I OSK 216/14
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2015-01-13
Skład orzekający: Maciej Dybowski, Wiesław Morys, Joanna Runge- Lissowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba nieposiadająca zatrudnienia, która nie podejmuje go z powodu konieczności sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, spełnia przesłankę "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w rozumieniu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uprawniającą do specjalnego zasiłku opiekuńczego?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że pojęcie "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w rozumieniu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych obejmuje również sytuację, gdy osoba nie podejmuje zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Taka wykładnia jest zgodna z zasadami państwa prawnego, sprawiedliwości społecznej i równości wobec prawa, a także odzwierciedla intencje ustawodawcy, które zostały później doprecyzowane w nowelizacji ustawy.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania E. S. specjalnego zasiłku opiekuńczego z powodu opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organy administracji uznały, że E. S. nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, ponieważ nigdy nie pracowała zawodowo, a jedynie wychowywała dzieci i opiekowała się mężem. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów, uznając, że niepodejmowanie zatrudnienia z powodu opieki również powinno być traktowane jako rezygnacja. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło skargę kasacyjną, kwestionując tę wykładnię.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędzia NSA Joanna Runge- Lissowska Protokolant asystent sędziego Anna Dziosa- Płudowska po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 664/13 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę kasacyjną
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę E. S. na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu i orzekł o jej uchyleniu wraz z poprzedzającą ją decyzją Burmistrza Gminy Ł., z dnia [...] kwietnia 2013 roku, nr [...].
W jego uzasadnieniu Sąd ten podał, że zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję, którą odmówiono E. S. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem H. S. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – dalej: K.p.a., art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3), Jak wynika z ustaleń organów administracji dochód w rodzinie E. S. wynosi [...] zł miesięcznie, rodzina składa się z sześciu osób, mąż wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jako przesłankę decyzji odmownej organ I instancji powołał fakt braku rezygnacji przez E. S. z zatrudnienia dla sprawowania opieki nad mężem. Wnioskodawczyni bowiem nie pracowała zawodowo, zajmując się wychowywaniem dzieci, czasowo będąc zarejestrowana w PUP jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Zatem nie mogła zrezygnować z pracy w celu opieki nad mężem. W odwołaniu od decyzji Burmistrza Gminy Ł. E. S. podniosła, iż nie miała możliwości podjęcia pracy, ponieważ wychowywała dzieci, a potem opiekowała się niepełnosprawnym mężem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu uznało argumenty E. S. za niezasadne. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, wskazało iż z oświadczenia odwołującej się z dnia 27 marca 2013 r. wynikało, że od 1995 r. nie pracuje zawodowo. Z uwagi na tę okoliczność nie mogła zrezygnować z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem H. S. I to stało się podstawą wydania decyzji niekorzystnych dla skarżącej, bo wspomniany przepis wymaga faktycznej rezygnacji z pracy zarobkowej, pozostającej w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie to ma wszak zrekompensować tej osobie zaprzestanie aktywności zawodowej. Natomiast niekwestionowany jest stan zdrowia męża skarżącej, który orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2012r., nr [...], został uznany za niezdolnego do samodzielnej egzystencji do dnia 31 października 2017 r. Zatem posiada znaczny stopień niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. b ustawy. Jednak z wyłożonego powodu nie miało to znaczenia dla sprawy. Podobnie bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku o przyznanie spornego świadczenia pozostaje trudna sytuacja materialna rodziny czy brak możliwości zapewnienia mężowi opieki przez innych członków rodziny.
Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu skargę do sądu administracyjnego wniosła E. S. podnosząc, że zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mężem, co potwierdza zaświadczenie z ZUS z dnia [...] października 2010 r., nr [...], zgodnie z którym posiada ona ubezpieczenie zdrowotne z racji pobierania renty przez męża.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W jego opinii spełnione zostały przesłanki pozwalające na przyznanie skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego albowiem zrezygnowała ona z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym mężem. Podzielił pogląd wyrażony w orzecznictwie niektórych wojewódzkich sądów administracyjnych, że rezygnacja z zatrudnienia w rozumieniu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych obejmuje również jego niepodejmowanie przez osobę zdolną do pracy, o ile zasadniczą przeszkodą do podjęcia zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej jest konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W toku postępowania administracyjnego o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego organ powinien ustalić, czy strona występująca z żądaniem przyznania jej świadczenia znajduje się w takiej sytuacji życiowej i rodzinnej, że gdyby nie sprawowała opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a zostałaby jej zaoferowana praca, to byłaby gotowa do jej podjęcia. Tymczasem zastosowana przez organy wykładnia tego przepisu w niezrozumiały sposób różnicuje potencjalnych beneficjantów tego świadczenia. Faktyczne sprawowanie opieki, niemożliwe do pogodzenia z pracą zarobkową, daje podstawy do ustalenia, iż została spełniona przesłanka wymagana przez art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do uznania, że strona zrezygnowała z zatrudnienia (tak WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 8 sierpnia 2013 roku, sygn. akt II SA/Go 516/13, lex nr 1360596, WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 11 czerwca 2013 roku w sprawie II SA/Bd 436/13, lex nr 1343998). Dostrzegł Sąd I instancji odmienność redakcji przepisów art. 16a i art. 17 omawianej ustawy, lecz doszedł do przekonania, iż nie ma ona wpływu na ocenę różnych ich dyspozycji. Co więcej, uznał że uzasadnione jest również odwołanie się do wykładni przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny ugruntowanej w orzecznictwie sądowoadministracyjnym na tle art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, chociażby z uwagi na istotę obydwu tych świadczeń, jaką jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Specjalny zasiłek opiekuńczy, podobnie jak świadczenie pielęgnacyjne, ma na celu rekompensatę finansową dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Analogicznie jak w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych) przyznanie tej rekompensaty jest wsparciem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny. Osoby te zobowiązane są do sprawowania pieczy nad bliskimi czy alimentacji z mocy unormowań kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale przejmując na siebie cały ciężar opieki, zwalniają w tym zakresie Państwo z obowiązku pieczy nad niepełnosprawnym członkiem społeczeństwa. W ocenie Sądu meriti ta zbieżność pozwala na stosowanie analogicznej wykładni tych samych przesłanek decydujących o przyznaniu każdego ze świadczeń. Sam fakt niepozostawania w zatrudnieniu, spowodowany koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, winien być decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia, bez względu na to, czy nastąpił on na skutek rezygnacji z wykonywanej dotąd pracy czy rezygnacji z (możliwości) podjęcia zatrudnienia. Sformułowanie "rezygnuje" obejmuje więc zarówno zaprzestanie, jak i niepodejmowanie określonego działania (tak też WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 630/13, WSA w Łodzi w wyroku z dnia 13 września 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 599/13). Faktyczne sprawowanie opieki, niemożliwe do pogodzenia z pracą zarobkową daje podstawy do ustalenia, iż została spełniona przesłanka wymagana przez przepis art. 16a ust. 1 ustawy do uznania, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Organy zastosowały zatem błędną wykładnię art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, co doprowadziło do niewyjaśnienia tak istotnej okoliczności jaką jest przyczyna rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia (niepodjęcia pracy). Skutkuje to koniecznością wyeliminowania z obrotu zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a.
W skardze kasacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu zaskarżyło ten wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 16a ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, iż użyte w art. 16a ust. 1 cyt. ustawy pojęcie "rezygnacja z zatrudnienia" nie oznacza rezygnacji z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywania pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, lecz ma miejsce także wówczas, gdy obejmuje niepodejmowanie zatrudnienia przez osobę zdolną do pracy, jeżeli zasadniczą przeszkodą do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny,
2. przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. i w zw. z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] maja 2013 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy Ł. z dnia [...] kwietnia 2013 r., wskutek błędnego przyjęcia, iż ww. decyzje naruszały powołany przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych,
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 i w z w. z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] maja 2013 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy Ł. z dnia [...] kwietnia 2013 r., mimo niewskazania w wyroku jakiegokolwiek przepisu postępowania naruszonego przez organy administracji,
c) art. 151 P.p.s.a., poprzez niezastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy skarga E. S., jako nieuzasadniona, winna zostać oddalona.
Na tej podstawie domagano się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i oddalenia skargi, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz zasądzenia na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego.
W motywach skargi kasacyjnej te zarzuty rozwinięto, podnosząc iż pozostawanie bez zatrudnienia osoby wnioskującej o przedmiotowe świadczenie, będącej osobą bezrobotną (czy w innej postaci nieaktywnej zawodowej), nie mieści się w dyspozycji art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a wobec tego osoba bezrobotna w chwili pozostawania bez zatrudnienia nie jest osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jak tego wymaga art. 16a ust. 1 powołanej ustawy, nawet jeżeli rezygnuje z poszukiwania pracy, czy też odmawia przyjęcia propozycji pracy z Urzędu Pracy (wówczas bowiem można mówić o niepodejmowaniu zatrudnienia, a nie rezygnacji z niego). W ocenie autora skargi kasacyjnej na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych o "zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej" można mówić wyłącznie w przypadku stanów faktycznych opisanych w przepisie art. 3 pkt 22, a nie w przypadku istniejącej po stronie osoby ubiegającej się o specjalny zasiłek opiekuńczy zdolności i gotowości do podjęcia pracy. Ponadto zaakcentowano, iż zgodnie z przepisem art. 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać m.in. podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uchylając zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi powinien zatem wskazać konkretne przepisy postępowania, których naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wyjaśnić na czym to naruszenie polegało oraz wykazać, że mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem autora skargi kasacyjnej wymagań tych zaskarżony wyrok nie realizuje, bowiem w jego uzasadnieniu Sąd nie powołał jakichkolwiek przepisów postępowania, których naruszenie przypisał organom administracji, poprzestając wyłącznie na zakwestionowaniu ustaleń organów dotyczących okresu powstania stopnia niepełnosprawności skutkującego koniecznością stałej opieki osoby trzeciej oraz przyczyn niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia. Uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w istocie nie wiadomo, jaka była przyczyna uchylenia przez Sąd decyzji organów administracji na gruncie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. Podsumowując wywody zawarte w skardze kasacyjnej jej autor uznał, iż skarżąca nie spełnia przesłanek przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, wynikających z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem jej nieaktywność zawodowa nie jest spowodowana rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i nie wynika z faktu podjęcia opieki nad niepełnosprawnym mężem, gdyż nie występuje związek przyczynowy pomiędzy ustaniem zatrudnienia, a rozpoczęciem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, w toku rozpoznania sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty wprawdzie rozdzielono na dwie odrębne podstawy, a mianowicie naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 16a ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy przez błędne zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a niezastosowanie art. 151 tej ustawy, lecz wymagają one łącznego rozpoznania, a to z uwagi na to, że w istocie sprowadzają się do zakwestionowania wykładni art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ta bowiem stała się przyczyną uchylenia kontrolowanych w sprawie decyzji. W tym miejscu godzi się tylko odnieść do – odrębnego jakby w tym kontekście zarzutu – uchybienia przepisowi art. 141 § 4 P.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest on niesłuszny. W istocie bowiem motywy zaskarżonego wyroku odpowiadają zawartym w tym przepisie wymogom, zwłaszcza co do naruszonych przepisów przez organ. Wyraźnie nie obejmują one wskazania konkretnego takiego przepisu, lecz w ramach podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia Sąd I instancji podał, iż w wyniku wadliwej interpretacji przepisu prawa materialnego organ nie wyjaśnił przyczyny rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia (niepodjęcia pracy) oraz wskazał, iż rzeczą organu jest zbadanie czy skarżąca spełnia wszystkie wymogi z art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych (p. str. 7 uzasadnienia). Poza tym z kontekstu całego wywodu zawartego tamże wynika, jakie przepisy procesowe naruszono. Zatem nawet gdyby brak ujawnienia naruszonych przepisów byłby wadą, to niemającą wpływu na treść rozstrzygnięcia. Wracając do meritum, należy wskazać, że istotą problemu występującego w sprawie jest odmienne rozumienie warunku przyznania przewidzianego w tym przepisie specjalnego zasiłku opiekuńczego, polegającego na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o odpowiednim stopniu niepełnosprawności. Według organów administracji warunek ten należy wykładać ściśle, jako odpowiadający sytuacji, polegającej na tym, że osoba pracująca rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wynika z tego, że według wykładni przyjętej przez organy administracji specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje osobie niepracującej, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o odpowiednim stopniu niepełnosprawności. Podstawowy i w zasadzie jedyny argument, mający przemawiać za taką wykładnią to literalne brzmienie art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, odczytywane w kontekście art. 17 ust. 1 tej ustawy oraz argument o racjonalności ustawodawcy, z którego ma wynikać, że skoro ustawodawca w tym samym akcie prawnym różnicuje warunki przyznania świadczeń (jedno uzależnia od tego, że ktoś nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, drugie od tego, że ktoś "tylko" rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej), to nie można w drodze wykładni przyjmować, że warunki te są takie same. Tego rodzaju interpretacja w ocenie Sądu I instancji nie jest zasadna, a argumenty natury nie tylko językowej przemawiają jego zdaniem za rozszerzeniem rozumienia normy zawartej w cytowanym przepisie również na przypadki niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna, który przedtem nie wykonywał żadnej pracy zarobkowej.
Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela ten ostatni pogląd. W istocie bowiem w procesie interpretacji prawa zwykle wykorzystuje się kilka różnych jej metod. Jest tak zwłaszcza, gdy pierwszorzędny sposób wykładni, jakim jest wykładnia językowa, nie daje pożądanych rezultatów. Tak jest w tym przypadku. Przeto należało sięgnąć do reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej, uwzględniając kontekst konstytucyjny. W tym zakresie trzeba zważyć, iż przepisy art. 16a ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawierają tożsamy hipotetyczny stan faktyczny – sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Występuje zatem identyczny hipotetyczny stan faktyczny w zakresie zabezpieczenia prawa człowieka do egzystencji w zachowaniu przyrodzonej godności człowieka. Tożsamość hipotetycznego stanu faktycznego stanowi podstawę do prokonstytucyjnej wykładni przesłanki prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przesłanki zakresowo ograniczającej pojęcie "rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Interpretując to uregulowanie należy odrzucić przyjętą wykładnię językową, wyłączającą z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego osoby, które nie podejmują zatrudnienia (powstrzymują się od tego), a więc osoby które uprzednio nie pracowały. Zasadniczy element norm prawnych statuujących specjalny zasiłek opiekuńczy i świadczenie pielęgnacyjne wyłączna różnicowanie sytuacji osób, które nie podejmują zatrudnienia oraz osób, które rezygnują z zatrudnienia przy ocenie uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zatem pojęciem "rezygnuje z zatrudnienia" należy objąć również stan faktyczny "nie podejmuje zatrudnienia". Taka wykładnia ma pełne umocowanie w wartościach przyjętych w preambule Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, gwarantującej godność człowieka pozbawionego zdolności do samodzielnej egzystencji, w konstytucyjnej zasadzie demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej oraz konstytucyjnej zasadzie równości wobec prawa. Takie też wartości przyświecają wprowadzeniu zmiany art. 16a ust. 1 ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), który w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2015 r. stanowi: "Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (...) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej – w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". W przekonaniu obecnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego brzmienie to oddaje intencje ustawodawcy, których nie sposób pominąć i w tej sprawie. Wyżej przytoczone argumenty są w pełni akceptowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (p. wyroki z dnia 30 października 2014 r.: I OSK 1442/14, I OSK 2058/14, I OSK 336/14, I OSK 2930/13, I OSK 2059/14, I OSK 2060/14, z dnia 17 października 2014 r.: I OSK 410/14, I OSK 3063/13, publ. CBOSA http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy zatem stwierdzić, że zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi odpowiada prawu. W jego uzasadnieniu Sąd ten przeprowadził w pełni prawidłową wykładnię przepisów prawa materialnego uwzględniającą wyżej opisane reguły państwa prawnego. Dało to podstawy do zastosowania przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Dokonana przez organy orzekające wykładnia przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowiła naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść decyzji. Tym samym nie było podstaw do zastosowania art. 151 P.p.s.a. W konsekwencji czego przyszło dojść do przekonania, że zaskarżony wyrok nie uchybia wskazanym w skardze kasacyjnej przepisom.
W tym stanie rzeczy, skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, dlatego na mocy art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło