II GSK 2168/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędziowie NSA Hanna Kamińska Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.) Protokolant Nina Szyller po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 czerwca 2013 r. sygn. akt III SA/Wr 76/13 w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 26 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Wr 76/13 oddalił skargę [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. I W dniu [...] sierpnia 2012 r. [...] (dalej: skarżący) złożył wniosek o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne powstałych na koncie pracowniczym do listopada 1998 r. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę i innymi kosztami; zaliczenie na poczet należności wierzytelności przeniesionych na ZUS cesją przelewu wierzytelności, określonych w prawomocnych nakazach zapłaty na kwotę [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi od dnia [...] czerwca 2005 r. i na kwotę [...] zł wraz z odsetkami liczonymi od dnia [...] stycznia 2012 r., a także o wykreślenie hipoteki, ustanowionej na jego nieruchomości. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że nie jest w stanie spłacić zaległych składek z powodu nieotrzymania zapłaty za wykonane i odebrane protokołem końcowym roboty budowlane, których wartość wynosiła [...] zł. Podkreślił także, że jego sytuacja materialna – z uwagi na kryzys ekonomiczny – uległa pogorszeniu i nie rokuje poprawy, a jedynym majątkiem jaki posiada są wierzytelności. Ponadto prowadzone wobec niego przez Naczelników Urzędów Skarbowych [...] postępowania egzekucyjne nie doprowadziły do wyegzekwowania należnych kwot, z uwagi na brak dochodów i majątku. W toku postępowania administracyjnego skarżący przedłożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, wyrok Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu - Wydział XI Cywilny z dnia [...] maja 1998 r. orzekający rozwód, decyzję Urzędu Miejskiego Wrocławia z dnia [...] października 2010 r. w sprawie wykreślenia wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, umowę zlecenia z dnia [...] stycznia 2012 r., wyciąg z księgi wieczystej, dwa nakazy zapłaty oraz umowę użyczenia z dnia [...] lipca 2012 r. Decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) – działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust 2 i ust. 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r. , Nr 205, poz. 1595; dalej: u.s.u.s.) – odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w łącznej kwocie [...] zł. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2012 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i nie pozostaje w związku małżeńskim, jednak posiada majątek nieruchomy, na którym ZUS w celu zabezpieczenia należności z tytułu składek Skarżący posiada wierzytelność oraz uzyskuje dochody z umowy zlecenia. W konsekwencji wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Organ odwoławczy odnosząc się do przesłanki umorzenia wynikającej z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. wskazał, że wprawdzie prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne obejmujące zaległości do listopada 1998 r. dwukrotnie zostało zakończone wydaniem protokołu nieściągalności, jednak ponownie zostało podjęte. Aktualnie postępowanie egzekucyjne, obejmujące należności za okres od maja 1996 r. do listopada 1998 r., prowadzone jest przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]. Dopiero po przeprowadzeniu tego postępowania możliwe będzie określenie sposobu jego zakończenia, czy to przez wyegzekwowanie należności, czy przez umorzenie postępowania w związku z bezskutecznością. O niespełnieniu tej przesłanki świadczy również fakt posiadanego przez skarżącego majątku. Organ wykluczył zastosowanie przesłanek określonych w art. 2 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 5 u.s.u.s. okoliczności w nich wskazane nie wystąpiły w niniejszej sprawie. Z uwagi na fakt, że zakres wniosku skarżącego obejmował należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, powstałych na koncie pracowniczym, organ wskazał, że ocenie nie podlegają przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Wydane na podstawie art. 28 ust. 3b powołanej ustawy rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365 dalej: rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.) precyzuje zasady umarzania, o którym mowa w art. 28 ust. 3a. Powołane przepisy mają zastosowanie jedynie do należności na osobiste ubezpieczenia płatnika, w związku z czym należności za zatrudnionych pracowników mogą być umarzane jedynie w przypadku wystąpienia którejkolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 26 czerwca 2013 r. oddalił skargę wniesioną przez [...]. Sąd I instancji stwierdził, że dokonując kontroli zaskarżonego aktu, zobowiązany jest do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna. Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że organ w niniejszej sprawie dokonał właściwej oceny stanu faktycznego w kontekście określonych w art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia, przeprowadził ich analizę i trafnie przyjął, że żadna z tych przesłanek nie zachodzi. Słusznie przy tym podkreślono, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i nie pozostaje w związku małżeńskim, jednak posiada majątek nieruchomy, na którym Zakład w celu zabezpieczenia należności z tytułu składek ustanowił hipotekę przymusową, ponadto skarżący posiada wierzytelność oraz uzyskuje dochody z umowy zlecenia. Dodatkowo po stronie skarżącego występuje następca prawny. W konsekwencji zatem nie została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Zasadnie wskazano także, że zaległe składki znacznie przekraczają wartość kosztów upomnienia, które aktualnie wynoszą [...] zł (art. 28 ust. 3 pkt 4a). Organ słusznie podkreślił również, że wprawdzie prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne obejmujące zaległości do listopada 1998 r. dwukrotnie zostało zakończone wydaniem protokołu nieściągalności, jednak ponownie zostało podjęte. Aktualnie postępowanie egzekucyjne obejmujące należności za okres od maja 1996 r. do listopada 1998 r. dochodzone jest przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] i dopiero po przeprowadzeniu tego postępowania możliwe będzie określenie sposobu jego zakończenia, czy to przez wyegzekwowanie należności, czy przez umorzenie postępowania w związku z jego bezskutecznością. Nie została zatem spełniona również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Podkreślić przy tym należy, że skarżący posiada majątek, z którego można przeprowadzić egzekucję. Ponadto, ZUS w celu zabezpieczenia należności z tytułu składek ustanowił hipotekę przymusową na nieruchomości skarżącego. Dodatkowo wskazać należy, że skarżący posiada wierzytelność oraz uzyskuje dochody z tytułu umowy zlecenia, a zatem nie można uznać za oczywiste, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie została więc spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. W ocenie Sądu, organ zasadnie przyjął, że również przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 u.s.u.s. nie zachodzą. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s, ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Literalna wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie pozwala zadośćuczynić wnioskowi strony skarżącej przez umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za pracownika, gdyż ten wyjątkowy przepis dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Ustawowe sformułowanie wskazuje, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się jedynie do należności z tytułu składek ciążących na stronie skarżącej, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, dotyczy bowiem wyraźnie należności składkowych "ubezpieczonych", a więc ich własnych obciążeń z tego tytułu. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie także w orzecznictwie, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., III UK 84/06, OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287). W konsekwencji zatem organ słusznie przyjął, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie. II W skardze kasacyjnej [...] zaskarżył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w całości. Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku. Ponadto, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku "zgodnie z wnioskiem skarżącego określonym w skardze do WSA we Wrocławiu" oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przewidzianych. Autor skargi kasacyjnej nie sformułował żadnych zarzutów w petitum skargi kasacyjnej. W treści uzasadnienia skargi kasacyjnej jej autor wskazuje na przesłanki całkowitej nieściągalności o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., podnosząc przy tym, że skarżący wypełnia trzy z nich określone w pkt 3, 5 i 6 powołanego wyżej przepisu. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Poważnym mankamentem wniesionej skargi kasacyjnej jest całkowity brak sformułowania w jej petitum podstaw kasacyjnych, o których stanowi art. 174 w zw. z art. 176 p.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej nie powołał w petitum żadnych zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, czy naruszenia przepisów postępowania, których naruszenie mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do tak wadliwie sporządzonej skargi kasacyjnej należy przypomnieć, że zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego kasacyjnie - uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (czyli gdyby do zarzucanego naruszenia przepisów postępowania nie doszło, to wyrok sądu pierwszej instancji byłby inny (por. wyrok NSA z dnia 1 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2103/13). Mając jednak na uwadze wskazania zawarte w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. (I OPS 10/09), w której przyjęto, że podstawy kasacyjne mogą być również wydedukowane z uzasadnienia skargi kasacyjnej, Sąd w niniejszej sprawie przyjął, że autorowi skargi kasacyjnej w istocie chodziło o przeprowadzenie niewłaściwej kontroli działalności organów administracji w związku naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Skarga kasacyjna w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - pomimo błędnego uzasadnienia -odpowiada prawu. Odnosząc do tak postawionego zarzutu naruszenia prawa materialnego należy stwierdzić, że nie mógł on odnieść spodziewanego skutku. Autor skargi kasacyjnej koncentruje się bowiem na wykazywaniu zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., całkowicie pomijając, że przepisy te nie mogą mieć zastosowania w rozpoznawanej sprawie, która dotyczyła wniosku skarżącego o umorzenie nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników. Tej okoliczności nie dostrzegł również Sąd I instancji, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu określają przepisy u.s.u.s., które w sposób ścisły regulują sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Oznacza to, że należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2). Całkowita nieściągalność, w rozumieniu powołanego przepisu zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3). Stosownie do art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach, określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wskazana powyżej regulacja, ze względu na treść art. 30 u.s.u.s., nie ma jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem ze wskazanym przepisem do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Zatem na ocenę istnienia podstaw do umorzenia przedmiotowych należności w oparciu o przesłanki z art. art. 28 u.s.u.s. - nie mogą mieć wpływu okoliczności podnoszone w skardze kasacyjnej oraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych brak jest przepisu, który pozwoliłby na umorzenie takich należności (por. wyroki NSA: z dnia: 22 maja 2014 r., sygn. akt. II GSK 461/13; z 21 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 419/12; z 22 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11). Wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy bowiem interpretować w sposób ścisły, co oznacza, że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. W takim stanie prawnym w rozpoznawanej sprawie, wobec braku podstawy prawnej, organ zobligowany był do umorzenia na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. postępowania wszczętego wnioskiem skarżącego (por. wyroki NSA: z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt II GSK 1016/12; z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt II GSK 796/10). Niemniej jednak w rozpoznawanej sprawie bez względu na rodzaj podjętego przez organ rozstrzygnięcia - skarga [...] do WSA - podlegałaby oddaleniu przez Sąd I instancji z innym wszak uzasadnieniem. W myśl art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną także wtedy, kiedy orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W świetle orzecznictwa orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, jeżeli nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, rozstrzygnięcie nie uległoby zmianie (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 207/04; wyrok NSA z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 369/11). Zatem, jeżeli rozstrzygnięcie podjęte przez Sąd I instancji jest prawidłowe, ale błędnie uzasadnione, skarga kasacyjna podlega oddaleniu (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt II GSK 172/12). Właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty środka prawnego za niezasadne i działając na podstawie 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.