I OZ 590/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 3 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2014 r. sygn. akt I SAB/Wa 258/13 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I SAB/Wa 258/13 w sprawie ze skargi J.S. na bezczynność Burmistrza Miasta S. w przedmiocie nierozpoznania wniosków o przyznanie zasiłków okresowych od dnia [...] lutego 2010 r. do dnia [...] maja 2013 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I SAB/Wa 258/13 oddalił skargę J.S. w odniesieniu do bezczynności obejmującej wnioski o zasiłek okresowy za okres od dnia [...] lutego 2010 r. do dnia [...] listopada 2012 r. (pkt 1) oraz odrzucił skargę w odniesieniu do bezczynności obejmującej wnioski o zasiłek okresowy za okres od [...] grudnia 2012 r. do [...] maja 2013 r. (pkt 2). Odpis powyższego wyroku, wraz z uzasadnieniem, doręczono skarżącej w dniu 9 stycznia 2014 r. J.S. dniu 20 stycznia 2014 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 28 stycznia 2014 r. przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, na którego Okręgowa Rada Adwokacka [...] wyznaczyła w dniu 3 marca 2014 r. adwokat [...]. W dniu 25 kwietnia 2014 r. adwokat [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I SAB/Wa 258/13. Jednocześnie ze skargą kasacyjną złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że w dniu 19 marca 2014 r. otrzymała od Okręgowej Rady Adwokackiej [...] informację o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem skarżącej w niniejszej sprawie. Podniosła, że w sytuacji ustanowienia pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowoadministracyjnym należy przyjąć, że dniem w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi, nie później jednak, niż dzień w którym upłynęło 30 dni od momentu kiedy dowiedział się o fakcie ustanowienia pełnomocnikiem. Zdaniem pełnomocnika skarżącej oznacza to, że dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi był dzień 18 kwietnia 2014 r., tj. dzień w którym upłynęło 30 dni od doręczenia jej pisma z wyznaczeniem do pełnienia funkcji adwokata z urzędu, a w konsekwencji dopiero w terminie 7 dni od tego dnia upłynie termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 maja 2014 r. sygn. akt I SAB/Wa 258/13 odrzucił wniosek J.S. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu postanowienia podał, iż wniosek o przywrócenie terminu powinien zawierać uzasadnienie, w którym strona uprawdopodobni brak winy w uchybieniu terminu. Jednocześnie, stosownie do treści art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Zgodnie z art. 88 p.p.s.a., spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. W ocenie Sądu pierwszej instancji, wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej podlega odrzuceniu z uwagi na złożenie go po upływie terminu. Podkreślił, iż zgodzić należy się z pełnomocnikiem skarżącej, że zgodnie z aktualnie obowiązującą linią orzeczniczą sądów administracyjnych, dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik miała rzeczywistą możliwość wniesienia skargi, nie później jednak, niż dzień, w którym upłynęło trzydzieści dni od momentu kiedy dowiedział się o fakcie jego ustanowienia. Prezentowana koncepcja z jednej strony gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi niezbędny czas do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, z drugiej zaś nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2012 r. sygn. akt I OZ 926/12, publ. cbois.nsa.gov.pl). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że w niniejszej sprawie trzydziesty dzień, licząc od dnia 19 marca 2014 r., tj. daty powzięcia informacji z Okręgowej Rady Adwokackiej [...], przypadał na dzień 18 kwietnia 2014 r. Oznacza to, że najpóźniej w tym właśnie dniu pełnomocnik powinien był złożyć skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Tymczasem w niniejszej sprawie pełnomocnik uznał, że po upływie trzydziestu dni od doręczenia pisma informującego go o wyznaczeniu do pełnienia funkcji adwokata z urzędu, otworzy się siedmiodniowy bieg terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. W ocenie Sądu pierwszej instancji powyższe rozumowanie jest błędne, bowiem trzydziestodniowy termin, liczony od momentu powzięcia przez pełnomocnika informacji o wyznaczeniu, nie jest nowym terminem stworzonym specjalnie dla sytuacji, w których pełnomocnik z urzędu wyznaczony został po upływie terminu do wniesienia środka odwoławczego, ale okresem realnie pozwalającym pełnomocnikowi z urzędu na przygotowanie skargi kasacyjnej i złożenia wraz z nią wniosku o przywrócenie terminu uchybionego przez mocodawcę. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 88 p.p.s.a., wniosek odrzucił. Powyższe postanowienie z dnia 16 maja 2014 r. stało się przedmiotem zażalenia pełnomocnika J.S. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wniosła o jego zmianę, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 177 § 1 w zw. z art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1 p.p.s.a., a w konsekwencji odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, podczas gdy wniosek ten został złożony w ciągu siedmiu dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminu, która w niniejszej sprawie ustała w dniu, kiedy powstałą rzeczywista możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, nie później niż w ciągu 30 dni od momentu kiedy adwokat [...] dowiedziała się o fakcie ustanowienia jej osoby pełnomocnikiem skarżącej. W uzasadnieniu zażalenia podkreśliła, iż pełnomocnikowi ustanowionemu przez sąd w postępowaniu międzyinstancyjnym służy trzydziestodniowy termin do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, ponieważ w przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest odrębnego uregulowania z zakresu terminu do wniesienia środka odwoławczego przez pełnomocnika, który został ustanowiony po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sytuacja osoby reprezentowanej przez takiego pełnomocnika nie może być zatem odmienna od sytuacji strony reprezentowanej przez pełnomocnika z wyboru (por. postanowienie NSA z dnia 14 maja 2009 r. sygn. akt II FZ 125/09). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do treści art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 88 p.p.s.a., spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Powyższe oznacza, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w jego uchybieniu. Pomimo, że art. 87 § 1 p.p.s.a. zastrzega, iż żądanie przywrócenia terminu należy zgłosić w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, to uwzględnienia wymaga fakt, iż zgodnie z art. 87 § 4 p.p.s.a. równocześnie z wnioskiem strona jest zobowiązana dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. W konsekwencji uznaje się, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 p.p.s.a., dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I FZ 198/06, postanowienie NSA z dnia 15 marca 2007 r., sygn. akt II FZ 47/07, postanowienie NSA z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II FZ 570/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Koncepcja ta gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, a ponadto nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 p.p.s.a. Takie rozumienie wskazanych powyżej przepisów jest także akceptowane na gruncie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r., SK 17/12 (publ. OTK-A 2013/6/86 oraz Dz. U. z 2013 r. poz. 1004). W jego uzasadnieniu wskazano m.in., że czas, jaki pozostaje pełnomocnikowi na złożenie skargi kasacyjnej, zostaje w takim przypadku uzależniony od długości trwania procedury wyznaczenia pełnomocnika z urzędu i wyłącznie ta okoliczność różnicuje sytuację pełnomocników z wyboru i ustanawianych z urzędu. Podkreślono, że na skutek powyższej interpretacji przepisów dotyczących przywrócenia terminu zarówno osoba reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, która uchybiła terminowi, jak i osoba reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, która bez swojej winy nie dochowała terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, dysponują siedmioma dniami od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, na wystąpienie z wnioskiem o jego przywrócenie (art. 87 § 1 p.p.s.a.) i jednoczesne złożenie skargi kasacyjnej (art. 87 § 4 p.p.s.a.). W przeciwnym razie początkowy bieg terminu wyznaczany byłby wyłącznie przez działania podjęte przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że złożony wniosek o przywrócenie terminu został złożony z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Jak słusznie zauważył pełnomocnik skarżącej, z treści powyższych przepisów wynika, że przed dokonaniem oceny, czy skarżąca w niniejszym przypadku uchybiła terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej bez swojej winy, koniecznym było ustalenie, czy wniosek w tym przedmiocie został przez nią złożony w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia. Siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., rozpoczyna bieg po dacie, w której ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy pełnomocnik realnie mógł sporządzić i wnieść skargę kasacyjną. Czym innym jest bowiem termin trwania przeszkody rozumiany jako czas, w którym taki pełnomocnik ma obiektywną możliwość "przygotowania się" do wniesienia skargi kasacyjnej, a czym innym jest siedmiodniowy termin, przepisany do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Terminy te się nie przenikają, lecz następują kolejno po sobie. Realnie zatem pełnomocnik może złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej po upływie trzydziestodniowego terminu niezbędnego do jej sporządzenia (por. postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt I OZ 76/14, publ. cbois.nsa.gov.pl). W innym bowiem przypadku, sytuacja osoby reprezentowanej przez pełnomocnika z urzędu, który został ustanowiony po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej byłaby odmienna od sytuacji osoby reprezentowanej przez pełnomocnika z wyboru. Przy ponownym rozpoznaniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oceni powołane w nim okoliczności, mając na uwadze powyższą wykładnię prawa. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.