II FZ 11/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 października 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 817/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 29 marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 czerwca 2013 r. M. L. (dalej: "skarżący") został wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 29 marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za pierwszy kwartał 2008 r. W trakcie biegu wyznaczonego terminu do uiszczenia wpisu wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że jest zobowiązany do uiszczenia sześciu wpisów po 500 zł każdy. Nie jest wstanie uiścić takiej kwoty, z uwagi na złą sytuację finansową. W 2012 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał dochód około 20.000 zł. Od 28 lutego 2013 r. zaprzestał jej prowadzenia a od 2 maja 2005 r. pracuje na 1/8 etatu za 200 zł brutto miesięcznie. Z żoną pozostaje od 2005 r. w ustroju rozdzielności majątkowej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z małoletnim synem. Nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Jest zobowiązany do świadczenia alimentów w kwocie 300 zł miesięcznie na drugiego syna (nie zamieszkującego z nim). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 24 lipca 2013 r. wnioskodawca oświadczył, że ponosi miesięcznie wydatki w kwocie 450 zł na wyżywienie i środki higieny, opłacane z wynagrodzenia. Ponadto płaci 300 zł alimentów z oszczędności pochodzących z 2012 r. Przedłożył szereg dokumentów, w tym wyciąg z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczpospolitej Polskiej, zgodnie z którym z dniem 28 lutego 2013 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej. Według zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2012 r. wnioskodawca uzyskał przychód w kwocie 128.653,57 zł (z tytułu stosunku pracy i pozarolniczej działalności gospodarczej) przy kosztach uzyskania przychodów w kwocie 94.431,42 zł. Natomiast zgodnie z nadesłanymi deklaracjami dla podatku od towarów i usług za okres od stycznia do marca 2013 r. dokonał dostawy towarów i świadczył usługi o łącznej wartości odpowiednio: 7.677 zł, 8878 zł, 8878 zł oraz nabył towary i usługi za odpowiednio 22.509 zł, 1.474 zł i 720 zł. Wnioskodawca przedstawił wyciągi z rachunku karty kredytowej za okres od maja do lipca 2013 r., wykazując saldo końcowe w kwocie (-) 8.376,12 zł oraz wyciągi z rachunku bankowego za ten sam okres z zerowym saldem. Postanowieniem z dnia 7 października 2013 r., I SA/Wr 817/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odwołując się do dyspozycji art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", Sąd pierwszej instancji wskazał, iż nie przedstawił on w stopniu dostatecznym swojej sytuacji majątkowej. Przede wszystkim zabrakło jakichkolwiek informacji na temat sytuacji majątkowej żony wnioskodawcy. Ponadto w swoim oświadczeniu o stanie rodzinnym nie wskazuje, gdzie zamieszkuje z małoletnim synem, z którym rzekomo sam prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Nie ujawnia żadnych wydatków na mieszkanie oraz nie informuje skąd bierze środki na utrzymanie syna. Wskazane wątpliwości, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie pozwalają na dokonanie oceny faktycznych możliwości majątkowych wnioskodawcy. Tym samym nie jest możliwe stwierdzenie, czy faktycznie nie jest wstanie ponieść kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Na powyżej powołane rozstrzygniecie skarżący wniósł zażalenie, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, iż Sąd pierwszej instancji oparł się na błędnym założeniu, iż żona, niezależnie od ustroju majątkowego panującego w małżeństwie, powinna wspierać finansowo męża i w konsekwencji niezasadnie przyjęto, że uiszczenie wpisu w wysokości 500 zł w sześciu sprawach (łącznie 3.000 zł) jest w zasięgu możliwości skarżącego. Strona wskazała również, że w zaskarżonym postanowieniu błędnie zakwalifikowano wpłatę w wysokości 1000 zł opisaną jako "płatność za rozprawę z dnia 20 czerwca 2013 r." wpłaconą na konto firmowe strony jako dochód z umowy o pracę, bowiem była to zaległość jeszcze z czasów prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tego uprawnienia skorzystał, pismem z dnia 24 lipca 2013 r., wzywając skarżącego do przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych i wyjaśnień, tj. m.in.: zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za 2012 r., dokumentację wskazującą aktualną wysokość miesięcznych dochodów żony, wydruk historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych posiadanych przez skarżącego i jego żonę za 3 miesiące 2013 r. W odpowiedzi skarżący podał, że ma ustanowioną z żoną przedmałżeńską rozdzielność majątkową i nie ma możliwości otrzymania jej dokumentów finansowych. Na potwierdzenie powyższego wnioskodawca złożył kopię aktu notarialnego ustanawiającego rozdzielność majątkową. W tym miejscu wskazać należy, iż fakt pozostawania skarżącego w związku małżeńskim wiąże się z wzajemną pomocą i obowiązkiem alimentacyjnym. Istnienie tego obowiązku pozostaje przy tym bez związku z małżeńskim ustrojem majątkowym (art.27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy-tekst jedn.Dz.U. z 2012r., poz.788). Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, do wyżej wymienionych obowiązków zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r. sygn. akt II CZ 80/89, LEX nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r. sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA z 2005 r., nr 1, poz. 8 oraz z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, LEX nr 948873). W takiej sytuacji uznać należało, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Z powodu braku odpowiedzi skarżącego dotyczącej sytuacji materialnej jego żony, niemożliwe okazało się bowiem ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej samego skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 oraz z dnia 28 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 104/09 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, kierując się logiką i doświadczeniem życiowym, zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że kwota 200 zł, jaką zadeklarował skarżący jako uzyskiwany dochód miesięczny brutto, jest niewystarczająca na pokrycie całkowitych kosztów utrzymania dwuosobowej rodziny, bowiem jak wskazał Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, same już wydatki ujawnione przez skarżącego przekraczają znacząco deklarowane zarobki, a oszczędności, z których wedle oświadczenia strony pokrywa bieżące wydatki nie zostały ujawnione w złożonym formularzu o przyznanie prawa pomocy. Tym samym przyjąć należało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu miał uzasadnione podstawy do uznania, że z przyczyn leżących po stronie skarżącego, niemożliwa była ocena jego rzeczywistej sytuacji materialnej, co w konsekwencji musiało prowadzić do nieuwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.