I GZ 507/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 16 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. spółki z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 lipca 2016 r.; sygn. akt I SA/Wr 2099/13 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. spółki z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] września 2013 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z 4 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 2099/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu umorzył postępowanie w sprawie przyznania spółce z o.o. E. w M. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem z 19 stycznia 2016 r. Przewodniczący Wydziału I WSA we Wrocławiu wezwał Spółkę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wniesionej od postanowienie WSA z 20 października 2014 r. o odrzuceniu skargi. W odpowiedzi na wezwanie, w terminie do uiszczenia wpisu sądowego skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. WSA we Wrocławiu umarzając postępowanie w sprawie wniosku skarżącej Spółki wskazał, że złożony przez skarżącą wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest kolejnym takim wnioskiem w sprawie, po wydaniu przez Sąd I instancji postanowień z 23 czerwca 2014 r., 20 października 2014 r. oraz przez Referendarza sądowego z 24 sierpnia 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, które stały się prawomocne na skutek oddalenia zażaleń strony przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniami z 19 sierpnia 2014 r. (sygn. akt I GZ 272/14), 13 stycznia 2015 r. (sygn. akt I GZ 614/14). oraz 26 listopada 2015 r. (sygn. akt I GZ 759/15). Stwierdził, iż zgodnie z art. 165 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: ppsa) odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy jest możliwe jedynie wówczas, gdy okoliczności stanowiące przesłankę tego rozstrzygnięcia uległy zmianie. W sytuacji zaś, gdy strona składa kolejny wniosek, oparty na identycznej argumentacji, która została już oceniona przez Sąd w orzeczeniach prawomocnie oddalających wnioski strony, zastosowanie znajduje przepis art. 249a ppsa, zgodnie z którym, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Innymi słowy, Sąd I instancji uznał za zbędne rozpoznanie sprawy kilkakrotnie już analizowanej i rozstrzyganej przez Sąd, od którego rozstrzygnięć skarżąca wnosiła przysługujące jej środki zaskarżenia, i których rozpoznanie nie przyniosło skutków oczekiwanych przez stronę. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca Spółka, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zarzuciła naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy skarżąca nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma pogląd, wyrażany wcześniej tak w orzecznictwie Sądu Najwyższego (v. postanowienie SN z 21 kwietnia 1999 r., sygn. akt I CKN 1461/98, publ. OSNC 1999, nr 11, poz. 196; postanowienie SN z 23 lutego 1999 r., sygn. akt I CKN 1064/97, publ. OSNC 1999, nr 9, poz. 153), jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (v. postanowienia NSA z 8 maja 2007 r., sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z 3 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z 7 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349), który Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie podziela, zgodnie z którym ponowne złożenie wniosku, nawet w terminie przewidzianym dla uiszczenia wpisu, nie może uchylić skutków prawomocności pierwotnego rozstrzygnięcia w kwestii prawa pomocy. Należy podkreślić, iż prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (v. postanowienie SN z 9 grudnia 2002 r., sygn. akt III RN 144/02). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 ppsa. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (v. postanowienie NSA z 10 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 115/10; postanowienie NSA z 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 761/13; postanowienie NSA z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 536/13). Tak więc ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w sytuacji, gdy sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżąca nie spełnia przesłanek zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez Sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez Sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez Sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielenia stronie prawa pomocy, skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia (por. wyżej cyt. postanowienie SN z 21 kwietnia 1999 r. sygn. akt I CKN 1461/98, publ. w OSNC 1999 Nr 11, poz. 196). Zasadnie zatem Sąd I instancji ocenił przedmiotowy wniosek w kontekście art. 165 ppsa, zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Należy przy tym zwrócić uwagę, że ciężar wykazania zmiany okoliczności, zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 246 § 2 ppsa, spoczywa na wnioskodawcy. Skoro skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy, którego treść jest zbieżna z treścią uprzednio składanych wniosków rozpoznanych negatywnie, a postanowienia wydane w tym przedmiocie są prawomocne, to prawidłowo Sąd I instancji uznał, że merytoryczne rozpoznanie takiego wniosku stało się zbędne i na podstawie art. 249a ppsa w tym zakresie umorzył postępowanie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.