I GZ 493/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Dyrektora Izby Celnej w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 1117/13 w zakresie zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi D."C." Spółki z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. I Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., postanowieniem objętym zażaleniem, zasądził od Dyrektora Izby Celnej w G. na rzecz D. "C." Spółki z o.o. w C. kwotę 19.412,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. wyrokiem z dnia 5 marca 2014 r. po rozpoznaniu skargi spółki uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] lipca 2010 r. w przedmiocie podatku akcyzowego, określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana oraz zasądził (pkt 3) od organu II instancji na rzecz skarżącego kwotę 19.636,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2014 r. wydanym na skutek zażalenia Dyrektora Izby Celnej w G., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie w zakresie kosztów postępowania i wskazał, że uzasadnienie wyroku Sądu I instancji nie zawierało w tej mierze pełnej podstawy prawnej oraz nie spełniało wymogów art. 141 § 4 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skoro skarżąca spółka złożyła spis kosztów, WSA powinien wskazać, które z kosztów ujętych w przedłożonym spisie uwzględnił, a których nie zasądził i z jakich przyczyn. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zaskarżonym postanowieniem zasądził od organu na rzecz spółki kwotę 19.412,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu wskazał, że na rozprawie w dniu 5 maja 2014 r. pełnomocnik skarżącej spółki – doradca podatkowy W. G. (pełnomocnictwo udzielone w dniu [...] sierpnia 2010 r. – karta 5 akt sądowych) złożył spis kosztów obejmujący należności z tytułu: wpisu sądowego w kwocie 5.015 zł, wynagrodzenia pełnomocnika za reprezentowanie strony w sprawie dwukrotnie w postępowaniu przed sądem I instancji (sygn. akt: I SA/Gd 898/10 i I SA/Gd 1117/13) – 14.400 zł i koszty dojazdu w wysokości 224 zł, w łącznej kwocie 19.636 zł. W ocenie Sądu I instancji spis obejmował koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw. Sąd wskazał, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, jeżeli radca prawny reprezentuje stronę w obu instancjach, stawki wynagrodzenia odnoszą się do każdej instancji oddzielnie. W postępowaniu skarżąca była reprezentowana przez doradcę podatkowego. Zgodnie z art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 lit. g) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. z 2011 r., Nr 31, poz. 153 ze zm.; dalej: rozporządzenie w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego) kwota wynagrodzenia w sprawach o wartości przedmiotu sporu powyżej 200.000 zł wynosi 7.200 zł, zatem kwoty wyszczególnione w spisie odpowiadają normom prawem przewidzianym. Ponadto WSA wskazał, że w przypadku, gdy został złożony spis kosztów, sąd jest związany wysokością wynagrodzenia w nim wykazanego, jeżeli wysokość ta jest zgodna z obowiązującymi stawkami (tak: uchwała SN z 5 października 1994 r., sygn. IIICZP 124/94, OSNC 1995, nr 2, poz. 33, uchwała składu 7 sędziów SN z 27 listopada 2002 r., sygn. IIICZP 13/02, OSNC 2004, nr 1, poz. 6). Odnosząc się do wniosku w części dotyczącej zasądzenia pozostałej kwoty wynikającej ze spisu kosztów, tj. 224 zł za dojazd samochodem osobowym na rozprawę, WSA zauważył, że przepis art. 205 § 2 w zw. z § 4 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania zalicza także wydatki jednego doradcy podatkowego. Należy przez to rozumieć jednak wydatki, które nie są ani wynagrodzeniem, ani nie stanowią elementu kosztów sądowych. Wydatkiem nie będzie więc zwrot kosztów podróży, bowiem za niezbędne ustawodawca uznał w tym zakresie tylko koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (tak wyrok NSA z 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II FSK 1197/05, postanowienie NSA z 16 czerwca 2004 r., sygn. akt FSK 93/04). Podzielając powyższy pogląd Sąd I instancji doszedł do przekonania, że wykazane w części obejmującej kwotę 224 zł koszty dojazdu nie stanowiły niezbędnych kosztów postępowania i w tym zakresie nie uwzględnił wniosku i na mocy art. 200 p.p.s.a., art. 205 § 1 i 2 w zw. z § 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. II Zażalenie na to postanowienie wniósł Dyrektor Izby Celnej w G., zarzucając mu naruszenie przepisów art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 i 2 oraz § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1349; dalej: rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych). Podnosząc ten zarzut organ wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o kosztach należnych skarżącej w kwocie 12.212 zł, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że stosownie do treści § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych, zasądzając opłatę za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (ust. 1), a podstawę zasądzenia opłaty, o której mowa w ust. 1, stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3-4. Opłata ta nie może być wyższa niż sześciokrotna stawka minimalna ani przekraczać wartości przedmiotu sprawy (ust. 2). W ocenie organu, Sąd I instancji wydając zaskarżone postanowienie kryteriów tych nie zastosował. Ponadto wskazano, że "o ile więc zdaniem WSA należało uwzględnić spis kosztów pełnomocnika skarżącej, podstawą takiego uwzględnienia mógł być § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych – możliwości zwiększenia stawki minimalnej do jej sześciokrotności. Takie jednak orzeczenie wymagałoby uzasadnienia co do spełniania kryteriów z § 2 ust. 1 tego rozporządzenia". III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność, albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Natomiast z art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 12 lutego 2009 r. o sygn. akt II FZ 38/09 wyraził pogląd, że jeżeli niekorzystne dla strony orzeczenie sądu administracyjnego pierwszej instancji zostanie uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania, za ponowny udział przed sądem pierwszej instancji przysługuje odrębne wynagrodzenie. Pogląd ten nie jest odosobniony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. post. NSA z dnia 17 września 2012 r., sygn. akt II FZ 753/12; z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 42/09), a Sąd orzekający w rozpatrywanej sprawie w pełni go podziela. Z akt sprawy wynika, że wyrokiem z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 898/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] lipca 2010 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w S. z [...] grudnia 2009 r., określił, że decyzje nie mogą być wykonane oraz zasądził koszty postępowania od organu odwoławczego na rzecz skarżącej spółki w wysokości 12.215 zł. Następnie w toku kontroli instancyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2013 r. uchylił to orzeczenie i skierował sprawę do ponownego rozpoznania przez WSA w G., który powtórnie rozpoznając sprawę, wyrokiem z dnia 5 marca 2014 r. pod sygn. akt I SA/Gd 1117/13, uwzględnił skargę spółki w ten sposób, że uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] lipca 2010 r. w przedmiocie podatku akcyzowego, określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana oraz zasądził (pkt 3) od organu II instancji na rzecz skarżącego kwotę 19.636,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W tym miejscu wypada zauważyć, że za każdym razem skarżąca spółka była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – doradcę podatkowego, któremu – jak wynika z akt sprawy – pełnomocnictwo zostało udzielone [...] sierpnia 2010 r. Wobec powyższego zasadne było uwzględnienie przez WSA spisu kosztów przedłożonego przez pełnomocnika strony, który reprezentując skarżącą na każdym etapie postępowania (dwa postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym i jedno przed Naczelnym Sądem Administracyjnym) otrzymał zwrot poniesionych kosztów dwukrotnego postępowania przed Sądem I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzeczenie Sądu pierwszej instancji w przedmiocie kosztów jest prawidłowe bowiem uwzględnia koszty wynagrodzenia pełnomocnika poniesione w związku z celowym dochodzeniem praw w czasie powtórnego postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. W tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w doktrynie, zgodnie z którym jeżeli profesjonalny pełnomocnik – tu: doradca podatkowy reprezentuje stronę w obu instancjach, stawki wynagrodzenia odnoszą się do każdej instancji oddzielnie. Podobnie, jeżeli orzeczenie sądu administracyjnego pierwszej instancji zostanie uchylone, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania, za ponowny udział przed sądem pierwszej instancji przysługuje odrębne wynagrodzenia (tak B. Dauter [w:] Zarys metodyki pracy sędziego sądu administracyjnego, LexisNexis, Warszawa 2008, s. 446). Odnosząc się do zarzutów zażalenia, w pierwszej kolejności należy zauważyć, ze niezrozumiałe jest powołanie przez autora zażalenia "naruszenia przepisów art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 i 2 oraz § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (...)". Wprawdzie § 4 art. 205 p.p.s.a. stanowi, że "przepisy § 2 i 3 stosuje się odpowiednio do strony reprezentowanej przez doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego", ale w tej kwestii wypada wskazać, że pełnomocnikiem skarżącej na wszystkich etapach postępowania był doradca podatkowy i dlatego właściwe są przepisy rozporządzenia w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego, które analogicznie reguluje kwestię zasad ustalania wynagrodzenia w § 2 ust. 1 i 2 oraz w § 3 ust. 1 pkt 1 lit. g). Z uwagi na fakt, że autor zażalenia wskazuje na zasadę ustalania wynagrodzenia i sugeruje, "że o ile więc zdaniem WSA należało uwzględnić spis kosztów pełnomocnika skarżącej, podstawą takiego uwzględnienia mógł być § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych – możliwość zwiększenia stawki minimalnej do jej sześciokrotności, co jednak wymagałoby uzasadnienia spełnienia kryteriów zawartych w ust. 1", należy stwierdzić, że zarzut ten jest nieusprawiedliwiony. Wbrew bowiem poglądowi autora zażalenia, wprawdzie § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych daje sądowi możliwość miarkowania wysokości wynagrodzenia, niemniej jednak uprawnienie to nie może doprowadzić do sytuacji, w której wysokość wynagrodzenia pełnomocnika byłaby w danej sprawie niższa, niż wysokość stawki określonej w § 6 rozporządzenia o kosztach, która jest stawką minimalną (tak NSA w postanowieniu z 11 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 177/08, LEX nr 479134). Odnosząc tę zasadę do przepisów rozporządzenia w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego, które stawki minimalne określa w treści § 3, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że pełnomocnikowi skarżącej spółki przyznano minimalne wynagrodzenie ustalone stosownie do przepisów art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 lit. g) cytowanego rozporządzenia, z których wynika, że kwota wynagrodzenia w sprawach o wartości przedmiotu sporu powyżej 200.000 zł wynosi 7.200 zł. W uzasadnieniu zażalenia jego autor podniósł również, że "treść wyroku WSA z 5 marca 2014 r. wskazuje, że powodem uchylenia decyzji nie była argumentacja podnoszona w skardze czy pismach procesowych, ale samodzielne stwierdzenie przez WSA, że zaskarżona decyzja zawiera braki w zakresie jej uzasadnienia". Okoliczność ta, jego zdaniem, "powinna być wzięta pod uwagę przez WSA" pod kątem "możliwości odstąpienia od całości lub części kosztów". W powołanych wyżej rozporządzeniach w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego (radcy prawnego) § 2 ust. 1 stanowi, że sąd zasądzając wynagrodzenie pełnomocnikowi bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy tegoż pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Przepis ten jest dopełnieniem regulacji zawartej w art. 207 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach: z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt I FZ 75/11 i z dnia 8 listopada 2011 r., sygn. akt I FZ 350/11 w zakresie istotnym dla rozpoznawanej sprawy stwierdził, że "wynagrodzenie doradcy podatkowego określone w § 3 cytowanego rozporządzenia, uznać należy za wynagrodzenie minimalne, które przy zasądzaniu przez sąd kosztów zastępstwa prawnego nie poddaje się obniżeniu według reguł przewidzianych w § 2 ust. 1 tego rozporządzenia. Nie ma bowiem żadnych usprawiedliwionych racji przemawiających za tym, aby tylko z uwagi na nieposłużenie się zwrotem "stawki minimalne", jak uczyniono to w przepisach dotyczących kosztów zasądzanych adwokatom, radcom prawnym i rzecznikom patentowym, przymiotu tego nie nadawać." W pierwszym z tych orzeczeń NSA wskazał na podobne stanowisko zawarte w postanowieniu NSA z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 177/08 oraz w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2009 r., sygn. akt I PZP 3/09 OSNP 2010/7-8/83. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia