I GZ 522/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 6 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. spółki z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 18 lipca 2016 r.; sygn. akt I SA/Wr 457/13 w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej oraz umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. spółki z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] lutego 2013 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z 18 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 457/13 odrzucił skargę kasacyjną E. sp. z o.o. w M. od postanowienia tego Sądu z 18 marca 2015 r., mocą którego odrzucono skargę Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z [...] lutego 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego, a także umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy. W skardze kasacyjnej od ww. rozstrzygnięcia Spółka zawarła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 22 czerwca 2015 r. Sąd I instancji pozostawił bez rozpoznania wniosek Spółki stwierdzając, że strona nie wykazała - na wezwanie Sądu - w jakim zakresie doszło do zmiany jej sytuacji finansowej i majątkowej, co mogłoby uzasadniać zmianę prawomocnego postanowienia Sądu z 22 września 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Zażalenie na to orzeczenie oddalił Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 8 września 2015 r., sygn. akt I GZ 595/15. Wobec powyższego, zarządzeniem z 3 listopada 2015 r. Spółka została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Odrzucając skargę kasacyjną Spółki na podstawie art. 220 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa), Sąd I instancji stwierdził, że Spółka nie uiściła należnego wpisu od skargi kasacyjnej, pomimo wezwania do dokonania tej czynności. Wskazał, że po uprawomocnieniu się zarządzenia WSA we Wrocławiu z 3 listopada 2015 r. o wezwaniu Spółki do uiszczenia wpisu sądowego od środka prawnego (NSA postanowieniem z 30 marca 2016 r., sygn. akt I GZ 99/16 oddalił zażalenie na postanowienie WSA we Wrocławiu z 11 stycznia 2016 r. w zakresie pozostawienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych bez rozpoznania) Spółka została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od środka prawnego (zarządzenie z 5 maja 2016 r., k. 326 akt sąd.). W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (k. 329 akt sąd.). WSA we Wrocławiu uznał, że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie przerywa biegu terminu do opłacenia skargi kasacyjnej, nawet jeśli został wniesiony w terminie zakreślonym w wezwaniu do uiszczenia wpisu. Wobec nieuiszczenia wymaganego wpisu, skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu na podstawie art. 220 § 3 ppsa. Uzasadniając umorzenie postępowania w sprawie przyznania skarżącej prawa pomocy Sąd I instancji podniósł, że przyznanie stronie prawa pomocy nie może zniweczyć skutków prawnych niezastosowania się strony do ponownego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego. Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie przerwał biegu terminu do uiszczenia wpisu. W tych okolicznościach procedowanie w przedmiocie kolejnego wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych jest zbędne. Zażalenie na to postanowienie wniosła skarżąca Spółka, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie: 1. obrazę przepisów postępowania tj. art. 246 § 2 pkt 2 ppsa poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy Spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania; 2. naruszenie przepisu art. 220 § 3 ppsa poprzez odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego, w sytuacji gdy skarżąca nie wyczerpała drogi do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu autor środka prawnego stwierdził, że skarżąca poprzez złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy dotrzymała ciążących na niej obowiązków. Odrzucenie zaś skargi kasacyjnej bez wcześniejszego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stanowi ograniczenie praw Spółki, gdyż nie została wyczerpana przez nią droga do uzyskania prawa pomocy. Działanie Sądu, uniemożliwiające skarżącej - ze względu na brak środków finansowych - dochodzenie praw na drodze postępowania sądowego, stanowi naruszenie zasady postępowania, jaką jest prawo do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W następstwie prawomocnego zakończenia postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy i odmowie zwolnienia Spółki z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania (poprzez oddalenie przez NSA, postanowieniem z 30 marca 2016 r., zażalenia strony na rozstrzygnięcie o odmowie przyznania prawa pomocy) Sąd I instancji ma obowiązek - stosownie do art. 220 § 1 ppsa - ponownie wezwać stronę do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania. Jeżeli natomiast strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem 7-dniowego terminu do uiszczenia wpisu od środka zaskarżenia, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (v. postanowienie SN z 9 grudnia 2002 roku w sprawie sygn. akt III RN 144/02 oraz postanowienie NSA z 10 lipca 2014 r., II OZ 667/14). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 ppsa. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu, wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (v. postanowienie NSA z 10 maja 2010 r., II FZ 115/10, postanowienie NSA z 8 stycznia 2014 r., II GZ 761/13, postanowienie NSA z 11 kwietnia 2013 r., I OSK 536/13). Innymi słowy, ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w sytuacji, gdy sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżąca nie spełnia przesłanek zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez Sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielania stronie prawa pomocy skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia (v. postanowienie SN z 24 kwietnia 1999 r. I CKN 146/98, OSNC 1999 Nr 11, poz. 196). Odmienne postępowanie sądu mogłoby prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę, co do meritum. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji zasadnie odrzucił skargę kasacyjną Spółki, z uwagi na niewykonanie zarządzenia z 5 maja 2016 r., tj. nieuiszczenia w wyznaczonym terminie - pomimo prawidłowego pouczenia - wpisu od tego środka zaskarżenia. Zatem zarzut naruszenia art. 220 § 3 ppsa okazał się nieusprawiedliwiony. Za prawidłowe należy także uznać rozstrzygnięcie Sądu zawarte w pkt 2 sentencji zaskarżonego postanowienia. Za podstawę umorzenia postępowania Sąd I instancji wskazał art. 249a ppsa stwierdzając, że skoro kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie przerwał biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, co skutkowało odrzuceniem środka prawnego, to procedowanie w przedmiocie kolejnego wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych jest zbędne. O ile samo rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest prawidłowe, to częściowo błędna jest argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Przepis art. 249a ppsa znajduje zastosowanie w myśl art. 2 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Przewidziany w tym przepisie tryb może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w oparciu o art. 165 ppsa, to znaczy wówczas, gdy - tak jak w niniejszej sprawie - strona wnosi kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie (tak: M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C. H. Beck 2015, s. 989). Należy zauważyć, że złożony przez skarżącą wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest kolejnym takim wnioskiem w sprawie, po wydaniu przez NSA prawomocnego postanowienia z 30 marca 2016 r., sygn. akt I GZ 99/16. Skoro skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy, którego treść jest zbieżna z treścią uprzednio składanych wniosków rozpoznanych negatywnie, a postanowienia wydane w tym przedmiocie są prawomocne, to należy uznać, że merytoryczne rozpoznanie takiego wniosku jest zbędne i zachodzą podstawy do umorzenia postępowania na podstawie art. 249a ppsa. Nie można zatem zgodzić się z argumentacją Sądu, że postępowanie w sprawie prawa pomocy jest zbędne z uwagi na zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego (odrzucenie skargi kasacyjnej), bowiem te rozstrzygnięcie nie było jeszcze prawomocne na etapie rozstrzygania przez Sąd I instancji. Wobec powyższego, postanowienie Sądu w zakresie umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy również odpowiada prawu. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.