II GZ 465/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 16 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. Spółki jawnej w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 1053/14 w zakresie zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi P. Spółki jawnej w L. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 1053/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zasądził od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz P. Sp. j. w L. 1.267 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2011 r. w przedmiocie kosztów postępowania. Sąd ten wskazał, że WSA w W. wyrokiem z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1053/14 po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. Sp. j. w L., uchylił decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2011 r. w zakresie pkt 3, w przedmiocie kosztów postępowania. W pkt 3 sentencji wyroku zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 1.317 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i § 4 oraz art. 209 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Na rozprawie, na której wydano ww. wyrok z dnia 9 czerwca 2014 r., ustanowiony w sprawie przez skarżącego rzecznik patentowy przedłożył spis kosztów postępowania. Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Sądu w zakresie kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt II GZ 561/14 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w W., stwierdzając naruszenie 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewskazanie jakie koszty składają się na zasądzoną kwotę, czyli jakie poniesione koszty uznał za niezbędne do celowego dochodzenia praw. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zaskarżonym postanowieniem zasądził od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącego następujące koszty: 100 złotych uiszczone tytułem wpisu sądowego od skargi na decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r., 600 zł stosownie do § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych oraz kwotę 17 zł stanowiącą wydatek poniesiony przez stronę w związku z koniecznością uiszczenia opłaty skarbowej od dokumentu stwierdzającego ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem I instancji. Sąd zasądził na rzecz strony 450 zł na podstawie § 12 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych oraz 100 złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (k. 33) od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 956/12 odrzucającego skargę, które zostało uchylone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1523/12. W związku z treścią uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r., sprawa o sygn. akt VI SA/Wa 1995/12 (poprzednia sygn. akt VI SA/Wa 956/12) została na rozprawie w dniu 26 marca 2013 r., na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a., połączona ze sprawą VI SA/Wa 955/12 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzona pod sygn. akt VI SA/Wa 955/12 (k. 89 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 26 marca 2013r., sygn. akt VI SA/Wa 955/12 oddalił skargę na decyzję Urzędu Patentowego z dnia [...] grudnia 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 stycznia 2014r., sygn. akt II GSK 1984/12 uchylił ww. wyrok. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w wyniku ponownego rozpoznania sprawy wyrokiem z dnia 9 czerwca 2014r., sygn. akt VI SA/Wa 1053/14 uchylił decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. W świetle powyższego, Sąd I instancji uznał, że stanowisko w zakresie zwrotu wymienionej powyżej kwoty: 450 i 100 złotych, znajduje potwierdzenie w uchwale Naczelnego Sąd Administracyjny z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07). Sąd I instancji nie znalazł natomiast podstaw do zasądzenia od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 955/12 z tytułu prowadzenia postępowania przez ustanowionego w sprawie rzecznika patentowego wskazując, że postępowanie w tej sprawie zakończyło się wyrokiem z dnia 26 marca 2013 r., którym Sąd oddalił skargę na decyzję UP z dnia [...] grudnia 2011 r. Sąd nie uwzględnił również wniosku o zwrot kosztów przejazdów (dojazdów na rozprawy), uznając, że zwrot kosztów jest należny gdy strona została zobowiązana przez sąd do stawienia się osobiście lub przez pełnomocnika (stawiennictwo obowiązkowe). Podsumowując, WSA stwierdził, że w pkt 3 wyroku z dnia 9 czerwca 2014 r. Sąd zasądził nieprawidłowo 600 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za czynności rzecznika patentowego podejmowane w postępowaniu zakończonym wyrokiem WSA w W. z dnia 26 marca 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 955/12, oddalającym skargę, nie zasądził natomiast należnej kwoty 450 złotych i 100 złotych. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 w zw. z § 4 p.p.s.a orzekł jak w sentencji postanowienia Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł B., zaskarżając to orzeczenie w części dotyczącej odmowy przyznania pełnomocnikowi zwrotu kosztów przejazdów na dwie rozprawy oraz wynagrodzenia za etap postępowania objęty sygn. akt VI SA/Wa 955/15. Zażaleniu zarzucił naruszenie: 1. Art. 91 § 3 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię uzależniającą zwrot kosztów przejazdu na rozprawę od nakazania obowiązkowego stawiennictwa, jak też naruszenie art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a. przez ich niezastosowanie do wydatków pełnomocnika, czyli zwrotu kosztów przejazdu na dwie rozprawy w WSA, 2. art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a. oraz ewentualnie § 2 ust. 2 rozporządzenia MS z dnia 2 grudnia 2003 r. przez ich niezastosowanie, przejawiające się w odmowie przyznania wynagrodzenia za zastępstwo procesowe za etap postępowania objęty sygn. akt VI SA/Wa 955/12, 3. art. 134 § 2 i 4 p.p.s.a. przez przyznanie kwoty zwrotu kosztów niższej od zasądzonej wyrokiem z czerwca 2014 r. oraz pominięcie składnika kosztów wcześniej przyznanego. Wobec powyższego wnoszący zażalenie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zakresie wskazanym oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 205 § 1 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Z kolei według art. 205 § 2 do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Należy przy tym mieć na względzie, że stosownie do art. 205 § 4 powołanej ustawy m.in. przepis § 2 stosuje się odpowiednio do strony reprezentowanej przez doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego. Na gruncie przytoczonych regulacji nie można zatem zgodzić się z Sądem I instancji, że przy ocenie zasadności wniosku o zwrot kosztów przejazdów (dojazdu na rozprawy) rzecznika patentowego bierze się pod uwagę wyłącznie przypadki wynikające z art. 91 § 3 p.p.s.a. - tj. gdy strona została zobowiązana do stawiennictwa osobiście lub przez pełnomocnika. Niewątpliwie bowiem art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. wprowadza definicje zakresowe terminu "niezbędne koszty postępowania" odrębnie w sytuacji, gdy strona występuje osobiście lub jest reprezentowana przez nieprofesjonalnego pełnomocnika (art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a.), oraz w wypadku, gdy w jej imieniu występuje pełnomocnik będący adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. WSA w W., powołując w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stanowisko orzecznictwa i doktryny (a to postanowienie NSA z dnia 13 października 2009 r., sygn. akt II GZ 222/09, oraz komentarz prof. R. Hausera, prof. M. Wierzbowskiego, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013, komentarz do art. 205, str. 716), nie dostrzegł, że wyrażony tam pogląd - odmiennie niż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy - dotyczy sytuacji, gdy strona była reprezentowana przez pełnomocnika nieprofesjonalnego (niebędącego adwokatem, radcą prawnym czy - w zależności od przedmiotu sprawy - doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym). Istotnie wprawdzie, zgodnie z art. 213 p.p.s.a. do wydatków zalicza się w szczególności: 1) należności tłumaczy i kuratorów ustanowionych w danej sprawie; 2) koszty ogłoszeń oraz diety i koszty podróży należne sędziom i pracownikom sądowym z powodu wykonania czynności sądowych poza budynkiem sądowym, określone w odrębnych przepisach. Sąd I instancji nie zauważył jednak i tego, że katalog wydatków zamieszczony w tym przepisie ma charakter przykładowy, o czym świadczy użycie przez ustawodawcę określenia "w szczególności". Tymczasem zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podzielić należy pogląd, że - co do zasady - do wydatków profesjonalnego pełnomocnika, o których mowa w art. 205 § 2 p.p.s.a., należy zaliczyć koszty jego przejazdu do sądu. Trafnie podnosi się bowiem, że wydatki takie należą wręcz do typowych, ponoszonych przez profesjonalnego pełnomocnika reprezentującego stronę w postępowaniu sądowym (por. uchwała SN z dnia 18 lipca 2012 r., sygn. akt III CZP 33/12 – podjęta na tle analogicznych uregulowań). W świetle art. 200 p.p.s.a. - zgodnie z którym, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw - należy zgodzić się i z tym, że włączenie kosztów przejazdu pełnomocnika, trudniącego się zawodowo reprezentowaniem stron przed sądem, do wydatków, o których mowa w art. 205 § 2 p.p.s.a., nie oznacza automatycznie zaliczenia tych kosztów do kosztów niezbędnych i celowych w rozumieniu przytoczonego art. 200 ustawy. Sąd I instancji mógłby zatem nie uwzględnić wniosku o zwrot - w ramach kosztów postępowania - wydatków poniesionych przez rzecznika patentowego na do dojazd na rozprawę tylko gdyby uznał, że wydatek ten nie był niezbędny do celowego dochodzenia przez stronę praw. Kwestia ta nie była jednak przedmiotem rozważań. W tym stanie rzeczy zarzut podniesiony w pakt 1 petitum zażalenia uznać należało za zasadny. Już z tych względów wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania zasługiwał na uwzględnienie. Jak już wskazano, w myśl art. 200 p.p.s.a. zwrot kosztów postępowania dotyczy tylko kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W tym stanie rzeczy, chybione jest stanowisko Sądu I instancji, że wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania nie zasługiwał na uwzględnienie z tego tylko tytułu, że etap tego postępowania zakończył się wyrokiem oddalającym skargę (który to wyrok Naczelny Sąd Administracyjny uchylił i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania wyrokiem z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1984/13). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy WSA zobowiązany będzie raz jeszcze odnieść się do wniosku w omawianym zakresie. Sąd I instancji będzie też miał na względzie, że - jak trafnie zarzucono w pkt 3 petitum zażalenia - art. 134 § 2 p.p.s.a. obowiązuje również w zakresie dotyczącym orzeczenia o kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (por: postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 65/14, z dnia 14 czerwca 2013 r., sygn. akt I OZ 475/13). Tymczasem nie ulega wątpliwości, że zaskarżone postanowienie z dnia 21 stycznia 2015 r. było w istocie orzeczeniem na niekorzyść skarżącej w rozumieniu art. 134 § 2 p.p.s.a., gdyż obiektywnie pogorszyło jej sytuację w stosunku do tej, jaką miała przed wniesieniem zażalenia na postanowienie o kosztach zawarte w wyroku WSA w W. z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1053/14. Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.