I OSK 2222/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech (spr.) sędzia NSA Irena Kamińska sędzia del. WSA Tamara Dziełakowska Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Penda po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Bd 401/13 w sprawie ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 401/13, oddalił skargę D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia [...] marca 2013r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu Sąd podał następujący stan sprawy: D. C. wniosła o przyznanie jej dodatku mieszkaniowego na częściowe pokrycie wydatków na zajmowany lokal mieszkalny przy ul. [...] w Bydgoszczy o powierzchni użytkowej 46,42 m². Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...], na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4, art. 5 ust. 1, 3 i 5, art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.) Prezydent Miasta Bydgoszczy odmówił D. C. przyznania dodatku mieszkaniowego. Organ podał, że z deklaracji o dochodach wynika, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jedynym jej dochodem jest emerytura w wysokości 922,61 zł brutto miesięcznie oraz alimenty od byłego męża w kwocie 400 zł miesięcznie. Organ podał, że w dniu 14 stycznia 2013 r. strona złożyła dodatkowe oświadczenie, z którego wynika, że w przedmiotowym lokalu zamieszkuje również M. Ć., z którym nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, a który pomaga jej w obowiązkach domowych. Ponadto, w toku postępowania M. Ć. potwierdził fakt, że z D. C. nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Oświadczył również, że w zamian za opiekę udostępniła mu ona jeden pokój. W tej sytuacji organ przyjął, że gospodarstwo domowe wnioskodawczyni składa się z jednej osoby. W motywach rozstrzygnięcia organ stwierdził, że powierzchnia użytkowa zajmowanego lokalu przekracza powierzchnię normatywną o więcej niż 30% (to jest 32,63%) co powoduje, że dodatek mieszkaniowy stronie nie przysługuje. Organ podniósł, że określenie "wymóg zamieszkiwania w oddzielnym pokoju", o którym mowa w art. 5 ust. 3 powołanej ustawy będzie miało zastosowanie wówczas, gdy osoba niepełnosprawna prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami. Zaś zebrane dowody świadczą o tym, że D. C. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wobec tego organ orzekł o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. Od decyzji Prezydenta Miasta Bydgoszczy D. C. złożyła odwołanie podnosząc, że decyzja jest dla niej krzywdząca. Uzasadniając odwołanie wskazała na swój zły stan zdrowia i trudną sytuację materialną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...], utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem D. C. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy podnosząc, że jest osobą schorowaną i ponownie wskazała na swoją trudną sytuację materialną. Ponadto, oświadczyła, że od 7 lat opiekuje się nią opiekun M. Ć. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy podtrzymało stanowisko wyrażone w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 401/13, oddalając skargę uznał, iż organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo ustaliły, że skarżąca nie spełnia warunku dotyczącego nieprzekroczenia wyznaczonej przez ustawodawcę normatywnej powierzchni użytkowej lokalu. Powierzchnia ta przekracza bowiem powierzchnię normatywną. Sąd wskazał, że kryteria nabycia prawa do uzyskania dodatku mieszkaniowego określone zostały jednoznacznie w ustawie o dodatkach mieszkaniowych, a wnioskodawca, aby otrzymać świadczenie, musi łącznie spełniać warunki dotyczące posiadania tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego (z wyjątkami przewidzianymi w ustawie), średniego miesięcznego dochodu na jednego członka gospodarstwa domowego oraz powierzchni użytkowej lokalu. Oznacza to, że niespełnienie któregokolwiek z nich powoduje odmowę przyznania dodatku. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zamieszkiwanie wraz ze skarżącą w jednym lokalu mieszkalnym M. Ć. nie ma wpływu na wynik sprawy. Okoliczność ta nie zmienia faktu, że jest ona nadal w świetle przepisów prawa osobą samotnie gospodarującą. Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia M. Ć. wynika bowiem, że nie prowadzi on ze skarżącą wspólnie gospodarstwa domowego. Sąd pierwszej instancji wskazał także, że bez wpływu na wynik sprawy pozostaje niepełnosprawność skarżącej w sytuacji, gdy jest ona osobą samotnie gospodarującą. Podzielając pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 73/12, Sąd pierwszej instancji uznał, że w stosunku do skarżącej nie znajduje zastosowania przepis art. 5 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Zdaniem Sądu sformułowanie "oddzielny pokój" zawarte w art. 5 ust. 3 powołanej ustawy ma sens tylko wówczas, gdy zachodzi konieczność dzielenia lokalu mieszkalnego z innymi osobami. Wobec tego Sąd wskazał, że osoba prowadząca gospodarstwo domowe jednoosobowe, a więc zamieszkująca samotnie nie dzieli lokalu z innymi osobami, bowiem ma do swojej wyłącznej dyspozycji wszystkie pomieszczenia w tym lokalu. Nie istnieje w takim przypadku potrzeba wyodrębniania pomieszczenia dla osoby niepełnosprawnej, które zapewniałoby tej osobie właściwe warunki bytowe. W ocenie Sądu pierwszej instancji zastosowanie w stosunku do osoby zamieszkującej samotnie art. 5 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych naruszałoby konstytucyjną zasadę równości. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę kasacyjną złożyła D. C. reprezentowana przez adwokata z urzędu, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych, które nie zostały pokryte w całości, ani w części. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 141 §4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 1536, poz. 1270 ze zm.), poprzez nieprzedstawienie przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku swojego stanowiska odnośnie przyjęcia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy i Prezydenta Miasta Bydgoszczy, że skarżąca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z M. Ć. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że z treści oświadczenia skarżącej z dnia 5 lutego 2013 r. wynika, że od dnia 1 lutego 2013 r. pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z M. Ć. Organy administracyjne nie podjęły natomiast żadnych działań mających na celu zweryfikowanie tych nowych faktów, uznano jedynie, że twierdzenie skarżącej jest reakcją na odmowę przyznania dodatku mieszkaniowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Wskazać należy, że art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych stanowi, iż normatywna powierzchnia uprawniająca do uzyskania dodatku mieszkaniowego nie może przekraczać 35 m2 w przeliczeniu na jedną osobę. W niniejszej sprawie powierzchnia ta jest przekroczona, gdyż skarżąca zajmuje lokal o powierzchni 46,42 m2 podczas, gdy dopuszczalna powierzchnia dla 1 – osobowej rodziny wynosi 45,50 m2. Zasadnie zatem uznano, że dodatek mieszkaniowy – na podstawie powołanego przepisu – nie przysługuje. Powierzchnię, o której mowa w powołanym wyżej przepisie – zgodnie z treścią art. 5 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych – powiększa się o 15 m2, jeżeli w lokalu zamieszkuje osoba niepełnosprawna poruszająca się na wózku lub osoba niepełnosprawna, której niepełnosprawność wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Podkreślić należy, że przepis ten zezwala na powiększenie powierzchni mieszkalnej nie z tytułu samej niepełnosprawności osoby zamieszkującej w lokalu, ale tylko wówczas, gdy osoba niepełnosprawna porusza się na wózku lub gdy niepełnosprawność wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Organ prowadzący postępowanie o przyznanie dodatku mieszkaniowego okoliczność faktyczną w postaci wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju, może ustalić jedynie na podstawie orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Natomiast określenie "wymóg zamieszkiwania w oddzielnym pokoju", o którym mowa w art. 5 ust. 3 powołanej ustawy będzie miało zastosowanie tylko wówczas, gdy osoba niepełnosprawna zamieszkuje z innymi osobami lub przynajmniej chociaż z jedną osobą. Wykładnia gramatyczna tego pojęcia oznacza, że jest to pokój, którego osoba niepełnosprawna nie musi dzielić z innymi osobami. Osoba prowadząca gospodarstwo domowe jednoosobowe, a więc zamieszkująca samotnie nie dzieli lokalu z innymi osobami. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie zarówno organy administracyjne, jak i Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznały, że w stosunku do skarżącej nie ma zastosowania art. 5 ust. 3 powołanej ustawy, bowiem nie spełnia żadnego z warunków wymienionych w tym przepisie. Zajmuje ona bowiem samodzielnie lokal mieszkalny, a M. Ć., z pomocy którego korzysta nie jest członkiem jej gospodarstwa domowego w rozumieniu art. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Przepis ten stanowi, że przez gospodarstwo domowe rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy, samodzielnie zajmującą lokal albo gospodarstwo prowadzone przez tę osobę wspólnie z małżonkiem i innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tej osoby. Wskazać w tym miejscu należy, że przepisy ustawy o dodatkach mieszkaniowych nie różnicują wysokości przyznawanych świadczeń w zależności od tego, czy wnioskodawca jest zmuszony do korzystania z opieki osób trzecich. Stąd przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie jest możliwe uwzględnienie osoby opiekuna/opiekunki, z której pomocy korzysta wnioskodawca, nawet jeżeli osoba ta sprawuje opiekę przez całą dobę. Krąg podmiotów branych pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosków określa przepis art. 4 ustawy. Osoba opiekuna do podmiotów tych się nie zalicza. W niniejszej sprawie z jej akt wynika, że skarżąca legitymuje się zaświadczeniem stanowiącym, iż wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Wskazać jednak należy, że osoba niepełnosprawna, która legitymuje się zaświadczeniem o wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju może na ten argument powołać się tylko wtedy, gdy zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe z innymi osobami. Tożsame stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 października 2010 r. sygn. akt I OSK 804/10, z dnia 15 grudnia 2006 r. sygn. akt I OSK 565/06, z dnia 23 listopada 2010 r. sygn.. akt I OSK 929/10, czy też z dnia 2 września 2010 r., sygn. akt I OSK 10/10. W odniesieniu do zarzutu skargi kasacyjnej, że Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę, iż skarżąca od dnia 1 lutego 2013 r. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z M. Ć. uznać należy, że twierdzeniu temu przeczy oświadczenie złożone przez M. Ć., z którego wynika, że jego pomoc ma charakter grzecznościowy i nie prowadzi on wspólnego gospodarstwa domowego ze skarżącą. Pomoc ta sprowadza się do mycia okien, trzepania dywanów, sprzątania, wyprowadzania psa, na co wskazała sama D. C. w oświadczeniu z dnia 14 września 2013 r. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 ustawy), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 wskazanej ustawy. Stosownie zaś do treści § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.