II OZ 1008/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dnia 1 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W., M. W., M. W. i J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 1098/14 o odmowie wyłączenia sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. M. w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W. i J. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia postanowienia postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 1098/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – po rozpoznaniu wniosku D. W., M. W., M. W. i J. W. o wyłączenie sędziego – odmówił wyłączenia sędziego WSA E. M. od rozpoznawania sprawy ze skargi na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2014 r. W uzasadnieniu Sąd podał, że w dniu 7 lipca 2014 r. wpłynął wniosek skarżących o wyłączenie od rozpoznawania sprawy VII SA/Wa 1098/14 sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. M., w którym skarżący podnieśli, że sędzia jest niesprawiedliwa, stronnicza, pozbawia ich prawa do rozpoznania sprawy bez wzywania do opłat i odrzuca skargę w trybie bezprocesowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 19 p.p.s.a. odmówił wyłączenia tego sędziego. W uzasadnieniu Sąd powołał art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - p.p.s.a., zgodnie z którym niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Orzekając o wyłączeniu lub odmowie wyłączenia sędziego Sąd dokonuje oceny, czy w sprawie zaistniały takie okoliczności obiektywne, które uzasadniają odsunięcie sędziego od rozpoznawania sprawy. Sąd stwierdził, że takie okoliczności nie zaistniały w przedmiotowej sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1098/14, a zarzuty skarżących nie zasługują na uwzględnienie. Nie może być okolicznością uzasadniającą wyłączenie sędziego subiektywne odczucie skarżących odnośnie wydania przez tego sędziego orzeczeń w innych postępowaniach sądowoadministracyjnych, z którymi skarżący się nie zgadzają. Odnośnie nie wzywania skarżących do opłat Sąd wskazał, że w pierwszej kolejności Sąd bada dopuszczalność wniesienia skargi. Jeżeli po zbadaniu dopuszczalności Sąd stwierdzi, że z jakiegokolwiek powodu skarga nie może być rozpoznana (uchybienie terminu do jej wniesienia, niezachowany tryb wniesienia skargi, brak właściwości Sądu i inne) – to stosownie do art. 222 p.p.s.a. nie żąda się opłat od pisma, jeżeli już z niego wynika, że podlega ono odrzuceniu. Sąd podkreślił, że rozczarowanie, co do sposobu prowadzenia postępowania sądowego, czy też podjętych w jego ramach rozstrzygnięć nie może stanowić podstawy do wyłączenia sędziego na podstawie przesłanek wymienionych w art. 18, czy 19 p.p.s.a. Zarzuty odnoszące się do tej kwestii mogą być podnoszone w środkach odwoławczych od ewentualnych orzeczeń sądu I instancji, natomiast nie mogą one w żadnym razie stanowić podstawy do uwzględnienia tego rodzaju wniosku i wyłączenia w związku z tym konkretnego sędziego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte z dnia 19 czerwca 2008 r., I OSK 966/07; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2011 r., I OZ 291/11, publ: www.cbois.nsa.gov.pl). Sąd zaznaczył, że celem wyłączenia sędziego jest wyeliminowanie wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy, nie chodzi jednak o wątpliwości istniejące subiektywnie, gdyż prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej. Wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. W konsekwencji, nie może służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia. Dodatkowo Sąd wskazał, iż sędzia E. M. złożyła oświadczenie datowane na 17 lipca 2014 r., z którego wynika, iż nie zachodzą w stosunku do niej okoliczności określone w art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie, a prawdziwość tego oświadczenia w ocenie Sądu nie budzi żadnych wątpliwości. Na powyższe postanowienie D. W., M. W., M. W. i J. W. wnieśli zażalenie. W zażaleniu wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wyłączenie od orzekania sędziego E. M. z uwagi na jej niesprawiedliwość i stronniczość. Nadto skarżący podnieśli w zażaleniu szereg kwestii dotyczących innych spraw sądowoadministracyjnych i postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżących orzeczenia wydane przez sędziego E. M. są nieważne – art. 183 § 1, § 2 pkt 1 i pkt 4 i art. 19 p.p.s.a. Nieważna jest też decyzja Wojewody i PINB w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Oznacza to, że o wniosku o wyłączenie sędziego można mówić wówczas, gdy odnosi się on do określonych sędziów i oparty jest na podstawach wskazujących na istnienie takich okoliczności, które wymagają oceny, czy wątpliwości co do bezstronności sędziego są uzasadnione. Celem instytucji wyłączenia sędziego jest realizacja konstytucyjnego prawa obywateli do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Bezstronność sądu jest też elementem prawa do przeprowadzenia rzetelnego postępowania sądowego w rozumieniu art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 14 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych. Także orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na temat bezstronności sędziego w świetle art. 6 ust. 1 wyżej powołanej Konwencji wyraźnie wskazuje na konieczność unikania sytuacji stwarzających wątpliwości co do bezstronności sędziego. Naruszenie jednak tego przepisu w kontekście podejmowania przez tego samego sędziego czynności na różnych etapach określonego postępowania Europejski Trybunał rozpatruje kazuistycznie, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądane lub wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm Sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08). Nie może tym samym służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienie NSA z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 128/09). Należy zasygnalizować, iż w szczególności nie stanowi uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo. Podobnie subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 607/09). Nieuzasadniony jest również wniosek o wyłączenie sędziego na tej podstawie, że sędzia orzeka w różnych sprawach tych samych podmiotów (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 392/08). Ponadto sam fakt, że sędzia, którego wyłączenia domaga się skarżący, był sprawozdawcą w innej sprawie z jego udziałem, nie stanowi wystarczającej przesłanki wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. Kwestie związane z udziałem sędziego w wydaniu orzeczenia regulują przepisy art. 18 § 1 pkt 6 i 6 a p.p.s.a. Sędzia jest wyłączony z mocy ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a.) oraz w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 pkt 6 a p.p.s.a.). Skarżący ani we wniosku o wyłączenie sędziego, ani w zażaleniu na postanowienie o odmowie wyłączenia sędziego, nie wskazali żadnych ustawowych przesłanek uzasadniających wyłączenie sędziów. Nie wykazali ponadto, że istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co bezstronności w danej sprawie sędziego E. M. Ogólnikowe twierdzenia powołane przez skarżących nie mogą wskazywać na stronniczość czy niesprawiedliwość wskazanego sędziego przy rozpoznawaniu sprawy. Podkreślenia przy tym wymaga, że subiektywne przekonanie strony o tym, że sędzia nienależycie rozpoznał jej inne skargi nie może skutecznie uzasadniać wniosku o jego wyłączenie, chyba że możliwym byłoby wykazanie istnienia uprzedzeń sędziego względem strony (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08 – publ. w ONSAiWSA 2008, nr 6, poz. 97 oraz glosa A. Gomułowicza aprobująca stanowisko NSA sformułowane w tym postanowieniu, opubl. w OSP 2008, z. 11, s. 916 i n., a także postanowienia NSA: z 30 kwietnia 2009 r. sygn. II OZ 378/09, Lex nr 575305, z 18 września 2008 r. sygn. akt II OZ 979/08, Lex nr 527666 oraz z 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OZ 612/08, Lex nr 527814; por. też J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., komentarz do art. 19, teza 2, s. 82). Biorąc pod uwagę złożone przez sędziego oświadczenie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie słusznie orzekł, że brak było podstaw do wyłączenia od orzekania w sprawie sędziego objętego wnioskiem. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.