I FZ 500/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 1847/14 w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 24 marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za miesiące od stycznia do września 2009 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 października 2014 r., III SA/Wa 1847/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek M. S. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 24 marca 2014 r. w przedmiocie określenia kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za miesiące od stycznia do września 2009 r. 2. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż zarządzeniem z dnia 9 czerwca 2014 r. wezwano skarżącego do usunięcia braków formalnych jego skargi, poprzez podanie wartości przedmiotu sporu, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka pocztowa zawierająca powyższe wezwanie przesłana na adres skarżącego podany w jego skardze była dwukrotnie awizowana, po czym została zwrócona przez pocztę z adnotacją o jej niepodjęciu w terminie przez adresata – została uznana za doręczoną Skarżącemu z dniem 30 czerwca 2014 r. w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.). Skarżący nie odpowiedział na wskazane powyżej wezwanie. Biorąc powyższe pod uwagę sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 31 lipca 2014 r. odrzucił przedmiotową skargę wniesioną przez skarżącego. Następnie pismem z dnia 9 września 2014 r. skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył skargę kasacyjną na wyżej wskazane postanowienie z dnia 31 lipca 2014 r., w której zawarł jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych jego skargi z dnia 5 maja 2014 r. Skarżący odpowiadając na kierowane do niego wezwanie do uzupełnienia braków formalnych jego wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez uprawdopodobnienie dochowania 7-dniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu, wyjaśnił w piśmie z dnia 25 września 2014 r., że w dniu 5 września 2014 r. dowiedział się od swojego pełnomocnika o przysługującym mu prawie do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi – o czym skarżący do tego dnia nie wiedział. Z tego względu w ocenie skarżącego od tego właśnie dnia należy liczyć 7-dniowy termin na złożenie przez niego wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Skarżący nadał zaś swój wniosek w urzędzie pocztowym wraz ze skargą kasacyjną na postanowienie sądu pierwszej instancji z dnia 31 lipca 2014 r. – w dniu 9 września 2014 r., co w opinii skarżącego oznacza, że dochował on wymaganego 7-dniowego terminu na złożenie takiego wniosku. 3. Zaskarżonym postanowieniem sąd pierwszej instancji na podstawie art. 87 § 1 w związku z art. 88 p.p.s.a. odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zdaniem sądu pierwszej instancji przedstawiona przez skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu argumentacja nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż skarżący nie był wzywany do uprawdopodobnienia tego kiedy dowiedział się o przysługującym mu prawie do złożenia takiego wniosku, lecz do uprawdopodobnienia iż dochował 7-dniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej, tj. w tym przypadku uzupełnienia braków formalnych skargi, który to termin zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. winien być liczony od czasu (dnia) ustania przyczyny uchybienia terminu. Skarżący wskazywał bowiem w niniejszej sprawie, że przyczyną uchybienia przez niego terminowi do uzupełnienia braków formalnych jego skargi z dnia 5 maja 2014 r., był brak jego świadomości co do tego, że kierowana była do niego korespondencja sądowa obejmująca wezwanie do uzupełniania braków formalnych skargi. Zdaniem sądu pierwszej instancji należy więc stwierdzić, że w dniu 11 sierpnia 2014 r. - kiedy to skarżący zgodnie ze znajdującym się w aktach sądowych zwrotnym potwierdzeniem odbioru (k. 36) odebrał odpis postanowienia sądu z dnia 31 lipca 2014 r. o odrzuceniu jego skargi z powodu nieuzupełnienia w zakreślonym terminie jej braków formalnych - skarżący dowiedział się o kierowanym do niego wcześniej wezwaniu i związanej z tym konieczności uzupełnienia braków formalnych skargi. Skarżący odpowiadając na kierowane do niego wezwanie nie podawał przy tym żadnych innych okoliczności, które uniemożliwiały mu złożenie takiego wniosku z zachowaniem 7-dniowego terminu liczonego od dnia 11 sierpnia 2014 r., który upłynął następnie z dniem 18 sierpnia 2014 r. W ocenie sądu pierwszej instancji, powyższe oznacza zatem, że przedmiotowy wniosek nadany przez skarżącego w urzędzie pocztowym w dniu 9 września 2014 r. (data stempla pocztowego – k. 43) został złożony z uchybieniem 7-dniowego terminu określonego w przepisie art. 87 § 1 p.p.s.a. 4. Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył zażaleniem powyższe postanowienie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa przez pełnomocnika. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: - art. 87 § 1 p.p.s.a. oraz art. 86 § 2 a contrario p.p.s.a. – poprzez przyjęcie, że 7-dniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi zaczął bieg wcześniej niż skarżący dowiedział się, że istnieje możliwość złożenia takiego wniosku – i w efekcie zamknięcie skarżącemu drogi do przysługującego mu konstytucyjnie prawa sądowej kontroli legalności decyzji organu skarbowego, mającej dla skarżącego doniosłe skutki majątkowe; - art. 1 p.p.s.a. oraz art. 2, art. 175 i art. 184 Konstytucji RP – poprzez wyjście z konstytucyjnej roli sądu administracyjnego w niniejszej sprawie jako organu władzy sądowniczej, który ma sprawować wymiar sprawiedliwości w sprawach kontroli legalności działalności organów administracji względem obywatela, i odmowę zajęcia się sprawą skarżącego z wykorzystaniem formalistycznych zabiegów interpretacyjnych, zmierzających do zamknięcia tej drogi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zażalenie nie jest zasadne. 6. Zgodnie z treścią art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Stosownie zaś do treści art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym (art. 88 p.p.s.a.). Wniosek jest spóźniony, jeżeli został wniesiony po upływie siedmiodniowego terminu przewidzianego w art. 87 § 1 p.p.s.a. Termin ten liczy się od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi, a nie od daty, w której strona dowiedziała się o uchybieniu terminowi (por. B. Dauter [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013 r. s. 310). 7. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego w przypadku odrzucenia skargi przez wojewódzki sąd administracyjny z powodu wniesienia jej z uchybieniem terminu, siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., biegnie od dnia doręczenia skarżącemu odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi; w tej chwili bowiem skarżący dowiaduje się o uchybieniu terminu (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 listopada 2010 r., II OZ 1150/10, z dnia 15 czerwca 2011 r. I GZ 123/11, z dnia 25 stycznia 2012 r. I OZ 44/11). Analogicznie wskazuje się, że w sytuacji gdy skarga strony została odrzucona z uwagi na uchybienie terminowi do uzupełnienia jej braków formalnych, to i w tym przypadku przyjąć należy, że siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu biegnie od dnia doręczenia skarżącemu odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi. W tym bowiem dniu skarżący dowiaduje się, że nie uzupełnił w terminie braków formalnych skargi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2014 r. II FZ 1425/14). 8. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę podziela przedstawione wyżej stanowisko orzecznictwa. W związku z tym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego na pełną aprobatę zasługuje ocena stanu faktycznego dokonana przez sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie. Ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 36) wynika, że skarżący odebrał osobiście postanowienie o odrzuceniu skargi w dniu 11 sierpnia 2014 r. Były zatem podstawy do przyjęcia, tak jak przyjął sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, że przyczyna uchybienia terminowi ustała w dniu 11 sierpnia 2014 r., to jest z chwilą odebrania przez skarżącego postanowienia o odrzuceniu skargi. W dniu następnym rozpoczął więc swój bieg termin określony w art. 87 § 1 p.p.s.a., natomiast koniec terminu przypadał na dzień 18 sierpnia 2014 r. Złożenie zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przywrócenie terminu w dniu 9 września 2014 r. (k. 43) nastąpiło już po upływie terminu określonego w ostatnim z powołanych przepisów, co – stosownie do dyspozycji art. 88 p.p.s.a. – obligowało sąd pierwszej instancji do odrzucenia wniosku. 9. Nie ma przy tym znaczenia, jak twierdzi skarżący, że sąd pierwszej instancji przesyłając postanowienie o odrzuceniu skargi nie informował skarżącego o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu w terminie 7 dni, a tylko o możliwości złożenia skargi kasacyjnej na orzeczenie o odrzuceniu skargi w terminie 30 dni, i że taka skarga musi być sporządzona przez zawodowego pełnomocnika. Podzielić bowiem należy utrwalone w orzecznictwie stanowisko, że nie można przyjąć, iż wynikający z art. 6 p.p.s.a. obowiązek informowania przez Sąd stron postępowania o czynnościach procesowych i skutkach prawnych tych czynności obejmuje pouczanie o treści przepisów przewidujących przywrócenie terminu (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2008 r., I FZ 117/08; z dnia 19 grudnia 2008 r., I OZ 919/08, z dnia 27 marca 2012 r. II FZ 169/12). Sąd nie jest bowiem zobowiązany do szczegółowego instruowania strony co do wszelkich możliwych zachowań (por. wyrok SN z dnia 13 lipca 2000 r. II UKN 639/99 - OSNAPU 2002 nr 3 poz. 78). Przyjąć więc należy, iż sąd pierwszej instancji nie był w niniejszej sprawie zobowiązany do szczegółowego instruowania skarżącego co do wszelkich możliwych jego zachowań. Niezasadne jest więc powoływanie się przez skarżącego, że w otrzymanym pouczeniu o możliwości wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi, nie został poinformowany o możliwości wniesienia o przywrócenie terminu. 10. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 1 p.p.s.a oraz art. 2, art. 175 i art. 184 Konstytucji RP podnieść należy, że Konstytucja gwarantuje każdemu prawo do sądu rozumiane jako prawo do uruchomienia procedury przed sądem, który ma być organem niezależnym, niezawisłym, bezstronnym, prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności oraz prawo do wyroku sądowego, tj. prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 16 marca 1999 r., sygn. SK 19/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 36; z 2 kwietnia 2001 r., sygn. SK 10/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 52; z 12 marca 2002 r., sygn. P 9/01, OTK ZU nr 2/A/2002, poz. 14; z 20 września 2006 r., sygn. SK 63/05, OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 108). W tym przypadku trudno uznać, iż procedura sądowa, określająca stosunkowo długi termin do wniesienia skargi (art. 53 § 1 p.p.s.a.), nakazująca wzywanie strony do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi, pouczanie o terminach ich usunięcia i skutkach niezachowania tych terminów (art. 49 § 1 p.p.s.a.), przewidująca także możliwość (w określonym terminie) konwalidacji tych uchybień (art. 86 § 1 i art. 87 § 1 p.p.s.a.), uniemożliwia stronie realizację jej prawa do sądu. Zgodzić się również należy, iż demokratycznym państwie prawa (art. 2 Konstytucji) konieczne jest, poprzez ustanawianie terminów wszczynania określonych procedur, zapewnienie pewności obrotu prawnego i możliwość wskazania momentu, w jakim dane rozstrzygnięcie nie podlega już dalszemu zaskarżeniu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r. II FZ 36/10). 11. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.