II SA/Kr 358/13
WyrokWSA w Krakowie2013-06-28
Skład orzekający: Mirosław Bator, Kazimierz Bandarzewski, Renata Czeluśniak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy wnioskodawcy, którzy wywodzą swoje prawa do nieruchomości z prawomocnego wyroku sądu cywilnego stwierdzającego, że Skarb Państwa nie nabył własności tej nieruchomości na podstawie dekretu PKWN, posiadają interes prawny do zainicjowania postępowania o stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa lub nieważności decyzji administracyjnej dotyczącej tej nieruchomości, mimo braku wpisów w księdze wieczystej potwierdzających ich własność?Ratio decidendi
Wnioskodawcy, którzy wykazali prawomocnym wyrokiem sądu cywilnego, że Skarb Państwa nie nabył własności nieruchomości na podstawie dekretu PKWN, posiadają interes prawny do zainicjowania postępowania o stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa lub nieważności decyzji administracyjnej dotyczącej tej nieruchomości. Organ administracji publicznej jest zobowiązany do samodzielnego zbadania tego interesu prawnego, a nie może ograniczać się jedynie do analizy wpisów w księdze wieczystej.Stan faktyczny
Skarżący domagali się stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa lub nieważności decyzji z 1973 r. o oddaniu w użytkowanie wieczyste nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze umorzyło postępowanie, uznając, że skarżącym nie przysługuje interes prawny, ponieważ wpisy w księdze wieczystej nie potwierdzają ich prawa własności. Skarżący argumentowali, że prawomocny wyrok sądu cywilnego ustalił, iż Skarb Państwa nie nabył własności nieruchomości, co oznacza, że przeszła ona na nich w drodze dziedziczenia i daje im interes prawny. WSA uchylił decyzje SKO, uznając, że skarżący posiadają interes prawny.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędziowie : Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Sędzia WSA Renata Czeluśniak Protokolant : Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi T. S., R. S., K. A., L. K. i J. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 31 grudnia 2012 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżących T. S., R. S., K. A., L. K. i J. A. kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Decyzją z dnia 6 listopada 2012 r. znak: [....] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. umorzyło postępowanie wszczęte z wniosku T.S. , i innych....o stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w N. z dnia 2 listopada 1973 r. znak: [....] orzekającej o oddaniu w użytkowanie wieczyste nieruchomości oznaczonej jako działka nr [....] o powierzchni 0,0445 ha, ewentualnie o stwierdzenie jej nieważności w przypadku ustalenia, że nie doszło do nieodwracalnych skutków prawnych.
W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że wnioskodawcom nie przysługuje interes prawny upoważniający ich do skutecznego zainicjowania wnioskowanego postępowania.
W szczególności Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że wnioskodawcy swój interes prawny w sprawie wywodzą z tego, że w ich ocenie przysługuje im prawo własności (współwłasności) nieruchomości, dla której prowadzona jest KW [....] . Faktu tego nie potwierdzają jednak wpisy w księdze wieczystej, (objęte domniemaniem zgodności z rzeczywistym stanem prawnym), lecz wnioskodawcy starają się go wykazać za pomocą wykładni prawnej, wskazując na niezgodność stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w oparciu wskazany przez nich prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w N.
W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. wykładnia ta nie może być jednak przedmiotem weryfikacji przez organ administracji publicznej, albowiem jest to kompetencja sądu powszechnego, realizowana w trybie art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.
W niniejszej sprawie interes prawny wnioskodawców może być oceniany jedynie przez pryzmat ewentualnego dysponowania prawem rzeczowym do ww. nieruchomości. Jednakże w świetle treści wpisów w księdze wieczystej [....] brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia przez Kolegium Odwoławcze, że wnioskodawca dysponuje aktualnie jakimkolwiek prawem rzeczowym do tej nieruchomości.
W tym stanie rzeczy Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że brak jest podstaw do uznania, że wnioskodawcy posiadają interes prawny w rozumieniu art. 28 w związku żart. 157 § 2 K.p.a, który legitymowałby ich do skutecznego zainicjowania postępowania o stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa lub o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w N. z dnia 2 listopada 1973 r. znak; [....] , co z kolei uzasadnia umorzenie postępowania wszczętego przed Kolegium Odwoławczym.
Pismem z dnia 26 listopada 2012 r. T.S. , etc.... , reprezentowani przez adw. P.B. wystąpili z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją Kolegium Odwoławczego. Wnioskodawcy zarzucili, że nie zgadzają się ze stanowiskiem zaprezentowanym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. , gdyż wpisy w księdze wieczystej mają charakter deklaratoryjny, co oznacza, że niekoniecznie pokrywają się z rzeczywistym stanem prawnym. Postępowaniem, które obaliło domniemanie zawarte w art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest postępowanie zakończone wyrokiem Sądu Okręgowego w N. z dnia 21 kwietnia 2005 r., sygn. akt I Ca 1216/05, w którym w sposób prawomocny ustalono, że Skarb Państwa nie nabył własności przedmiotowej nieruchomości na podstawie dekretu PKWN z dnia 3 września 1944 r. Oznacza to, że skoro Skarb Państwa nie nabył własności ww. nieruchomości, to w drodze dziedziczenia przeszła ona na obecnych wnioskodawców.
Wnioskodawcy na potwierdzenie swojego stanowiska przywołali szereg wyroków sądów administracyjnych oraz stwierdzili, że ich interes prawny należy powiązać obecnie z możliwością domagania się odszkodowania od Skarbu Państwa. Jednocześnie wnioskodawcy dołączyli kilka ostatecznych decyzji administracyjnych oraz wyroków wydanych (w ich ocenie) w takich samych stanach faktycznych i prawnych, dotyczących rodziny S. i A. oraz wnieśli, aby Kolegium orzekło w ten sam sposób.
Decyzją z dnia 31 grudnia 2012 r. znak [....] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kolegium Odwoławczego z dnia 6 listopada 2012 r.
W uzasadnieniu Kolegium Odwoławcze wskazało, że wniesienie przez stronę żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie powoduje automatycznie skutku przewidzianego w art. 61 § 4 K.p.a. (tj. wszczęcia postępowania). Na wstępnym etapie rozpoznania sprawy organ administracji przeprowadza badanie pod kątem istnienia przesłanek formalnoprawnych, warunkujących jego dopuszczalność.
Rozstrzygając sprawę ponownie Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wyjaśniono, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się wg przepisów art. 157 K.p.a. Nie zawsze musi zachodzić tożsamość między podmiotami w postępowaniu zwykłym i w postępowaniu, którego przedmiotem jest stwierdzenie nieważności decyzji, niemniej jednak to przedmiot decyzji badanej, określa krąg podmiotów będących stroną postępowania zarówno zwykłego, jak i prowadzonego w tzw. trybie nieważnościowym.
Podmiot, który składa wniosek o stwierdzenie nieważności musi wykazać swój interes prawny. O tym, czy podmiot ma interes prawny nie decyduje jedynie sama wola tego podmiotu z różnych przyczyn zainteresowanego prowadzeniem tegoż postępowania, ale akt prawa powszechnie obowiązującego, z którego podmiot wywodzi swoje uprawnienie. Interes prawny nie jest tożsamy z interesem faktycznym, który oznacza, że określony podmiot jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie.
W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. w niniejszej sprawie zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie mogą wpłynąć na przyznanie wnioskodawcom - zgodnie z żądaniem wnioskiem - statusu strony w postępowaniu zakończonym decyzją Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w N. z dnia 2 listopada 1973 r., znak; [....] orzekającej o oddaniu w użytkowanie wieczyste nieruchomości oznaczonej jako działka nr [....] o pow. 0,0445 ha, jak również nie mają wpływu na przyznanie im tego prawa w postępowaniu, którego wszczęcia żądają.
Wbrew wywodom wnioskodawców Kolegium Odwoławcze stanęło na stanowisku, że to wyrok Sądu Okręgowego w N. z dnia 21 kwietnia 2005 r., sygn. akt I Ca 1216/05 ustalający, że nie istnieją przesłanki do przejęcia na podstawie art. 2 ust. 1 dekretu PKWN nieruchomości w nim wymienionych, stanowi podstawę do dochodzenia ewentualnych roszczeń od Skarbu Państwa, a nie decyzja, której wydania obecnie się domagają.
Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że pomimo iż zapadł powyższy wyrok, do dnia dzisiejszego nie uległy zmianie zapisy dokonane w księgach wieczystych, objęte domniemaniem zgodności z rzeczywistym stanem prawnym. Wskazano, że nie można nie przyznać racji wnioskodawcom, że wpisy w księgach wieczystych mają charakter deklaratoryjny, co oznacza, że niekoniecznie pokrywają się z rzeczywistym stanem prawnym i mogą zostać obalone. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. kwestia ta nie może być jednak przedmiotem weryfikacji dokonywanej przez organ administracji publicznej, albowiem jest to kompetencja sądu powszechnego, realizowana w trybie art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.).
W świetle treści wpisów w księdze wieczystej nr [....] Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że wnioskodawcy dysponują aktualnie jakimkolwiek prawem rzeczowym do tej nieruchomości. Kolegium Odwoławcze powołało się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 40/10, w którym stwierdzono, że "(...) zasada wyrażona w art. 3 ustawy 1982r. o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym dotyczącą treści wpisów w tychże księgach".
W ocenie Kolegium Odwoławczego, z uwagi na brak jakiegokolwiek tytułu prawnego do nieruchomości objętej wnioskiem, brak jest podstaw do uznania, że wnioskodawcy posiadają interes prawny w rozumieniu art. 28 K.p.a. w związku z art. 157 § 2 K.p.a, który legitymowałby ich do skutecznego zainicjowania postępowania o stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa lub o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w N. z dnia 2 listopada 1973 r., znak: [....] , co z kolei uzasadnia utrzymanie w mocy decyzji o umorzeniu postępowania wszczętego przed Kolegium.
W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję T.S. i inni...., zarzucili jej:
1) naruszenie art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez zaniechanie ustalenia w postępowaniu administracyjnym istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności poprzez:
a) zaniechanie dokonania ustalenia rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości na dzień wydania decyzji objętej wnioskiem o uznanie jej za wydaną z naruszeniem prawa;
b) zaniechania wyjaśnienia w oparciu o jakie dowody dokonane zostało
ustalenie, że skarżącym nie przysługiwały żadne prawa do nieruchomości objętych zaskarżoną decyzją,
c) zaniechanie wyjaśnienia istotnego dla wydania rozstrzygnięcia obecnego stanu prawnego nieruchomości, jak również dlaczego istnienie roszczeń odszkodowawczych nie kreuje interesu prawnego po stronie skarżących do zainicjowania postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji;
2) naruszenie art. 8 K.p.a. poprzez wydania odmiennej treści rozstrzygnięcia w
stosunku do rozstrzygnięć wydawanych przez inne organy administracyjne i
sądy administracyjne przy tożsamym lub podobnym stanie faktycznym i
prawnym (por. w takim samy stanie faktycznym i prawnym wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 22 stycznia 2009 r. do sygn. akt II SA/Ke 764/08 i do sygn. akt II SA Ke 4/09 oraz orzeczone w tych samych sprawach wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2010 r., do sygn. akt I OSK 992/09 i I OSK 677/09, a także liczne decyzje administracyjne Ministra Administracji i
Spraw Wewnętrznych, Ministra Administracji i Cyfryzacji, Ministra Infrastruktury oraz Ministra Skarbu Państwa);
3) naruszenie przepisu art. 28 K.p.a. i art. 105 K.p.a. w zw. z art. 160 K.p.a. i art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 162 poz.1692) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to przez przyjęcie, że skarżącym nie przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu z uwagi na brak interesu prawnego, a tym samym postępowanie jest bezprzedmiotowe;
4) naruszenie przepisu art. 7 K.p.a. i art. 365 § 1 K.p.c. w związku z nieustaleniem stanu prawnego nieruchomości na dzień wydania decyzji objętej wnioskiem o uznanie decyzji za wydaną z naruszeniem prawa oraz pominięciem związania wyrokiem Sądu Okręgowego w N. z dnia 21 kwietnia 2005 r., o sygn. akt IC 1004/03.
Mając powyższe na uwadze wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 31 grudnia 2012 r., znak [....] oraz poprzedzającej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 listopada 2012 r. oraz o zasądzenie na rzecz każdego ze skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując zajmowane dotychczas stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.).
W tej sprawie spornym było, czy skarżący - wnioskodawcy żądający stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w N. z dnia 2 listopada 1973 r., znak: [....] orzekającej o oddaniu w użytkowanie wieczyste nieruchomości oznaczonej jako działka nr [....] o powierzchni 0,0445 ha, byli do tego legitymowani, tj. czy mieli przymiot strony w tym nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym.
Jak zasadnie podkreśla się w orzecznictwie, stroną postępowania o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa czy o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 czerwca 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 1474/07, opub. w LEX nr 499913). Postępowanie wyjaśniające, jakie organ przeprowadza w pierwszej fazie, nie może dotyczyć kwestii czy przyczyny nieważności rzeczywiście miały miejsce, gdyż kwestie zaistnienia przyczyn nieważności winny być wyjaśnione w dalszym postępowaniu, tj. przy udziale wszystkich jego stron. Krąg stron postępowania w postępowaniu nadzwyczajnym musi być wyznaczany w oparciu o art. 28 K.p.a.
Stosownie do tego przepisu, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istotne jest, że przymiot strony nie zależy od jakiegokolwiek zainteresowania wynikiem sprawy, a jedynie od interesu prawnego, który należy rozumieć jako interes wynikający z normy prawa materialnego, przy czym, aby interes ten stanowił podstawę zakwalifikowania określonego podmiotu jako strona postępowania musi pozostawać w bezpośrednim, konkretnym, indywidualnym i aktualnym związku z postępowaniem w określonej sprawie administracyjnej. Stwierdzenie istnienia takiego interesu wymaga zaistnienia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 kwietnia 2000 r., sygn. akt III SA 1876/99).
Zasadą jest, że w postępowaniu nadzwyczajnym, w tym nieważnościowym stronami postępowania są strony biorące udział w postępowaniu zwykłym lub ich następcy prawni. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym, stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2241/10, opub. w LEX nr 1138119; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 373/07; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1905/09; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 248/11, opub. w LEX nr 995602). Występują sytuacje, w których stroną postępowania nieważnościowego jest podmiot, który wprawdzie nie był stroną w postępowaniu zwykłym, jednak ma interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa do bycia stroną w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1919/09, opub. w LEX nr 758914).
Skarga wniesiona w tej sprawie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w kontrolowanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. naruszyło art. 28 K.p.a. w związku z art. 105 K.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, z powodu przyjęcia, iż skarżącym nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa w/w decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w N. . Skarżony organ nieprawidłowo uznał, że skarżący nie mają interesu prawnego do żądania wszczęcia takiego postępowania. Tymczasem skarżący zasadnie podnieśli, iż skoro prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w N. z dnia 21 kwietnia 2005 r., sygn. akt I Ca 1216/05 ustalono, że nie istniały przesłanki do przejęcia na podstawie art. 2 ust. l dekretu PKWN nieruchomości w nim wymienionych, a tym samym Skarb Państwa nie nabył własności przedmiotowej nieruchomości na podstawie dekretu PKWN z dnia 3 września 1944 r., to skarżący jako spadkobiercy poprzedniego właściciela mają interes prawny i mogą żądać stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w N. orzekającej o oddaniu w użytkowanie wieczyste tej nieruchomości.
Dodatkowo również organy przyjmując odmienny pogląd zaniechały przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego w postaci zbadania tytułu skarżących do przedmiotowej nieruchomości w postaci wskazanego wyroku sądu cywilnego, z czym mogą wiązać się również inne roszczenia skarżących, w tym odszkodowawcze, z racji których przysługuje im status strony w kontrolowanej sprawie. Wobec tychże podnoszonych przez wnioskodawców okoliczności nie wystarcza zatem ograniczenie się przez organy do sprawdzenia wpisu prawa własności nieruchomości w księdze wieczystej i zasłaniania się domniemaniem zgodności z rzeczywistym stanem prawnym, a tym bardziej wskazywanie na wyłączną kompetencję sądu powszechnego, realizowaną w oparciu o przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece w postaci uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Organy stosownie do art. 7 kpa oraz art. 77 § 1 K.p.a. winny sporne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności w postaci interesu prawnego skarżących zbadać samodzielnie.
Zasadne jest w tym względzie powoływanie się przez skarżących na stanowisko zaprezentowane wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż istotne jest ustalenie relacji pomiędzy ustanowieniem użytkowania wieczystego gruntu na podstawie decyzji administracyjnej oraz decyzją wydaną w oparciu o dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ocena prawidłowości decyzji ustanawiającej użytkowanie wieczyste jest bowiem zależna od treści decyzji wydanej w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, gdyż niezbędną ustawową przesłanką ustanowienia użytkowania wieczystego w drodze decyzji administracyjnej było oddanie w użytkowanie wieczyste gruntu państwowego czyli gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, gdyż tylko taki grunt mógł stanowić przedmiot użytkowania wieczystego. Nadto w przypadku kiedy mamy do czynienia z obowiązkiem bądź prawem wynikającym wprost z ustawy (z mocy prawa), skutek prawny następuje z datą ustaloną w tej ustawie, natomiast akt administracyjny konkretyzujący przedmiot i skierowany do indywidualnego adresata ma charakter deklaratoryjny. Decyzje deklaratoryjne ustalają jedynie autorytatywnie istnienie i zakres jakiegoś stosunku prawnego, który powstał wcześniej z mocy przepisów prawnych. Skutki prawne w tego typu sytuacjach powstają ex tunc jako skutki wejścia w życie tego przepisu prawnego, a nie ex nunc, jako skutki prawne decyzji deklaratoryjnej. Jest to podstawowa cecha różniąca decyzje deklaratoryjne od decyzji konstytutywnych, które same określają datę, od której następują skutki prawne. Decyzje deklaratoryjne mogą być wydawane w każdym czasie, jako że nie kreują nowych stanów prawnych, a tylko stwierdzają ich istnienie (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 992/09, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 1998 r., sygn. akt IV SA 889/96, opubl. LEX nr 45957).
Opisywane zaniechania ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności oznaczają naruszenie przez organy art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a. oraz art. 77 § 1 K.p.a., co stanowi spełnienie przesłanki wynikającej z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio zdeterminowały treść zaskarżonej decyzji. Brak przeprowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego w zakresie zbadania związków pomiędzy interesem prawnym skarżących, a postępowaniem administracyjnym w sprawie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa lub stwierdzenia nieważności decyzji oznacza, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane przedwcześnie. Okoliczności powyższe uzasadniają zatem uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji tego samego organu.
Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. ponownie prowadząc postępowanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. powinno uwzględnić stanowisko wyrażone w tym wyroku i ustalić krąg stron na podstawie art. 28 K.p.a.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło