani większy ani mniejszy). Organ poprzez zatwierdzenie planu budowlanego i udzielenie pozwolenia B. Sp. z o.o. częściowo wyłączył możliwość zagospodarowania działki w ramach planu budowlanego skarżącego, dlatego też w przedmiotowej sprawie powinna nastąpić zmiana projektu budowlanego inwestora w taki sposób, aby na obu działkach mogły powstać planowane inwestycje.
Ponadto, skarżący podniósł, że z jego wyliczeń dotyczących ochrony przeciwpożarowej wynika, że plac manewrowy (zawrotka przeciwpożarowa) nie spełnia wymogów z § 12 ust. 9 rozporządzenia, ponieważ zamiast wymaganych wymiarów 20 m x 20 m, ma wymiary 20m x 19,75m - patrz rzut kondygnacji parteru (+1-0,00), strona 66 projektu budlanego, mimo, że ze strony 95 projektu wynika, że wymagany przepisami prawa wymiar został zachowany. Również niezgodne z prawem jest nachylenie podłużne. Co prawda z części planu "Rozwiązania syt - wysokościowe - zjazdy" wynika, że jest to 5% na długości 6 m, jednak jest to błędne wyliczenie, ponieważ w projekcie nie uwzględniono nawierzchni na zawrotce przeciwpożarowej. Na stronie 96 pt: "Projekt zagospodarowania - rozwiązania syt-wysokościowe - zjazdy" można odczytać (wyliczyć), że nachylenie tego zjazdu, który jest elementem drogi pożarowej, jest większy niż dopuszczalny w przepisach, bowiem różnica poziomów zawrotki przeciwpożarowej i początku zjazdu to 0,4 m na długości 7 m. W planie zagospodarowania terenu na dzień 6 lipca 2009r. zaprojektowano zawrotkę i drogę przeciwpożarową o szerokości 12 m, gdzie jezdnia wg planu miejscowego ma szerokość 6 m. Niniejszy plan obejmował teren nie należący do inwestora. Na dzień 25 czerwca 2012r. inwestycja obejmuje mniejszy obszar, a droga dojazdowa dla obsługi budynku mieszkalno-usługowego ma szerokość 6m z czego 3m to szerokość jezdni wg planu miejscowego.
Skarżacy, wyjaśniając zarzut naruszenia § 13 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, wskzał, że przez wydanie pozwolenia na budowę została zatwierdzona dokumentacja projektowa niezapewniająca spełnienia wymagań związanych z naturalnym oświetleniem pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi - na kondygnacji pierwszej, drugiej i trzeciej, znajdują się po 4 mieszkania z pokojami, które nie posiadają możliwości naturalnego oświetlenia pomieszczeń, co wynika z bardzo blisko sąsiadujących ze sobą części budynku, tak że budynek sam sobie stanowi barierę w nasłonecznieniu. Na poparcie swojego twierzenia skarżacy załączył dokument - Budowlano-Prawną Ekspertyzę - zastosowane rozwiązanie projektowe dla inwestycji firmy B. sp. z o.o. zakłada obniżenie standardu czasu nasłonecznienia w mieszkaniach wielopokojowych do 1,5 godziny, tak jak dla śródmiejskiej zabudowy uzupełniającej, jednak teren planowanej inwestycji nie spełnia kryteriów ustawowych zakwalifikowania,do zabudowy śródmiejskiej uzupełniającej.
W zakresie miejsc postojowych skarżacy wskazał, że na stronie 80 projektu budowlanego podana jest powierzchnia użytkowa usług 1080,00 m2 (powtórzona w "Bilansie miejsc postojowych"), jednakże faktyczna powierzchnia B. sp. z o.o. przeznaczona do sprzedaży wynosi 1936,28 m2, czyli o 856,28 m2 więcej. W efekcie projekt nie zapewnia odpowiedniej (zgodnej z planem miejscowym) ilości miejsc postojowych, ponieważ brakuje 12 miejsc.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowaną argumentację.
Skarżący, dodatkowo, w piśmie procesowym z dnia 24 czerwca 2013 r. powołał orzecznictwo sądowoadministracyjne dotyczące równoległego projektowania zabudowy działki przez sąsiadów (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2009 r., sygn. akt II OSK 1277/08, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 27 stycznia 2011r., sygn. akt II SA/Bk 726/10).
Na rozprawie w dniu 26 czerwca 2013 r. Sąd na wniosek uczestnika postępowania – inwestora, dopuścił dowód z umów sporządzonych w formie aktów notarialnych na okoliczność przeznaczenia działki objętej inwestycją, uzgodnionego między nabywcą (obecnym inwestorem) i sprzedawcą (obecnym skarżącym).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Rzeczą Sądu, w niniejszym postępowaniu, było stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153 poz. 1269), dokonanie kontroli zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem - prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.
Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) - sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji sąd może uwzględnić skargę także ze względu na inne uchybienia niż te, które podnoszono w skardze.
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zapadły z obrazą przepisu art. 7, art. 77 k.p.a., tj. bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz z naruszeniem art. 107 k.p.a. wobec braku wyczerpującego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. Uchybienia te skutkowały także naruszeniem zasady przekonywania i wyjaśniania sformułowanej w art. 11 k.p.a., a nade wszystko mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej winny działać w sposób praworządny i podejmować wszelkie czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na uwadze interes społeczny. Przepis ten pozostaje w związku z art. 77 § 1 k.p.a. nakazującym organowi w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowody. Funkcjonowanie zasady prawdy w postępowaniu administracyjnym zobowiązuje organ do szczególnej staranności w wyjaśnieniu wszystkich faktów istotnych dla sprawy.
Przepis art. 107 § 3 k.p.a., stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Organ zobowiązany jest dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku, na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy k.p.a. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 1981 r., sygn. akt S.A. 810/81, ONSA 1981, Nr 1, poz. 45). Oznacza to, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2006r., sygn. akt I SA/Wa 432/06, publ. LexPolonica nr 1543146).
W okolicznościach niniejszej sprawy szczególnego podkreślenia wymaga to, że objęty wnioskiem o pozwolenia na budowę projekt budowlany i sprawa udzielenia pozwolenia na budowę były już przedmiotem rozpoznania kilkukrotnego w toku postępowania administracyjnego, a i sądowoadministracyjnego, gdy zważyć na wyrok tutejszego Sądu z dnia 29 września 2010r., sygn. akt VII SA/Wa 1188/10 (utrzymany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2012r., sygn. akt II OSK 126/11).
W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd podkreślał potrzebę oceny projektu pod względem zgodności z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Wskazywał na wątpliwości, co do wymaganej liczby miejsc parkingowych, a także na sprzeczność między wnioskiem, w którym inwestor nie podał, że w świetle projektu w budynku przewidziany jest garaż podziemny.
Sąd stwierdza, że w toku postępowania, przed organem drugiej instancji, poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji, nie doszło do ponownego rozpoznania sprawy w jej całokształcie, a decyzja zawiera uzasadnienie, które nie pozwala na zweryfikowanie trafności zawartego w niej rozstrzygnięcia.
W niniejszej sprawie szczególnie, nie było dopuszczalne opatrzenie rozstrzygnięcia uzasadnieniem zdawkowym takim, które nie odnosi się do istotnych kwestii w sposób zindywidualizowany.
I tak, organ tezę o zgodności inwestycji z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, poparł li tylko cytatem z planu. Tymczasem miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla części P. "W.- p." zatwierdzony uchwałą Rady Miejskiej w P. Nr [...] z dnia [...] października 2007 r. bardzo szczegółowo określa możliwy sposób zabudowy na działce objętej przedmiotowym projektem. Zgodnie z § 6 ust. 4 pkt 3 planu należy zlokalizować dominantę przestrzenną, w postaci wyższej od otoczenia zabudowy, tworzącej pierzeję uliczną, przy skrzyżowaniu ulic Al. W.i J. S. Przy czym z godnie z ustaleniami szczegółowymi § 17 ust. 4 pkt 2a ustalono nieprzekraczalną wysokość dla terenu [...] 6 - 8 kondygnacji, z tym, iż zabudowa zlokalizowana wzdłuż ul. J. S. [...] kondygnacji, nie więcej niż 30 m od poziomu terenu i na przestrzeni nie większej niż 35 m od południowej linii rozgraniczającej terenu w kierunku północnym oraz nie bliżej niż 20 m od zachodniej linii rozgraniczającej terenu.
W kontekście takich ustaleń planu nie można skwitować stwierdzenia o zgodności projekt z planem, bez szczegółowego wyłożenia, że faktycznie konkretne założenia projektu spełniają wymogi planu.
Mimo, że zwracał na to uwagę Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wcześniejszego ww. wyroku, organ drugiej instancji nie zbadał i nie uzasadnił w sposób przekonywujący stanowiska, co do spełnienia w projekcie wymogu w zakresie przewidzianej w planie, niezbędnej ilości miejsc postojowych.
W tym zakresie plan w § 5 ust. 8 ustalił szczegółowe minimalne wskaźniki parkingowe dla poszczególnych funkcji: 1) dla zabudowy usługowej - 3 miejsca parkingowe na każde 100 m2 powierzchni użytkowej, dla obiektów o mniejszej powierzchni użytkowej nie mniej niż 2 miejsca parkingowe, 2) dla zabudowy mieszkaniowej: jednorodzinnej - 2 miejsca parkingowo - garażowe na jedno mieszkanie, wielorodzinnej 1,2 miejsca parkingowo - garażowego na jedno mieszkanie, 3) dla zabudowy usługowo - mieszkaniowej, miejsca parkingowe należy zapewnić oddzielnie dla każdej funkcji, 4) dopuszcza się dla funkcji usługowej usytuowanie parkingów w innej przyległej lokalizacji, po uprzednim uzyskaniu zgody zarządcy lub właściciela działki.
Z projektu budowlanego wynikają następujące powierzchnie: użytkowa usług na parterze – 657 m2, użytkowa usług na piętrze – 423 m2, zapleczy dla usług – 897 m2. W projekcie w dziale technologia usług, przeznaczenie obiektu wskazano, że planuje się funkcjonowanie sklepu samoobsługowego spożywczego z wydzielonym stanowiskiem z kosmetykami i chemią gospodarczą, w zapleczu zaprojektowano pomieszczenia magazynowe, socjalne, sanitarne i administracyjne. W bilansie miejsc postojowych przewidziano 33 miejsca postojowe przy ustaleniu 1080 m2 powierzchni użytkowej usług.
W tym kontekście organ musi odnieść się, do tego czy,prawidłowo ograniczono powierzchnię użytkową usług li tylko do 1080 m2, a wiec wyłączając np. powierzchnię planowaną jako m.in. magazynową. Dopiero analiza tej okoliczności pozwoli na ocenę prawidłowości projektu w zakresie przewidzianych miejsc postojowych. I ta analiza wymaga też szczegółowego wywodu, a nie tylko stwierdzenia faktu.
Rozpoznając sprawę ponownie, organ drugiej instancji zobowiązany był, jak to wskazano powyżej, do ponownego przeprowadzenia postępowania, miał zatem obowiązek ustosunkowania się nie tylko do zarzutów odwołania, ale także do całości materiału w sprawie, z uwzględnieniem stanowiska stron wyrażanego w całym postępowaniu, w tym popartego dowodami – złożonymi ekspertyzami.
W zaskarżonej decyzji organ drugiej instancji nie odniósł się do, podnoszonej w toku postępowania administracyjnego, kwestii dotyczącej zabezpieczenia interesów właścicieli sąsiedniej działki.
W uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji stanowisko w tym przedmiocie zostało wyrażone. Nie może ono podlegać jednak sądowej weryfikacji skoro, nie było przedmiotem rozważań w postępowaniu drugoinstancyjnym.
Sąd podkreśla, że dla oceny interesów stron - inwestora i skarżącego, właściciela sąsiedniej nieruchomości, niezbędna jest szczegółowa analiza tego jak objęta niniejszym projektem inwestycja wpływa na możliwość zagospodarowania nieruchomości sąsiedniej, w szczególności z uwzględnieniem wymogów stawianych przez obowiązujący na tym terenie plan zagospodarowania przestrzennego.
Organ musi ocenić, czy zamierzenia związane z inwestowaniem na sąsiedniej nieruchomości są przyszłe i niepewne, czy też realne, przygotowane, a niemożliwe do realizacji w świetle przedmiotowej inwestycji. Musi rozważyć, czy niniejszemu inwestorowi przysługuje bezwzględne pierwszeństwo, nawet wtedy, gdy jego projekt ogranicza, czy też wyklucza zabudowę na działce sąsiedniej zgodną z przepisami, w tym planem zagospodarowania przestrzennego.
Sąd podziela orzecznictwo sądowoadministracyjne jak i stanowisko skarżącego zaprezentowane w piśmie procesowym z dnia 24 czerwca 2013 r. wskazujące na konieczność rozważenia stopnia zaawansowania w planach budowlanych sąsiada spornej inwestycji i brania pod uwagę zaawansowanej sąsiedniej inwestycji przy udzielaniu pozwolenia na budowę. W tym kontekście organ musi zweryfikować twierdzenia skarżącego, który podnosi, ze dysponuje projektem budowlanym dla własnego zamierzenia inwestycyjnego i decyzją odmowną na jego realizację w związku z niniejszą inwestycją,
Odnosząc się do okoliczności, wynikającej z dopuszczonego dowodu z umów sporządzonych w formie aktów notarialnych - uzgodnionego między nabywcą (obecnym inwestorem) i sprzedawcą (obecnym skarżącym) przeznaczenia działki objętej inwestycją - Sąd stwierdza, że okoliczność ta pozostaje be wpływu na niniejsze postępowanie.
Fakt, że sprzedający zawierając umowę sprzedaży miał świadomość w jakim celu nabywca nabywa od niego nieruchomość i się na to godził nie jest wiążące dla organów administracyjnych przy rozpoznawaniu wniosku o wyrażenie zgody na daną inwestycję. Obowiązkiem właściwego organu, przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę, zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy Prawo budowlane jest rozważenie przewidzianych tam wymogów. Podstawą udzielenia pozwolenia na budowę jest ustawa Prawo budowlane, a nie ustalenia miedzy stronami,.
Jako bezzasadne Sąd ocenia zarzuty skargi podważające w niniejszym postępowaniu uzgodnienia w zakresie ochrony pożarowej, organ był nimi związany i nie miał podstaw do ich analizy pod względem zgodności z prawem.
Rozpoznając ponownie sprawę, organ odwoławczy zobowiązany będzie do przeprowadzenia wyczerpującej analizy jej okoliczności z uwzględnieniem wskazań Sądu, podjęcie stosownego rozstrzygnięcia i przedstawienia wyczerpującego uzasadnienia, które będzie spełniało wymogi wynikające z art. 107 § 3 k.p.a.
Kierując się powyższą argumentacją, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) .
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło