I GSK 1474/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.) sędzia del. NSA Piotr Piszczek Protokolant asystent sędziego Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 27 września 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 grudnia 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 888/14 w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od G. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 4 grudnia 2014 r. oddalił skargę G. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z [...] kwietnia 2014 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy. W dniu [...] września 2013 r. G. S. zwróciła się o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z [...] lipca 2000 r., uznającą za nieprawidłowe zgłoszenie celne z 30 stycznia 1998 r. oraz stwierdzającą brak możliwości objęcia towaru procedurą uszlachetniania czynnego w systemie zawieszeń. Dyrektor Izby Celnej w Katowicach decyzją z [...] listopada 2013 r. odmówił wznowienia postępowania w przedmiocie należności celnych określonych powyższą decyzją. Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy decyzją tego organu z [...] kwietnia 2014 r., na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.; dalej Op) w związku z art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne (Dz.U. nr 68, poz. 623, ze zm.) oraz na postawie art. 262, art. 265²pkt 1 ustawy z 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz.U. z 2001 r. nr 75, poz. 802 ze zm.). Organ wskazał, że dług celny w sprawie powstał przed dniem 1 maja 2004 r. Zgodnie z art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. do spraw dotyczących długu celnego, który powstał przed dniem uzyskania przez Polskę członkostwa w Unii Europejskiej, stosuje się przepisy dotychczasowe. Mimo utraty z dniem 1 maja 2004 r. mocy obowiązującej ustawy z 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny, z uwagi na treść powyższego art. 26, w sprawie miały zastosowanie przepisy tego aktu zarówno materialne jak i procesowe. I tak art. 265² pkt 2 Kodeksu celnego przewidywał, że jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wznawia postępowania. Zgłoszenie celne miało miejsce 30 stycznia 1998 r. Gdyby nawet przyjąć, że termin do złożenia wniosku rozpoczął bieg [...] lipca 2000 r. (data wydania decyzji przez organ II instancji), to wniosek został złożony (23 września 2013 r.) z przekroczeniem terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na powyższą decyzję. Wskazał, iż Dyrektor Urzędu Celnego w Katowicach decyzją z [...] grudnia 1998 r. ustalił należności celne. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją z [...] lipca 2000 r., a następnie wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie -Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z 5 kwietnia 2002 r., sygn. akt I SA/Ka 165/01. Jednocześnie wyrokiem z 5 kwietnia 2002 r., w sprawie sygn. akt I SA/Ka 166/01 oddalono skargę strony na decyzję odmawiającą wydania pozwolenia na korzystanie z procedury uszlachetniania czynnego. Sąd wskazał, że wobec powyższego orzekanie w sprawie zgodnie z art. 135 ppsa, następuje w granicach wyżej opisanej sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Zatem przedmiotem rozstrzygnięcia jest wniosek strony o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną i prawomocną decyzją z dnia [...] lipca 2000 r. Zgodnie z art. 170 i art. 171 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: ppsa) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Natomiast ocena prawna zawarta w wyroku traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Tym samym - zdaniem Sądu I instancji - nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące błędów w ustaleniu stanu faktycznego sprawy toczącej się w przedmiocie długu celnego, pominięcia treści złożonych przez stronę dokumentów w tym SAD, czy zaniechania zbadania z urzędu decyzji z [...] grudnia 1998 r. Sąd I instancji podzielił stanowisko organów odnośnie przekroczenia przez stronę terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Wskazał, że na mocy przepisu art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne, do spraw dotyczących długu celnego powstałego przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej, stosuje się przepisy dotychczasowe, a zatem ustawę Kodeks celny. Oznacza to, że Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne stanowią wykonanie przepisów intertemporalnych określonych w Akcie Przystąpienia, a w szczególności pkt 14 tytułu 5 załącznika IV. Stosownie zaś do art. 265² pkt 2 Kodeksu celnego, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wznawia postępowania. Biorąc powyższe pod rozwagę, w sytuacji gdy skarżąca została powiadomiona o powstaniu długu celnego decyzją z 8 grudnia 1998 r. (doręczoną jej 21 grudnia 1998 r.) złożenie wniosku o wznowienie postępowania pismem z 25 września 2013 r. nastąpiło ze znacznym przekroczeniem terminu przewidzianego dla tej czynności. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła G. S. wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 265² ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks Celny polegające na błędnym jego zastosowaniu, podczas gdy do spraw wszczętych w trybie nadzwyczajnym jako nowych w stosunku do spraw już zakończonych w zwyczajnym postępowaniu administracyjnym należy stosować aktualny stan prawny, a powrót do stanu prawnego, obowiązującego przy wydawaniu decyzji w postępowaniu zwyczajnym, nie powinien mieć zastosowania przy jej uchyleniu lub zmianie na podstawie art. 265² Kodeksu celnego, który to akt prawny utracił moc, zatem w dniu wydania zaskarżonej decyzji i wyrokowania nie obowiązywały również przywołane przez Sąd I instancji przepisy wykonawcze wydane na nieistniejącej podstawie prawnej. 2. naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 ppsa, ponadto art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ppsa polegające na oddaleniu skargi w sytuacji nie wzięcia pod uwagę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy w celu stwierdzenia, czy naruszono prawo materialne i czy miało to wpływ na wynik sprawy, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ tej ustawy przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracyjne przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w zw. z art. 3 i 145 ppsa przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (dalej: Op), poprzez nieprzeprowadzenie odpowiedniej kontroli poczynań organów podatkowych, co miało istotny wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie sądu, a to w kontekście naruszeń następujących przepisów; - art. 180 § 1 Op w zw. z art. 187 § 1 Op i w zw. z art. 191 Op poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, nieuznanie dokumentów w postaci dokumentów wywozowych SAD, podczas gdy wskazane dokumenty potwierdzają, iż skarżąca spełniła wszelkie wymogi dotyczące procedury uszlachetniania czynnego, dokonując obróbki zgłoszonego we wniosku towaru oraz dokonała jego wywiezienia do 9 marca 1998 r., co zostało potwierdzone przez [...] Urząd Celny; strony poświadczającej dobrą wiarę w zakresie wywiązania się z obowiązków celnych; - art. 121 § 1 Op poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów podatkowych, w szczególności procedowanie i rozstrzygnięcie nastawione wyłącznie na utrzymanie fikcyjnego obciążenia celnego skarżącego wbrew oczywistym okolicznościom i dowodom przeciwnym, a także poprzez zaniechanie usunięcia stanu niezgodnego z prawem; - art. 122 Op poprzez działania organów podatkowych zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia w postępowaniu podatkowym, lecz niezasadne przenoszenie tego ciężaru na Sąd administracyjny. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Katowicach wniósł o oddalenie środka prawnego w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. W ocenie Sądu, w sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, a zatem należy ograniczyć się do zarzutów skargi kasacyjnej. Tym razem, wbrew dotychczasowej praktyce rozpoznawania w pierwszej kolejności zarzutów opartych na obrazie prawa procesowego, należy zająć się kwestią zarzutu obrazy przepisów prawa materialnego. Skarga kasacyjna, z braku usprawiedliwionych podstaw, nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważyć, że w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny w związku z brzmieniem przepisu przejściowego, jaki stanowi art. 26 ustawy wprowadzającej Prawo celne i faktem, że w przedmiotowej sprawie dług celny powstał 30 stycznia 1998 r., a więc wyraźnie przed dniem 1 maja 2004 r. Wskazany przepis ustawy wprowadzającej stanowi, że przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Jak podnosi się w orzecznictwie, przepisy dotychczasowe w tym przypadku są to zarówno przepisy procesowe, jak też materialne (v. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2008 r., sygn. akt I GSK 698/07, LEX nr 57739). Podkreślenia wymaga fakt, że ogólne sformułowanie "przepisy dotychczasowe" należy interpretować przede wszystkim przez pryzmat (zakres) regulacji zawartych w Kodeksie celnym, w szczególności z uwzględnieniem przedmiotu regulacji opisanego w art. 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny, który odnosi się zarówno do prawa materialnego jak i procesowego. Za "przepis dotychczasowy" należy uznać przepis art. 2652 Kodeksu celnego, który stanowi, że jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny: 1/ nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji; 2/ nie wznawia postępowania. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 pkt 2 Kodeksu celnego, dług celny to powstałe z mocy prawa zobowiązanie do uiszczenia należności celnych przywozowych (dług celny w przywozie) lub należności celnych wywozowych (dług celny w wywozie), odnoszące się do towarów. Każde postępowanie, które zmierza do zweryfikowania zgłoszenia celnego w zakresie elementów mających wpływ na wysokość długu celnego jest więc postępowaniem dotyczącym długu celnego. Ponieważ niniejsza sprawa dotyczyła długu celnego powstałego w styczniu 1998 r., a więc przed uzyskaniem przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej, zastosowanie znajdowały przepisy ustawy z 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny. Dokonując oceny zasadności odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wskazać należy, że zgodnie z art. 262 Kodeksu celnego "do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio art. 12 oraz przepisy działu IV ustawy z dnia 25 września 1997 r. - Ordynacja podatkowa". Należy mieć jednak na uwadze, że przepisy Kodeksu celnego stanowią lex specialis w odniesieniu do uregulowań zawartych w dziale IV Ordynacji podatkowej. Przepis art. 2652 Kodeksu celnego, zamieszczony w dziale III tytułu IX Kodeksu celnego jest uregulowaniem szczególnym, dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji lub wznowienia postępowania i jako norma o takim właśnie, szczególnym charakterze, również wyłącza (w zakresie w niej unormowanym) stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej (v.: m.in. wyrok NSA z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt I GSK 650/07; wyrok NSA z 18 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1461/04, LEX Nr 168008). Przepis ten nie tworzy uprawnień dla strony, których realizacji w postępowaniu mogłaby się domagać, a reguluje skierowany do organu zakaz podejmowania danej czynności procesowej. Tym samym, jeżeli nawet w danej sprawie istnieją jakieś przesłanki do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji, lecz upłynął trzyletni termin od "dnia powstania długu celnego", organ - mając na uwadze jednoznaczny zakaz - musi odmówić wszczęcia takiego postępowania, nawet nie badając tych przesłanek. W niniejszej sprawie obowiązek uiszczenia należności celnych powstał, jak wskazano powyżej, w dniu 30 stycznia 1998 r., dlatego też trzyletni termin określony w art. 2652 Kodeksu celnego należy liczyć od tej właśnie daty. Podkreślić należy, że wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną w sprawie celnej mogłoby nastąpić w przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej, lecz jedynie w terminie zakreślonym w art. 2652 Kodeksu celnego, to jest przed upływem 3 lat od powstania długu celnego. Po tym terminie organ celny nie może już badać, czy istnieją przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania, lecz zobowiązany jest postąpić zgodnie z dyspozycją art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego. Przepis ten określa więc negatywną przesłankę ograniczającą terminem możliwość wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania. Termin ten jest wyznaczony precyzyjnie przez początek biegu terminu od daty powstania długu celnego. W przedmiotowej sprawie dług celny dotyczący przedmiotowego towaru powstał z dniem 30 stycznia 1998 r. z tytułu niewykonania obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej, jak również niedopełnienia warunku wymaganego do objęcia towaru procedurą celną (art. 212 § 1 i 2 Kodeksu celnego). Natomiast wniosek strony z dnia 23 września 2013 r., dotyczący wznowienia w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 2000 r. wpłynął do Izby Celnej w Katowicach znacznie po upływie ustawowego terminu. Reasumując, a zarazem przechodząc do zarzutu obrazy przepisów prawa procesowego, w niniejszej sprawie wobec upływu trzyletniego okresu od dnia powstania długu celnego, nie było możliwe przeprowadzenie przez organ celny postępowania, co do merytorycznego badania przesłanek do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, czego domagała się skarżąca strona, a tym samym zawarty w skardze kasacyjnej zarzut "naruszenia procedury" poprzez (...) "nieuwzględnienie dokumentów przedstawianych przez skarżącego - a świadczących o wykonaniu wszelkich obowiązków wynikających ze złożonego zgłoszenia celnego", należy uznać za chybiony. Powyższy pogląd utrwalony został w szerokim orzecznictwie sądów administracyjnych (v. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. akt I GSK 1156/12, LEX nr 1449745; wyrok WSA w Kielcach z dnia 31 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Ke 151/12, LEX nr 1213352). Należy podkreślić, w kontekście zarzutu skargi kasacyjnej w zakresie błędnego zastosowania art. 2652 Kodeksu celnego, że w orzecznictwie utrwalony został pogląd, z którym należy się zgodzić, iż pojęcie "sprawy dotyczącej długu celnego" w swym zakresie mieści nie tylko sprawy wymiaru długu celnego, ale także tryby nadzwyczajne, jakimi są tryby wznowienia postępowania i stwierdzenia nieważności (v. wyroki NSA z dnia 17 grudnia 2008 r., I GSK 144/08; z 8 lutego 2012 r., I GSK 949/10). Powyższe stanowisko oraz przedstawione orzecznictwo jednoznacznie potwierdzają, że tryb postępowania przyjęty przez Dyrektora Izby Celnej w Katowicach w przedmiotowej sprawie w zakresie zastosowania przepisu art. 2652 Kodeksu celnego jest prawidłowy, a tym samym potwierdza słuszność tez zawartych w tej właśnie kwestii w zaskarżonym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze kasacyjnej nie wykazano naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zatem zarzuty kasacyjne okazały się nieusprawiedliwione, co uzasadnia oddalenie skargi kasacyjnej (art. 184 ppsa). Rozstrzygnięcie w przedmiocie zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego uzasadnia treść art. 204 pkt 1 ppsa w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Finansów z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeknie Sąd I instancji (v. art. 250 ppsa) w trybie art. 258-261 ppsa.