IV SA/Gl 146/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.) Sędzia WSA Beata Kozicka Protokolant specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi D.G. na decyzję[...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Państwowy Powiatowy Inspektor S. w D odmówił stwierdzenia u D. G. choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869). W uzasadnieniu decyzji ustalono, że podczas zatrudnienia w latach 1985-2008 na różnych stanowiskach strona pracowała w narażeniu na czynnik szkodliwy związany ze sposobem wykonywania pracy - obciążenie obwodowego układu nerwowego w obrębie nadgarstków. Jednakże przedmiotowa choroba zawodowa nie została u niej rozpoznania przez upoważnione placówki diagnostyczne I i II stopnia - Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w K. - Poradnia Chorób Zawodowych w S. (orzeczenie [...] z dnia [...] r. nr [...]) i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie [...] z dnia [...] r. nr [...]). Organ administracyjny nie znalazł podstaw do kwestionowania orzeczeń tych placówek. Od powyższej decyzji i D. G. złożyła odwołanie, w którym uznała, że rozpoznany u niej obustronny zespół cieśni nadgarstka winien być uznany za chorobę zawodową, bowiem warunki wykonywanej przez nią pracy spowodowały jej powstanie, natomiast czynniki pozazawodowe wpłynęły w stopniu znikomym na jej rozwój. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.) oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Za podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie podejrzenia choroby zawodowej organ odwoławczy przyjął warunki, jakie powinny być spełnione do uznania zawodowej etiologii rozpoznanego schorzenia, biorąc pod uwagę definicję choroby zawodowej, określoną w art. 235¹ Kodeksu pracy, który stanowi, iż: "Za chorobą zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym"." (cytat). W dotychczasowym postępowaniu początkowo już decyzją z dnia [...] r., nr [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. odmówił stwierdzenia u D. G. choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, w oparciu o orzeczenia lekarskie [...] w S. z dnia [...] r., nr [...], oraz [...] w S. z dnia [...] r., nr [...]. W tej sprawie ponownie przeprowadzono uzupełniające postępowanie dowodowe, z uwagi na wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31.07.2012 r. o sygn. akt. IV SA/Gl 1307/11, mocą którego uchylono decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. z dnia [...] r. W konsekwencji tego wyroku uchylona została ta ostatnia decyzja, na podstawie decyzji kasacyjnej [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r., nr [...]. W uzasadnieniu przywołanego wyroku wskazano na konieczność uzupełnienia ustaleń dotyczących narażenia zawodowego D. G. uzyskania kompletnego i szczegółowo uzasadnionego orzeczenia lekarskiego oraz rozpatrzenia zarzutów odwołania i uwzględnienia wniosków zawartych w piśmie D. G. z dnia [...] r., w którym zaprzeczyła jakoby rozpoznano u niej reumatoidalne zapalenie stawów. W uzasadnieniu wydanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia organ odwoławczy ustalił, że D. G. pracowała w latach 1985-2008 w Zakładzie A S.A. w D. (obecna nazwa B S.A.) w warunkach obciążających kończyny górne w stawach nadgarstkowych jako wtryskarkowa, operator młynka, aparatowy do produkcji folii, aparatowy do produkcji regranulatu i operator młynka. Według oceny narażenia zawodowego dokonanej przez organ pierwszej instancji wykonywała wówczas czynności charakteryzujące się zmiennością i powodujące obciążenie kończyn górnych, w tym stawów nadgarstkowych. D. G. była badana w PChZ WOMP w S. (orzeczenie lekarskie z dnia [...] r. nr [...]), gdzie lekarze specjaliści orzekli o braku podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych. W oparciu o dane z wywiadu chorobowego, badanie przedmiotowe, konsultację neurologiczną, ortopedyczną, analizę udostępnionej dokumentacji medycznej oraz aktualny wynik badania neurograficznego rozpoznano u badanej obustronny zespół cieśni nadgarstka z przewagą po stronie prawej. Jednakże lekarze orzecznicy - biorąc pod uwagę pozazawodowe czynniki ryzyka powstania zespołu cieśni nadgarstka, do których zalicza się reumatoidalne zapalenie stawów oraz zmiany zwyrodnieniowo-zniekształcające stawów nadgarstkowych - uznali, że brak jest podstaw do uznania bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zawodowej etiologii schorzenia. Kolejnym orzeczeniem IMPiZŚ w S. z dnia [...]r., nr [...] lekarze również orzekli o braku podstaw do rozpoznania u D. G. wymienionej powyżej choroby zawodowej. W postępowaniu, po przywołanym już wcześniej wyroku tut. Sądu z dnia 31.07.2012 r. (sygn. akt. IV SA/Gl 1307/11), lekarze specjaliści PChZ WOMP w S. w orzeczeniu lekarskim uzupełniającym z dnia [...] r. nr [...], uzasadniając brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wyjaśnili, iż D. G. w 2007 r. była leczona w ramach prewencji rentowej w Sanatorium Uzdrowiskowym w S. z rozpoznaniem reumatoidalnego seronegatywnego zapalenia stawów w okresie remisji. W udostępnionej dokumentacji medycznej z poradni reumatologicznej w 2007 r. widnieją rozpoznania M06 - "inne reumatoidalne zapalenia stawów" wg Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób. Pacjentka w wywiadzie zgłaszała poranną sztywność stawów trwającą do kilku godzin, poranne obrzęki całych dłoni, bóle stawów nadgarstkowych, cierpnięcia palców III, IV prawej ręki. Badaniem fizykalnym stwierdzano obecność [...]. Powyższe objawy uzasadniały rozpoznanie reumatoidalnego zapalenia stawów. Pacjentka przedstawiła kopię dokumentacji z poradni [...]j. Wpis z dnia 10.10.2007 r. - "od 0.5 roku choruje rozp. RZS". Zaświadczenie od lekarza [...] z dnia 21.03.2013 r. o treści: "Aktualnie nie stwierdza się cech RZS". Zdaniem lekarzy orzeczników PCHZ WOMP w S. zaświadczenie od [...] z 29.08.2011 r. nie jest w pełni czytelne, prawdopodobnie dotyczy braku podstaw do rozpoznania aktualnie reumatoidalnego zapalenia stawów. Jednakże nie ulega wątpliwości, iż u pacjentki w przeszłości rozpoznano reumatoidalne zapalenie stawów, w związku z czym były podstawy do uwzględnienia tego faktu w treści orzeczenia lekarskiego z 2010 r. tej jednostki o braku podstaw do rozpoznania zespołu cieśni nadgarstka pochodzenia zawodowego. D. G. - po wniesieniu odwołania od orzeczenia PCHZ WOMP w S. z dnia 12.04.2013 r. - była badana w Klinice Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. , gdzie lekarze specjaliści na podstawie obserwacji klinicznej w dniach 09.09.2013 r. - 13.09.2013 r. w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] r. nr [...] również nie znaleźli podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka wym. w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych. W trakcie obserwacji klinicznej przeanalizowano wnikliwie dostępną dokumentację medyczną, w tym kartę oceny narażenia zawodowego, przeprowadzono także konsultacje specjalistyczne: neurologiczną i ortopedyczną. W wykonanym aktualnie badaniu EMG stwierdza się cechy obustronnego zespołu cieśni nadgarstka w średnim stopniu zaawansowania. Lekarze specjaliści IMPiZS w S. - biorąc pod uwagę wyniki przeprowadzonych badań i konsultacji specjalistycznych, dane odnośnie sposobu wykonywania czynności zawodowych w aspekcie obciążenia kończyn górnych oraz współistniejące schorzenia - nie znaleźli podstaw do rozpoznania u D. G. przewlekłej choroby zawodowej spowodowanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Z dostępnej dokumentacji przebiegu choroby (kartoteka Poradni POZ, Poradni [...], Poradni [...]) i obecnych tam wyników badań laboratoryjnych i obrazowych wynika, że ból w obrębie stawu międzypaliczkowego lewego kciuka oraz jego niewielki obrzęk pojawił się po raz pierwszy w 2000 roku; od roku 2005 okresowo pacjentka była leczona z powodu zespołów bólowych [...]; w roku 2006 była leczona z powodu bólu [...]; w wykonanym Rtg stóp potwierdzono obecność [...] po stronie lewej; w 2007 r. występowało zapalenie wielostawowe w obrębie stawów obu rąk i nadgarstków, a także barku prawego - występowały bóle i obrzęki stawów rąk i nadgarstków, sztywność poranna, a także guzki na paliczkach rąk. Biorąc pod uwagę dotychczasowy przebieg choroby u pacjentki, zdaniem lekarzy orzeczników, najbardziej prawdopodobnym rozpoznaniem wydaje się pierwotnie uogólniona choroba zwyrodnieniowa stawów z uwagi na występowanie zmian w typowych miejscach (obustronnie stawy śródręczno-paliczkowe i międzypaliczkowe palców I rąk, stawy kręgosłupa, ostrogi piętowe, guzki Heberdena), wieloletni przebieg oraz niepodwyższone wskaźniki stanu zapalnego. W przebiegu choroby zwyrodnieniowej mogą występować zaostrzenia o przebiegu sugerującym RZS lub inne zapalenie wielostawowe - z obrzękami, sztywnością poranną, zajęciem stawów nadgarstkowych, czyli klinicznymi cechami stanu zapalnego, co tłumaczy obserwację pacjentki w tym kierunku. Tezy zawarte we wniosku pacjentki, jakoby nie było żadnych cech stanu zalanego w 2007 roku oraz, że była kierowana do Poradni tylko ze względu na ból barku są niezgodne z dokumentacją medyczną z tego okresu. Dodatkowo, u pacjentki występuje szereg pozazawodowych czynników o udowodnionym związku z występowaniem samoistnego zespołu cieśni nadgarstka. Są to wiek i płeć - kobieta [...] lata, obecność zmian zwyrodnieniowych stawów rąk i kręgosłupa szyjnego, nadwaga (BMI=29), częste przyjmowanie leków przeciwbólowych z grupy niesterydowych leków przeciwzapalnych, hipercholesterolemia. Wszystkie choroby reumatologiczne przebiegające z zajęciem wielu stawów, w tym choroba zwyrodnieniowa stawów, jak również seronegatywne zapalenie stawów i [...] są jednostkami chorobowymi, w których występowanie zespołu cieśni nadgarstka jest bardzo częste. Obecność którejkolwiek z tych chorób sprzyja rozwojowi zespołu cieśni nadgarstka. Jak podano w epikryzie z poprzedniego pobytu w Instytucie (orzeczenie lekarskie z dnia [...] r. nr [...]), sposób wykonywania pracy może być uznany za czynnik sprawczy neuropatii w zakresie nerwu pośrodkowego przy wykluczeniu innych przyczyn lub ich potencjalnie mniejszym udziale (niewielkim stopniu zaawansowania). W omawianym przypadku nie można w sposób bezsporny lub przynajmniej z wysokim prawdopodobieństwem przyjąć związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy schorzeniem obwodowego układu nerwowego a warunkami pracy. W ocenie organu odwoławczego orzeczenia lekarskie PCHZ WOMP w S. raz IMPiZŚ w S. wydane w oparciu o szczegółową diagnostykę, na podstawie przedłożonej przez stronę dokumentacji medycznej są wyczerpujące i zgodne w swoich konkluzjach. Z tego powodu organ nie znalazł podstaw by te orzeczenia kwestionować. W trybie art. 10 K.p.a. D. G. została pismem z dnia 16.12.2013 r. poinformowana o prawie do zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy przed wydaniem decyzji, ale nie udzieliła na nie odpowiedzi. W tej sytuacji zakres sprawy o stwierdzenie choroby zawodowej został w rozpoznawanej sprawie zachowany. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach D. G. ponownie zakwestionowała ustalenia obu organów orzekających w sprawie. Podkreśliła, że już wcześniej w 2008 r. stwierdzono u niej zespół cieśni nadgarstka i było to przed wystąpieniem czynników pozazawodowych, a aktualnie nie choruje na [...], co wynika z zaświadczenia lekarza reumatologa z dnia [...] r. W karcie wypisowej z dnia 5 maja 2011 r. z Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. zaznaczono, że u niej w badaniu RTG odcinka szyjnego kręgosłupa nie ma zmian. Po operacji odbarczenia cieśni nadgarstka prawego w 2010 r. dalej w badaniu EMR z dnia 7 kwietnia 2011 r. wykazane zostały elektromiograficzne cechy cieśni nadgrastków obustronnie z przewagą po stronie prawej, następne takie badanie przeprowadzone w dniu 11 września 2013 r. także wskazuje na istniejący u niej średniozaawansowany obustronnym zespół cieśni nadgarstka. Zdaniem skarżącej, organy nadal nie przeprowadziły dowodu z przesłuchania świadków na okoliczność ustalenia warunków jej pracy, czym naruszono art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy przytoczył argumentację powołaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi, bowiem powołane w sprawie opinie lekarskie są spójne i wyczerpujące, co uniemożliwia wydanie decyzji administracyjnej stwierdzającej istnienie choroby zawodowej wobec nie spełnienia warunków wynikających z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona również stosownie treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej określa definicja sformułowana w art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie jako: "K. p.", zgodnie z którą, za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest zatem spełnienie dwóch ustawowych przesłanek: rozpoznanie choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869) oraz stwierdzenie przynajmniej z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Należy zaakcentować, że wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanego dalej w skrócie jako K.p.a. Jednocześnie w art. 235² K.p. ustanowiono ramy czasowe możliwości rozpoznania choroby zawodowej, co musi nastąpić w okresie zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Dla jednostki chorobowej wymienionej w pozycji 20/1 wykazu okres ten wynosi 1 rok. Stosownie przy tym do § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 tego rozporządzenia. Organ inspekcji sanitarnej, wydając decyzję w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej jest związany danym orzeczeniem lekarskim i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie ma podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia strony kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących postawę orzeczeń lekarskich (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2011r., sygn. akt II OSK 800/11 i powołane w nim orzecznictwo, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Orzeczenia lekarskie, wydane w toku takiego postępowania przez jednostki medyczne, mają bowiem wartość dowodową opinii biegłego (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2011 r., sygn. II OSK 9/11, dostępny w tej samej internetowej bazie orzeczeń). Organ powinien jednak ocenić orzeczenie lekarskie jako dowód w postępowaniu z zachowaniem zasad wyznaczonych przepisami K.p.a., ze szczególnym uwzględnieniem zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. W konsekwencji w każdym przypadku organ administracyjny jest zobowiązany do zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego oraz ocenienia, czy dana okoliczność została udowodniona, stosownie do art. 80 K.p.a. Nie ulega wątpliwości, że organy orzekające zwróciły się zgodnie z wytycznymi tut. Sądu zawartymi w wyroku z dnia 31.07.2012 r. o sygn. akt. IV SA/Gl 1307/11 o wydanie uzupełniających orzeczeń lekarskich. Jednak organ odwoławczy poprzestał na przedstawieniu ustaleń i wniosków końcowych opinii lekarskich nie podejmując stosownych rozważań prawnych i faktycznych dotyczących narażenia zawodowego, czy też oceny wydanych w sprawie dwóch nowych orzeczeń lekarskich. Stanowi to niewątpliwie rażące naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, co stanowi samodzielną podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji. Jeżeli bowiem wyłącznie organ sanitarny prowadzi postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej, to jego zadaniem jest ustalenie wystąpienia wymaganych do tego przesłanek. Wprawdzie wydane w sprawie opinie lekarskie są do tego niezbędne, jednak mają charakter pomocniczy, a ich wnioski nie zwalniają organu od obowiązku ich oceny oraz przeprowadzenia postępowania zgodnie z zasadami określonymi w przepisach K.p.a. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje przy tym, że przez wiele lat pracowała obciążając kończyny górne w obrębie nadgarstków, w tym wykonując czynności powtarzalne. Pomimo to, obie orzekające w sprawie placówki medyczne, w swoich orzeczeniach lekarskich nie rozpoznały u niej schorzenia wywodząc, iż nie ma ono charakteru zawodowego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 marca 1994 r., sygn. akt SA/Wr 147/94, publ.: Prokuratura i Prawo 1995/2/53 oraz z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt I SA 1200/98, publ. Lex nr 45833). Zdaniem Sądu, organy sanitarne ustaliły, że w latach 1985-2008 skarżąca wykonywała czynności charakteryzujące się zmiennością i powodujące obciążenie kończyn górnych, w tym stawów nadgarstkowych (str. 3 uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz karta oceny narażenia zawodowego z dnia 6 grudnia 2012 r.). Jak również w obu sporządzonych na potrzeby niniejszego postępowania opiniach lekarskich, jednoznacznie wskazano okres narażenia zawodowego skarżącej na te lata. Zatem organ powinien również zauważyć, że już w ostatnim roku pracy skarżącej w narażeniu przeprowadzone u niej badania potwierdziły istnienie obustronnego zespołu cieśni nadgarstka, a w 2010 r. przeszła ona operację nadgarstka prawego. Co więcej, sam fakt potwierdzenia w aktualnym badaniu EMG wystąpienia u skarżącej obustronnego zespołu cieśni nadgarstka zawiera ostatnie orzeczenie lekarskie z dnia [...] r. Tymczasem organ odwoławczy po raz trzeci rozpatrując sprawę skarżącej poza przytoczeniem wniosków opinii lekarskich, nie odniósł się w żaden sposób do okresu pracy skarżącej w narażeniu zawodowym, ale utrzymał w mocy decyzję o odmowie stwierdzania choroby zawodowej. W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę, że przepis art. 235¹ K. p. wyraźnie zakłada występowanie związku przyczynowo-skutkowego między warunkami pracy a występującym schorzeniem. Oznacza to, że w przypadku równoczesnego pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych oraz, że praca była wykonywana w szkodliwych warunkach, istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie (utrwalony pogląd judykatury - vide między innymi wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy, z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 538/11, w Krakowie, z dnia 16 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1183/10 oraz we Wrocławiu, z dnia 12 czerwca 2012, sygn. akt IV SA/Wr 134/12 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Domniemanie to ma charakter wzruszalny, co oznacza to, że w sytuacji, gdy - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - u strony zatrudnionej w warunkach szkodliwych dla zdrowia zdiagnozowana zostaje jedna z chorób wymienionych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, schorzenia tego można nie uznać za chorobę zawodową wyłącznie w przypadku, gdy zostanie wykazane w sposób bezsporny, że jej etiologia ma charakter pozazawodowy. Nie wystarcza tu więc jedynie wykazanie współistnienia czynników pozazawodowych. Organy sanitarne zobligowane są bowiem do jednoznacznego i przekonującego ustalenia, że właśnie takie czynniki - a nie sposób wykonywania pracy - wywołały dolegliwość. W sprawie skarżącej powołano się wyłącznie na pozazawodowy czynnik ryzyka powstania u skarżącej choroby zawodowej. W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie dokonał przekonującej analizy, dlaczego pozazawodowe czynniki w jednoznaczny sposób wykluczają zawodowy charakter występującego u skarżącej schorzenia. Z oświadczeń skarżącej wynikają odmienne wnioski. Kwestia ta również nie została należycie wyjaśniona i nie odniósł się do niej organy odwoławczy w toku postępowania administracyjnego, przez co zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. W tym stanie rzeczy, wydanie zaskarżonej decyzji odbyło się z naruszeniem reguł wyznaczonych zarówno przepisami postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77, art. 107 § 3 i art. 88 K.p.a., jak również z treścią art. 235¹ K.p. i nast., a także § 6 ust. 1 i § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Organ odwoławczy nie rozpoznał należycie istoty sprawy skarżącej i nie ocenił prawidłowo przesłanek uprawniających do stwierdzenia choroby zawodowej bądź jej braku. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ odwoławczy uwzględni wskazania płynące z niniejszego wyroku co do potrzeby uzupełnienia tych braków i rozważy skorzystanie ze środków prawnych, przewidzianych w § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, które z mocy tego przepisu mogą zostać zastosowane przez właściwy organ, polegających na żądaniu od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub na wystąpieniu do jednostki orzeczniczej drugiego stopnia o dodatkową konsultację oraz na podjęciu innych czynności niezbędnych do uzupełnienia materiału dowodowego. Konieczne jest, aby w orzeczeniu tym odniesiono się do skutków jakie odniósł zabieg operacyjny przeprowadzony w 2010, a w szczególności czy uzyskano w jego wyniku całkowite czy też jedynie częściowe usunięcie istniejącego schorzenia. O ile natomiast okaże się, że wspomniany zabieg doprowadził do całkowitego wyleczenia tej dolegliwości, niezbędne będzie wypowiedzenie się - w miarę możliwości z powołaniem się na stosowne źródła naukowe - czy można wykluczyć, że raz zaistniały zespół cieśni nadgarstka, po wyleczeniu może się odnowić samoistnie (i to jest bez względu na obecność czynników ryzyka). Konieczna będzie również ponowna analiza etiologii występującej u skarżącej choroby, prowadząca do jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy schorzenie to zostało spowodowane w związku z wykonywaną pracą czy też ma ona podłoże pozazawodowe. W tym drugim przypadku, jednostka orzecznicza powinna uzasadnić swoje stanowisko wnikliwie i szczegółowo, wykazując w sposób przekonujący, dlaczego uznała, że mimo stwierdzenia schorzenia uznano, że dolegliwość stanowi następstwo istnienia czynników pozazawodowych, a nie pracy, której towarzyszyło obciążenie nadgarstków i wykonywanie czynności powtarzalnych. Po uzyskaniu orzeczenia lekarskiego zawierającego wyjaśnienie opisanych wyżej kwestii organ sanitarny ponownie zbada zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz oceni go pod kątem wiarygodności i spełnienia przesłanek warunkujących stwierdzenie choroby zawodowej u skarżącej, po czym wyda decyzję, którą uzasadni zgodnie z art. 107 §3 K.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 153 p.p.s.a. oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych orzekł, jak w sentencji. Z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji w rozstrzygnięciu nie oparto się o treść art. 152 p.p.s.a.