II OZ 10/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 640/13 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 640/13 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] 2013 r. znak [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 29 listopada 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 640/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. B. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2013 r., VII SA/Wa 640/13. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z 4 września 2013 r., VII SA/Wa 640/13 (dalej postanowienie z 4 września 2013 r.) odrzucił skargę A. B. (dalej skarżący) na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] 2013 r. znak [...]. Odpis postanowienia z 4 września 2013 r. doręczono skarżącemu w trybie art. "74 § 3" [winno być "73 § 4"] ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej ppsa). Postanowieniem z 6 listopada 2013 r., VII SA/Wa 640/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną A. B., z uwagi na uchybienie ustawowego terminu do jej wniesienia. Dnia 20 listopada 2013 r. (data nadania w UP; k. 111-112v, 118 akt sądowych) wpłynął do Sądu I instancji wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał art. 73 § 2 i 3 ppsa, z którego zdaniem skarżącego wynika, że nieodebrana przez adresata przesyłka wymaga dwukrotnego awizowania, które każdorazowo wymaga też wskazania przez operatora pocztowego terminu, w jakim nastąpić może odbiór pisma. Skarżący zaznaczył, że powtórne zawiadomienie, wystawione 18 września 2013 r. wskazywało jednoznacznie, że termin odbioru pisma upływa w dniu 25 września 2013 r. O takim terminie, jako dacie ostatecznego odbioru pisma skarżący, działając w dobrej wierze, w zaufaniu do Poczty Polskiej, poinformował swego pełnomocnika, któremu zlecił sporządzenie skargi kasacyjnej. Dyspozycja zawarta w art. 73 § 3 ppsa nakazująca zawiadomić adresata o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia, skierowana jest do operatora pocztowego, a nie odbiorcy. Nieprawidłowo obliczony przez Pocztę termin odbioru pisma nie może swymi konsekwencjami dotykać adresata. Na doręczycielu spoczywa obowiązek prawidłowego i wyczerpującego poinformowania adresata na awizie o wymaganych ustawą okolicznościach, w tym również o wprost wskazanym w tym przepisie, terminie odbioru. Jakiekolwiek błędy i nieprawidłowości w tym zakresie nie mogą obciążać skarżącego. Zdaniem skarżącego, w niniejszej sprawie nie zachodzą podstawy do zastosowania domniemania wynikającego z art. 73 § 4 ppsa, bowiem powtórne awizo wystawione zostało niezgodnie z dyspozycją art. 73 § 3 ppsa, przez podanie błędnego terminu odbioru pisma. Obowiązek wskazania tego terminu jest wyartykułowany wprost w samej ustawie. O tym, że Poczta Polska błędnie określiła ów termin świadczy także pośrednio ustalony przez WSA fakt, że dopiero 26 września 2013 r., a więc po upływie zapisanego w powtórnym awizie terminu, zwróciła przesyłkę nadawcy. Skarżący nie ponosi żadnej winy w tym, że Poczta Polska błędnie wskazała upływ terminu do odbioru pisma. Tym samym niedochowanie przez skarżącego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wyniknęło w sposób oczywisty nie z jego winy w rozumieniu art. 86 § 1 ppsa. Sąd I instancji odmawiając przywrócenia wnioskowanego terminu wskazał, że pierwsze zawiadomienie o złożeniu pisma w placówce pocztowej miało miejsce 10 września 2013 r., mając na uwadze art. 73 § 3 ppsa. Sąd I instancji uznał, że doręczenia dokonano w dniu 24 września 2013 r. Okoliczność, że w powtórnym zawiadomieniu wskazano, że termin odbioru pisma upływał 25 września 2013 r., zdaniem Sądu I instancji, pozostaje bez wpływu na prawidłowość uznania pisma za doręczone (k. 66-67, 83-83v, 84-89,94,98-100, 111-118, 120-125 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z [...] 2013 r. wywiódł skarżący, reprezentowany przez adwokat M. W., zarzucając naruszenie przepisów prawa o postępowaniu, mające istotny wpływ na wynik sprawy: art. 86 § 1 w zw. z art. 73 § 1-4 i w zw. z art. 177 § 1 ppsa, przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w: 1) nieuzasadnionym przyjęciu, że nie stanowi okoliczności wyłączającej winę skarżącego w uchybieniu terminu bezsporny fakt, że jego postępowanie spowodowane było wyłącznie błędem operatora publicznego - Poczty Polskiej, która wbrew obowiązkowi wynikającemu wprost z przepisów o doręczeniach (art. 73 § 3 ppsa) nieprawidłowo pouczyła skarżącego o upływie terminu do odbioru awizowanej przesyłki, co w efekcie miało bezpośredni wpływ na obliczenie przez niego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 177 § 1 ppsa) i stanowiło jedyną przyczynę wniesienia przedmiotowej skargi z uchybieniem terminu; 2) błędnym przyjęciu, że nieprawidłowe w świetle art. 73 § 3 ppsa, a w konsekwencji wprowadzające w błąd pouczenie na dokumencie powtórnego awiza o terminie odbioru przesyłki, nie wyłącza winy adresata, dokonującego spóźnionej czynności procesowej w oparciu to pouczenie; 3) całkowicie nieuprawnionym przyjęciu, że niemożność doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 65-72 ppsa stanowi okoliczność de facto obciążającą skarżącego i świadczącą o braku dochowania należytej staranności po jego stronie, a jedynie podjęcie działań w celu odebrania przesyłki przez skarżącego uprawdopodabniałoby brak jego winy w niedochowaniu terminu, podczas gdy fakt rzeczywistego odebrania pisma nie miał absolutnie żadnego znaczenia dla podjętych, dalszych czynności procesowych przez skarżącego. Żalący się wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, przywrócenie skarżącemu terminu objętego wnioskiem z dnia 20 listopada 2013 r. i przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (k. 1136-137v akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 73 § 1 ppsa w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających (art. 65–72 ppsa), pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (§ 2). Stosownie do § 3 tego artykułu w przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Zgodnie z § 4, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. Domniemanie doręczenia przesyłki adresatowi, o którym mowa w art. 73 § 4 ppsa, polega na założeniu, że adresat przesyłki zapoznał się z jej treścią ostatniego dnia tego terminu, a zatem z tą datą wiążą się również odpowiednie skutki procesowe, jak chociażby bieg terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Możliwość odebrania przesyłki (w placówce pocztowej czy urzędzie gminy), już po upływie terminu wskazanego w art. 73 § 1 ppsa, nie ma wpływu na skutek określony w art. 73 § 4 ppsa. Stosownie do art. 86 § 1 ppsa, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 ppsa). Pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w jego uchybieniu. Brak winy wiąże się w takiej sytuacji z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Jedynie gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, można mówić o braku winy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z 22.4.2010 r. II OZ 352/10; 7.8.2008 r. I OZ 581/08, cbosa). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W niniejszej sprawie należy wskazać, że okoliczności powoływane przez skarżącego w celu uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, nie stanowią podstawy do jego przywrócenia. W postępowaniu sądowoadministracyjnym początkowo pełnomocnikiem skarżącego był syn M. B., wskazujący adres dla doręczeń: ul. [...], [...], będący adresem miejsca pracy pełnomocnika skarżącego – miejsca praktyk zawodowych pełnomocnika skarżącego – M. B. Do tego też pełnomocnika i na ten adres kierowana była przesyłka zawierająca odpis postanowienia z 4 września 2013 r. (k. 2, 5, 13, 14, 33, 37, 42, 43, 83 akt sądowych). Pełnomocnictwo A. B. dla adw. M. W., mającą kancelarię adwokacką [...], ul. [...], zostało opatrzone datą "25.10.2013 r.", z tą datą została sporządzona skarga kasacyjna i tego dnia nadano ją na poczcie (k. 83, 84-89, 94 akt sądowych). Układ pism skarżącego, skargi kasacyjnej, wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i zażaleń, znamionuje ten sam sposób pisania pism procesowych (k. 2-4v,14-14v, 33-35v, 42, 84-88, 111-112v, 136-137v akt sądowych). Wprawdzie treść ponownego zawiadomienia (awizo) pozostawionego przez pracownika operatora pocztowego mogła wprowadzić w błąd, co do terminu granicznego, w jakim należy odebrać przesyłkę sądową zawierającą odpis postanowienia z 4 września 2013 r., to należy wskazać, że skarżący na etapie sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej działał przez profesjonalnego pełnomocnika, będącego adwokatem. Od profesjonalnego pełnomocnika należy wymagać, by samodzielnie sprawdzał terminy przewidziane w przepisach dla dokonywania czynności procesowych, a nie polegał na zapiskach pracowników poczty bądź informacji przekazywanych przez skarżącego czy jego pierwszego pełnomocnika M. B. Pełnomocnik będący profesjonalistą i dochowując należytej staranności nie może bezkrytycznie przyjmować daty wskazanej przez pracownika poczty lecz winien skonfrontować tę datę z odpowiednim przepisem prawa, którym w rozpoznawanej sprawie jest art. 73 § 1–4 i art. 177 § 1 ppsa. Nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw czy też nieznajomość prawa (postanowienie NSA z: 28.5.2013 r., I OZ 418/13; 23.5.2013 r., II OZ 385/13; 2.3.2012 r., II OZ 135/12, cbosa). Wymaga podkreślenia, że kryteria dochowania należytej staranności są jeszcze surowsze w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron (postanowienia NSA z: 24.7.2013 r., II GZ 355/13; 14.11.2012 r., I GZ 331/12). Osoby te obowiązane są do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Kryterium należytej staranności jest podwyższone z tej racji, że adwokat lub radca prawny, posiadają stosowne przygotowanie i znajomość procedur sądowoadministracyjnych, zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy. Błędnie żalący się podnosi, że odebranie przesyłki dzień po ustawowym terminie sytuowałoby skarżącego w tej samej sytuacji. Koperta opatrzona jest bowiem adnotacjami listonosza i pieczęciami urzędu oddawczego, które pozwalają ustalić, w jakiej dacie dokonywano kolejnych czynności z tą przesyłką (k. 83-83v akt sądowych). Powtórne awizowanie nie jest działaniem mającym na celu ułatwienie stronie przedłużanie toczącego się postępowania, a ma na celu ułatwienie stronie dokonanie rzeczywistego odbioru przesyłki. W konsekwencji uznać należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a wniosek o przywrócenie terminu nie mógł zostać uwzględniony. Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia