I OZ 440/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.S. i M.S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 29 kwietnia 2014 r. o sygn. akt II SA/Ke 214/14 w sprawie z wniosku E.S. i M.S. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi E.S. i M.S. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] grudnia 2013 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość postanawia: oddalić zażalenie. W dniu 3 lutego 2014 r. (data nadania przesyłki na poczcie) występujący w imieniu E.S. i M.S. pełnomocnik, radca prawny P.K., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] grudnia 2013 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość, doręczoną pełnomocnikowi w dniu 12 grudnia 2013 r. W skardze zawarty został wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wyjaśnił, że w okresie od 7 listopada 2013 r. do 26 stycznia 2014 r. był chory, co uniemożliwiało mu dokonanie czynności w postępowaniu administracyjnym. Do wniosku dołączył kserokopie zaświadczeń lekarskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2014 r. o sygn. akt II SA/Ke 214/14, odmówił przywrócenia terminu. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 86 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Jednym z warunków skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest dochowanie, określonego w art. 87 § 1 p.p.s.a., terminu do wniesienia tego wniosku, który wynosi 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. We wniosku należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). W rozpoznawanej sprawie termin do wniesienia skargi, stosownie do treści art. 53 § 1 w zw. z art. 83 § 2 p.p.s.a., upływał z dniem 13 stycznia 2014 r. Skarga została wniesiona w dniu 3 lutego 2014 r., a zatem należy uznać, że spełniony został warunek określony w art. 87 § 1 p.p.s.a., ponieważ przyczyna uchybienia terminu, tj. choroba pełnomocnika, ustała w dniu 27 stycznia 2014 r. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Uprawdopodobnienie braku winy oznacza zaś wykazanie takich okoliczności, które mimo spełnienia obowiązku zachowania należytej staranności, uniemożliwiły wnioskującemu terminowe dokonanie czynności, gdyż były nie do przewidzenia lub nie do przezwyciężenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2005 r., sygn. FZ 713/04). Instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jej zastosowanie nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (por. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2007 r., sygn. II OSK 479/07). Pełnomocnik profesjonalny jest zobowiązany do szczególnej staranności w dbaniu o interesy procesowe swoich mocodawców. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżących wskazał, że przyczyną uchybienia przez niego terminu była choroba. Do wniosku o przywrócenie terminu załączył pięć kserokopii zaświadczeń lekarskich: [...]. WSA podniósł, że w orzecznictwie sądowym funkcjonuje pogląd, iż nie każda choroba – niezdolność do pracy, powinna być uznana za przyczynę usprawiedliwiającą niedokonanie w terminie czynności procesowej, lecz jedynie taka, która rzeczywiście uniemożliwia dokonanie takiej czynności (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. II OZ 310/08, z dnia 26 września 2012 r., sygn. I OZ 713/13). Z przedstawionych przez pełnomocnika skarżących zaświadczeń lekarskich, które zawierają jedynie ogólną informację o niezdolności do pracy, z dopiskiem "przewlekle chory", "obłożnie chory", nie wynika, aby dolegliwości były tego rodzaju, że uniemożliwiały dokonanie w terminie czynności procesowej lub przynajmniej posłużenie się w tym celu osobą trzecią. Wniesienie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie jest czynnością skomplikowaną. Wystarczy jedynie wskazać zaskarżoną decyzję (postanowienie, inny akt lub czynność), oznaczyć organ i określić naruszenie prawa lub interesu prawnego (art. 57 § 1 p.p.s.a.). Później ewentualnie, w dowolnym momencie aż do zamknięcia rozprawy, można skargę uzupełnić w kolejnych pismach procesowych. Wniesienie skargi nie wymaga również osobistego stawienia się w sądzie. Z akt sprawy wynika, że pełnomocnik osobiście odebrał w dniu 12 grudnia 2013 r. w placówce pocztowej awizowaną przesyłkę zawierającą zaskarżoną decyzję (zwrotne poświadczenie odbioru k. 23 akt adm.). Tymczasem z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego z dnia 4 grudnia 2013 r. wynika, że pełnomocnik był w tym czasie przewlekle chory (niezdolny do pracy w okresie od 2 do 16 grudnia 2013 r.). Brak jest zatem danych, aby stwierdzić, że stan zdrowia wynikający z zaświadczeń lekarskich uniemożliwiał pełnomocnikowi prowadzenie spraw i dokonywanie czynności nie wymagających stawiennictwa w sądzie. W szczególności pełnomocnik nie wyjaśnił, jaki przebieg miała choroba, dlaczego z jej powodu nie miał możliwości sporządzenia i wniesienie skargi do sądu. Dodatkowo wiarygodność twierdzeń pełnomocnika podważa zdaniem WSA to, że zaświadczenie z dnia 8 stycznia 2014 r., stwierdzające stan zdrowia dorosłego mężczyzny, wystawił lekarz-pediatra. Podsumowując, zdaniem WSA, wskazane we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi okoliczności nie uprawdopodabniały, że do jego uchybienia doszło z przyczyn od pełnomocnika, a tym samym od skarżących niezależnych w rozumieniu art. 87 § 2 p.p.s.a. Z tego powodu Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. Zażalenie na powyższe postanowienie wywiedli E.S. i M.S., reprezentowani przez pełnomocnika. Ich zdaniem wskazane orzeczenie narusza art. 87 § 2 p.p.s.a. Jak wskazali, choroba pełnomocnika ograniczała go psychofizycznie i znacznie wpływała na sprawność intelektualną. Skarżący podnieśli m.in., że sąd wojewódzki nie jest uprawniony do kwestionowania treści dokumentacji medycznej. Zaznaczyli, że pełnomocnik złożył skargę w jedynym czasie, w którym pozwalał mu na to stan zdrowia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniesione zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Terminy materialne i procesowe – ujęte w p.p.s.a. – stanowią wyraz realizacji zasady formalizmu, obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnej. Zapewnia ona poszanowanie praworządności, przyspiesza postępowanie i gwarantuje jego równość dla wszystkich stron, a zatem urzeczywistnienia wartości ujęte w art. 2 i 32 Konstytucji RP. Wyjątek od tej zasady, jaki stanowi instytucja przywrócenia terminu, musi być zatem postrzegany ściśle. Stosownie do art. 87 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. § 2 cytowanego przepisu stanowi, że w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że choroba pełnomocnika odwołującego się nie stanowiła okoliczności uprawdopodabniającej brak winy w uchybieniu terminu. Problem nie polega na kwestionowaniu przez Sąd treści zaświadczenia lekarskiego, z którego wynika, że w spornym okresie pełnomocnik był leczony. Sąd przyjął jednak, że pełnomocnik był w stanie dokonać choćby takich czynności, jak ustanowienie substytuta. Stanowisko Sądu jest trafne. Nie kwestionując indywidualnych okoliczności dotyczących choroby pełnomocnika, podzielić należy pogląd, zgodnie z którym, tylko choroba, która uniemożliwia osobiste dokonanie czynności procesowej, przy braku możliwości skorzystania z pomocy lub zastępstwa innych osób, usprawiedliwia niedochowanie terminu do dokonania tej czynności. Kwestię tę wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 16 kwietnia 2014 r. o sygn. akt I OSK 110/14. Brak winy jest uprawdopodobniony, gdy skarżący wykaże zaistnienie przeszkody eliminującej możliwość dokonania czynności. W przypadku choroby może to być na przykład pobyt w szpitalu, nagły atak choroby itp., które to zdarzenia uniemożliwiają samodzielne dokonanie czynności lub skorzystanie z pomocy innej osoby. Przeszkoda wykluczająca dokonanie przez radcę prawnego czynności procesowej samodzielnie nie jest okolicznością oznaczającą brak winy w uchybieniu terminu. W myśl art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.), radca prawny może udzielić dalszego pełnomocnictwa (substytucji) innemu radcy prawnemu. Nadto, radcowie prawni są zrzeszeni w samorządzie radcowskim, który ma za zadanie między innymi dbanie o wywiązywanie się radców z obowiązku świadczenia pomocy prawnej. Zgodnie z art. 21 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, w razie potrzeby dziekan rady okręgowej izby radców prawnych wyznacza z urzędu zastępcę radcy prawnego, który nie może czasowo wykonywać czynności zawodowych. W konsekwencji, radca prawny powinien uprawdopodobnić, że nie było możliwe udzielenie dalszego pełnomocnictwa lub wyznaczenie z urzędu zastępcy radcy prawnego. W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżących, będąc radcą prawnym, nie uprawdopodobnił, że nie mógł złożyć skargi w terminie, a także nie uprawdopodobnił, że podjął próbę udzielenia dalszego pełnomocnictwa lub zawiadomienia dziekana o konieczności wyznaczenia z urzędu zastępcy radcy prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza zarazem, że skoro pełnomocnik osobiście odebrał w dniu 12 grudnia 2013 r. w placówce pocztowej awizowaną przesyłkę zawierającą zaskarżoną decyzję (zwrotne poświadczenie odbioru k. 23 akt adm.), gdy tymczasem z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego z dnia 4 grudnia 2013 r. wynika, że był on w tym czasie przewlekle chory (niezdolny do pracy w okresie od 2 do 16 grudnia 2013 r.), to pełnomocnik skarżących był w ocenie Sądu zdolny co najmniej również do wyznaczenia swojego pełnomocnika substytucyjnego, czego nie uczynił. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi