I SA/Sz 684/14

WyrokWSA w Szczecinie2014-12-03

Skład orzekający: Joanna Wojciechowska, Jolanta Kwiecińska, Patrycja Joanna Suwaj

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony z faktur, jeśli faktury te dokumentują czynności, które nie zostały dokonane, a organ podatkowy nie udowodnił, że podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć o oszustwie podatkowym?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy podatkowe nieprawidłowo zastosowały art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a u.p.t.u., odmawiając podatnikowi prawa do odliczenia podatku naliczonego. Kluczowe jest udowodnienie przez organ podatkowy, na podstawie obiektywnych przesłanek, że podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć o nierzetelności faktur lub o oszustwie podatkowym związanym z transakcją. Samo stwierdzenie fikcyjności transakcji u dostawcy nie jest wystarczające do pozbawienia podatnika prawa do odliczenia, jeśli nie wykaże się jego świadomości lub możliwości powzięcia takiej wiedzy.
Stan faktyczny
Skarżący I. A. kwestionował decyzję Dyrektora Izby Skarbowej utrzymującą w mocy decyzję określającą mu zobowiązania podatkowe w VAT za 2009 r. Organy podatkowe zakwestionowały prawo podatnika do odliczenia podatku naliczonego z faktur wystawionych przez F.H.U. "A" O-K, uznając te faktury za dokumentujące fikcyjne transakcje. Podatnik zarzucił organom błędy w postępowaniu dowodowym i wadliwe ustalenie stanu faktycznego, wskazując m.in. na uchylenie decyzji wobec A O-K oraz na brak dowodów jego świadomości o nierzetelności transakcji.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej oraz stwierdził, że decyzja nie podlega wykonaniu. Zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska,, Sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant starszy sekretarz sądowy Michał Iwanowski, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi I. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2009 roku I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego I. A. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie wydał w dniu 22 czerwca 2012 r. decyzję, w której utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Szczecinie z dnia 16 lutego 2012 r., którą określono I A (prowadzącemu w 2009 r. działalność gospodarczą w zakresie skupu i sprzedaży złomu metali, papieru, plastiku, a także węgla, pod firmą P.H.U. "W") zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług oraz kwotę tego podatku do zapłaty za poszczególne miesiące 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji wskazał, że w trakcie postępowania kontrolnego organ pierwszej instancji ustalił, że podatnik ujął w ewidencji zakupów i dokonał odliczenia podatku naliczonego z 42 faktur dokumentujących zakup złomu, wystawionych w okresie od stycznia do grudnia 2009r. przez F.H.U. "A". Postępowanie kontrolne wykazało jednak, że ww. faktury nie obrazowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Z włączonej do akt niniejszej sprawy dokumentacji z postępowania kontrolnego przeprowadzonego wobec A O-K wynikało, że kontrahentka podatnika wprowadzała do obiegu prawnego faktury nabycia złomu, w których jako sprzedawcy figurowały podmioty nieistniejące, tj. "R –" Usługi R Ł i SS M K. W związku z powyższym Dyrektor Izby Skarbowej za zasadne uznał stanowisko organu pierwszej instancji co do tego, że ww. faktury – wobec treści art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm., dalej "u.p.t.u.") – nie mogły stanowić podstawy do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wykazany w tychże fakturach. Ponadto w ramach postępowania kontrolnego organ podatkowy ustalił, że podatnik w rozliczeniu podatku od towarów i usług za wrzesień 2009 r. nie ujął zaliczki wynikającej z faktury VAT wystawionej 24 września 2009 r., podczas gdy z akt sprawy bezsprzecznie wynikało, że obowiązek podatkowy z tytułu sprzedaży złomu, powstał w momencie przyjęcia tej zaliczki. Organ odwoławczy wskazał dodatkowo, że rozliczenie zakupu i sprzedaży głównych rodzajów odpadów złomu (uwzględniających stan magazynowy na 1 stycznia 2009 r., asortyment, ilość, cenę jednostkową, wartość, datę nabycia i sprzedaży, stany magazynowe z dnia nabycia i sprzedaży, oraz zakup złomu rzekomo nabytego od firmy F.H.U "A" Skup-Sprzedaż Z A O-K) wskazywało na niedobory złomu, potwierdzające fakt dokonywania przez podatnika fikcyjnych transakcji, z których podatek, w części nieodzwierciedlającej rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, podlegał zapłacie na podstawie art. 108 ust. 1 u.p.t.u. Podatnik złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w całości. Skarżący podniósł, że decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Szczecinie wydana wobec A O-K została uchylona w związku z koniecznością uzupełnienia materiału dowodowego, a zatem zaskarżona w tej sprawie decyzja, wydana na podstawie ustaleń poczynionych w ramach postępowania prowadzonego wobec A O-K, zdaniem skarżącego, nie może pozostać w obrocie prawnym. Ponadto skarżący wskazał na braki postępowania dowodowego i wadliwie ustalony w związku z tym stan faktyczny sprawy. Zarzucił organom podatkowym pominięcie szeregu dowodów i błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego. Dodatkowo skarżący podniósł, że organy nie wykazały, iż w transakcjach z A O-K nie zachował on należytej staranności, wobec tego nie miały podstaw do pozbawienia podatnika prawa odliczenia podatku naliczonego wykazanego w fakturach dokumentujących przedmiotowe transakcje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wydał w dniu 13 grudnia 2012 r. wyrok o sygn. akt I SA/Sz 731/12, w którym oddalił skargę podatnika. Podatnik złożył skargę kasacyjną na powyższy wyrok do Naczelnego Sądu Administracyjnego. NSA w dniu 15 kwietnia 2014 r. wydał wyrok o sygn. akt I FSK 770/13, w którym uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę WSA w Szczecinie do ponownego rozpoznania. W dniu 28 października 2014 r. do Sądu wpłynęło pismo Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie, w którym organ ustosunkował się do pisma podatnika z dnia 5 października 2012 r. uzupełniającego skargę wnosi o oddalenie skargi podatnika. Organ odwoławczy podał, że A O-K nie zaskarżyła wydanej wobec niej decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Szczecinie z dnia 18 października 2012 r. o wskazanym numerze (na rozprawie pełnomocnik organu sprostował datę i numer ww. decyzji). Ponadto podatnik był jednym z 10 kontrahentów "A" spółki z o.o., którzy wystawili faktury VAT niedokumentujące rzeczywistych transakcji gospodarczych na rzecz tej spółki. Wywóz przez spółkę "A" złomu poza granice Polski nie budził wątpliwości organów podatkowych, lecz powyższy fakt nie może w żaden sposób stanowić dowodu tego towaru na podstawie zakwestionowanych faktur VAT. Kwestionowanie przez podatnika ustaleń dotyczących transakcji z firmą "A" ma wpływ również na ustalenia dotyczące pozostałych 9 kontrahentów, pomimo że ustalenia organów podatkowych zostały zaakceptowane przez sądy administracyjne w szeregu orzeczeniach. W dniu 12 listopada 2014 r. do Sądu wpłynęło pismo procesowe podatnika, w którym skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podatnik podkreślił, że obrót złomem miał miejsce pomiędzy firmami A O-K, skarżącego i "A" spółką z o.o. Obrót ten został potwierdzony odpowiednią dokumentacją podatkowo-księgową firm skarżącego i "A". Zdaniem skarżącego, organy podatkowe nie udowodniły, że podatnik nie dochował należytej staranności, dokonując obrotu towarowego z firmą A O-K. Skarżący przyznał, że wiedział, iż A O-K nie zaskarżyła decyzji Dyrektora Urzędu Skarbowego w Szczecinie z uwagi na zły stan psychiczny, w którym się znajdowała. Ponadto przytoczone przez organ odwoławczy orzeczenia sądów administracyjnych nie dotyczyły relacji pomiędzy firmami skarżącego i "A". Skarżący wskazał, że w dniu 15 października 2014 r. WSA w Szczecinie wydał wyrok o sygn. akt I SA/Sz 377/14, w którym uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 10 stycznia 2014 r. w przedmiocie określenia "A" spółce z o.o. w podatku od towarów i usług nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za 2009 r. Sąd wskazał, co następuje: Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., Nr 270, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 15 ust. 1 u.p.t.u., podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych (ust. 2). Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlega, m.in. odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju (art. 5 ust.1 u.p.t.u.). Podatnicy są obowiązani składać w urzędzie skarbowym deklaracje podatkowe za okresy miesięczne w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po każdym kolejnym miesiącu oraz są obowiązani, bez wezwania naczelnika urzędu skarbowego, do obliczania i wpłacania podatku za okresy miesięczne w ww. terminie na rachunek urzędu skarbowego (art. 99 ust. 1 i art. 103 ust. 1 u.p.t.u.). Zobowiązanie podatkowe, kwotę zwrotu różnicy podatku, kwotę zwrotu podatku naliczonego lub różnicy podatku, o której mowa w art. 87 ust. 1 u.p.t.u., przyjmuje się w kwocie wynikającej z deklaracji podatkowej, chyba że naczelnik urzędu skarbowego lub organ kontroli skarbowej określi je w innej wysokości (art. 99 ust. 12 u.p.t.u.). Podatnicy są obowiązani prowadzić ewidencję zawierającą: kwoty określone w art. 90 u.p.t.u., dane niezbędne do określenia przedmiotu i podstawy opodatkowania, wysokość podatku należnego, kwoty podatku naliczonego obniżające kwotę podatku należnego oraz kwotę podatku podlegającą wpłacie do urzędu skarbowego lub zwrotowi z tego urzędu oraz inne dane służące do prawidłowego sporządzenia deklaracji podatkowej (art. 109 ust. 3 u.p.t.u.). Prawidłowe prowadzenie przez podatnika ewidencji jest wymogiem koniecznym do właściwego określenia podstaw opodatkowania, wysokości podatku należnego i naliczonego, a także kwoty podlegającej wpłacie do urzędu skarbowego lub kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym. Stwierdzenie przez organ podatkowy naruszenia przez podatnika obowiązków ewidencyjnych, dotyczących określenia przedmiotu i podstawy opodatkowania oraz kwot podatku jest podstawą do ustalenia przez organ podatkowy wysokości podatku należnego i naliczonego w prawidłowej wysokości. W zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, przy czym kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku określonych w fakturach otrzymanych przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług (art. 86 ust.1 i ust. 2 lit.a u.p.t.u.). Nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku, gdy wystawione faktury, faktury korygujące lub dokumenty celne stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane – w części dotyczącej tych czynności (art. 88 ust. 3a pkt 4 lit.a u.p.t.u.). Podatnicy są obowiązani wystawić fakturę stwierdzającą w szczególności dokonanie sprzedaży, datę dokonania sprzedaży, cenę jednostkową bez podatku, podstawę opodatkowania, stawkę i kwotę podatku, kwotę należności oraz dane dotyczące podatnika i nabywcy (art. 106 ust. 1 u.p.t.u.). Szczegółowe zasady wystawiania faktur oraz dane jakie powinna zawierać faktura zostały określone w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 28 listopada 2008 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 212, poz.1337). Prawidłowo wystawione faktury VAT oraz prawidłowo prowadzone ewidencje dla potrzeb podatku od towarów i usług są wymogiem niezbędnym do właściwego określenia podstawy opodatkowania, wysokości podatku należnego i naliczonego, a także kwoty podlegającej wpłacie do urzędu skarbowego lub kwoty zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym. Okoliczności niezaewidencjonowania przez podatnika części faktur VAT otrzymanych od jego dostawców, które miały wpływ na określenie przez organ podatkowy podstawy opodatkowania w podatku od towarów i usług za miesiące kwiecień, lipiec, wrzesień i grudzień 2009 r. w prawidłowej wysokości nie była sporna. Spór w przedmiotowej sprawie dotyczył prawa podatnika do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego w okresie od stycznia do grudnia 2009 r., wynikającego z faktur VAT wystawionych przez firmę A O-K, które miały, według organu podatkowego, dokumentować czynności, które nie zostały dokonane. Zdaniem organu podatkowego, skoro firma A O-K nie nabyła przedmiotowego złomu od określonych dostawców, to nie mogła sprzedać go firmie skarżonego, który z kolei nie mógł odsprzedać tego towaru innym kontrahentom. Podatek wynikający z wystawionych faktur VAT w przedmiotowym okresie przez skarżącego dla określonych kontrahentów podlegał zapłacie na podstawie art. 108 u.p.t.u. Kwestia określenia wysokości podatku od towarów w stosunku do A O-K zakończona została ostateczną decyzją Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 14 sierpnia 2012 r. nr [...]. Okoliczności związane z zarejestrowaniem firmy R Ł jako podatnika podatku od towarów i usług miały bezpośredni wpływ na postępowanie podatkowe w stosunku do A O-K. Wobec wskazań NSA, w niniejszej sprawie nastąpiła konieczność ustosunkowania się przez Sąd do dokumentów przedłożonych przez skarżącego w toku postępowania. Sąd zobligowany został do ustalenia czy możliwe było zarejestrowanie firmy "R" Usługi R Ł przez inną osobę niż R Ł. Ustalenie tych okoliczności wymaga jednak przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego przez organ podatkowy. W organie rejestrującym działalność gospodarczą należy ustalić na podstawie jakiego dokumentu dokonano rejestracji firmy "R" oraz czy możliwa jest rejestracja firma bez okazywania dowodu tożsamości. Sąd zwraca uwagę, że okoliczność utraty dowodu osobistego przez konkretną osobę, jak i wydanie nowego dokumentu tożsamości są odnotowane w dokumentacji organów, upoważnionych do ich wydawania. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w tym zakresie, organ podatkowy winien poddać jego wyniki analizie i ocenie w zakresie wpływu tych ustaleń na postępowanie skarbowe w niniejszej sprawie. Wskazać należy, że w niniejszym postępowaniu badaniu podlegają w pierwszej kolejności transakcje zawarte w przedmiotowym okresie pomiędzy firmami A O-K i skarżącego, których realność i rzetelność ma zasadnicze znaczenie dla całej sprawy. Zasadą jest, że w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. Prawo podatnika może jednak w szczególnych sytuacjach zostać przez organ podatkowy zakwestionowane. W niniejszej sprawie, kwestia świadomości skarżącego co do tego, czy dane transakcje stanowią nadużycie miała istotne znaczenie dla oceny, czy podatnik miał prawo do obniżenia podatku naliczonego o kwotę podatku należnego na podstawie ww. faktur. Przy ocenie świadomości czy braku świadomości skarżącej co do zakwestionowanych transakcji należy uwzględnić orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) dotyczące tzw. dobrej wiary, w tym przede wszystkim orzeczenia z 31 stycznia 2013 r. w sprawach C-642/11 S i C-643/11 Ł, z 21 czerwca 2012 r. w sprawach połączonych C-80/11 i C-142/11 M, z 6 lutego 2014 r. w sprawie C-33/13 M J, z 13 lutego 2014 r. w sprawie C- 18/13 M. W wyrokach z 31 stycznia 2013 r. C-642/11 i C-643/11 orzeczono, m.in., że: Prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że art. 167 i art. 168 lit. a Dyrektywy 2006/112/WE, a także zasady neutralności podatkowej, pewności prawa i równego traktowania nie stoją na przeszkodzie temu, aby odbiorcy faktury odmówiono prawa do odliczenia naliczonego podatku od wartości dodanej ze względu na brak faktycznej czynności podlegającej opodatkowaniu, mimo że w rektyfikacji decyzji podatkowej skierowanej do wystawcy tej faktury zadeklarowany przez tego ostatniego podatek od wartości dodanej nie został skorygowany. Jeżeli jednak, wziąwszy pod uwagę oszustwa podatkowe lub nieprawidłowości popełnione przez wskazanego wystawcę lub na etapie obrotu poprzedzającym czynność służącą jako podstawa do odliczenia, czynność ta zostanie uznana za faktycznie niezrealizowaną, należy ustalić, w świetle obiektywnych danych i nie wymagając przy tym od odbiorcy faktury przeprowadzania weryfikacji nienależących do jego obowiązków, że ów odbiorca wiedział lub powinien był wiedzieć o tym, iż dana czynność wiąże się z oszustwem podatkowym w zakresie podatku od wartości dodanej, zaś sprawdzenie tego jest zadaniem sądu odsyłającego. W wyrokach tych dobitnie stwierdzono (teza 59), że krajowe organy administracyjne i sądowe powinny odmówić prawa do odliczenia, jeżeli zostanie udowodnione, na podstawie obiektywnych przesłanek, że prawo to podnoszone jest w celach wiążących się z przestępstwem lub nadużyciem (zob. podobnie wyrok z dnia 6 lipca 2006 r. w sprawach połączonych C-439/04 i C-440/04 K i R R, a także wyroki: w sprawach połączonych C-80/11 i C-142/11 M , pkt 42; w sprawie C-285/11 B, pkt 37). Niemniej (teza 60) zgodnie z utrwalonym orzecznictwem niezgodne z zasadami prawa do odliczenia określonymi w Dyrektywie 2006/112/WE jest nakładanie sankcji w postaci odmowy możliwości skorzystania z tego prawa na podatnika, który nie wiedział i nie mógł wiedzieć, że w ramach danej czynności dostawca dopuścił się oszustwa podatkowego lub że inna czynność, dokonana przed czynnością przeprowadzoną przez owego podatnika lub po niej, została dokonana z naruszeniem przepisów o podatku VAT (zob. w szczególności wyrok z 12 stycznia 2006 r. w sprawach połączonych C-354/03, C-355/03 i C-484/03 O i in., pkt 52, 55, a także wyroki: w sprawach połączonych K i R R, pkt 45, 46, 60; w sprawach połączonych C-80/11 i C-142/11 M, pkt 47; w sprawie C-285/11 B, pkt 41). W wyroku w sprawach połączonych C-80/11 i C-142/11, do którego zresztą obszernie odwołują się powyżej przywołane wyroki z 31 stycznia 2013 r., Trybunał orzekł, że: 1) Artykuł 167, art. 168 lit. a, art. 178 lit. a, art. 220 pkt 1 i art. 226 Dyrektywy 2006/112/WE należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie praktyce krajowej, w ramach której organ podatkowy odmawia podatnikowi prawa do odliczenia od kwoty należnego podatku od wartości dodanej kwoty tego podatku należnego lub zapłaconego z tytułu świadczonych mu usług z tego powodu, iż wystawca faktur dotyczących owych usług lub jeden z jego usługodawców dopuścił się nieprawidłowości, bez udowodnienia przez organ podatkowy na podstawie obiektywnych przesłanek, iż podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, że transakcja mająca stanowić podstawę prawa do odliczenia wiązała się z przestępstwem popełnionym przez wystawcę faktury lub inny podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu; 2) Artykuł 167, art. 168 lit. a, art. 178 lit.a i art. 273 Dyrektywy 2006/112/WE należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie praktyce krajowej, w ramach której organ podatkowy odmawia prawa do odliczenia z tego powodu, iż podatnik nie upewnił się, że wystawca faktury za towary, których prawo do odliczenia ma dotyczyć, jest podatnikiem, że dysponował on tymi towarami i był w stanie je dostarczyć oraz że wywiązał się z obowiązku złożenia deklaracji i zapłaty podatku od wartości dodanej, albo z tego powodu, że podatnik nie posiada, poza fakturą, innych dokumentów potwierdzających spełnienie powyższych warunków, mimo że spełnione były warunki materialne i formalne powstania prawa do odliczenia określone w Dyrektywie 2006/112/WE, a podatnik nie miał przesłanek podejrzewać, że wystawca faktury dopuścił się nieprawidłowości lub przestępstwa. TSUE stwierdził też, że te same uwagi odnoszą się do adekwatnych regulacji VI Dyrektywy VAT. W wyroku TSUE z 21 czerwca 2012 r. stwierdzono, że ponieważ odmowa prawa do odliczenia stanowi wyjątek od zasady podstawowej, jaką jest istnienie takiego prawa, organ podatkowy zobowiązany jest wykazać w sposób prawnie wymagany istnienie obiektywnych przesłanek prowadzących do wniosku, że podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, iż transakcja, mająca stanowić podstawę prawa do odliczenia, wiązała się z przestępstwem popełnionym przez dostawcę lub inny podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu (teza 49). Jeżeli istnieją przesłanki, by podejrzewać nieprawidłowości lub naruszenie prawa, przezorny przedsiębiorca powinien, zależnie od okoliczności konkretnego przypadku, zasięgnąć informacji na temat podmiotu, u którego zamierza nabyć towary lub usługi, w celu upewnienia się co do jego wiarygodności (teza 60). Jednakże organy podatkowe nie mogą w sposób generalny wymagać, by podatnik zamierzający skorzystać z prawa do odliczenia podatku VAT badał, czy wystawca faktury za towary lub usługi, których odliczenie ma dotyczyć, jest podatnikiem, czy dysponuje towarami będącymi przedmiotem transakcji i jest w stanie je dostarczyć oraz czy wywiązuje się z obowiązku złożenia deklaracji i zapłaty podatku VAT, w celu upewnienia się, że podmioty działające na wcześniejszych etapach obrotu nie dopuszczają się nieprawidłowości lub przestępstwa, albo żeby podatnik ten posiadał potwierdzające to dokumenty (teza 61). Co do zasady bowiem to do organów podatkowych należy dokonywanie niezbędnych kontroli podatników w celu wykrycia nieprawidłowości i naruszeń przepisów prawa w zakresie podatku VAT oraz karanie podatników winnych takich nieprawidłowości lub naruszeń (teza 62). Powyższe stanowisko zaprezentował również TSUE w orzeczeniach C-18/13 i C-33/13. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że subsumcja ustalonego i przyjętego w sprawie stanu faktycznego przez organy podatkowe do dyspozycji art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a i b u.p.t.u., była według Sądu nieprawidłowa. W rozpoznawanej sprawie organy podatkowe przyjęły następujący tok rozumowania: po stronie firmy A O-K, która miała dostarczać skarżącemu złom stwierdzono nieprawidłowości skutkujące przyjęciem, że nie mogła ona sprzedać złomu swemu odbiorcy, a deklarowane przez nią faktury sprzedaży złomu są fikcyjne, co skutkowało określeniem dla nich podatku należnego na podstawie art. 108 ust. u.p.t.u. Ta okoliczność z kolei stała się podstawą zakwestionowania transakcji, których było dostarczanie złomu dla skarżącemu. W ocenie organów skoro dostawca skarżącego nie dysponował złomem, to wystawione przez niego faktury nie odzwierciedlały rzeczywistego przebiegu operacji gospodarczych. Ustalenia faktyczne w tej kwestii organy podatkowe dokonały na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie A O-K, który został włączony do rozpoznawanej sprawy. Zdaniem Sądu, w takiej sytuacji na organach podatkowych spoczywa obowiązek wykazania, że skarżący miał świadomość lub mógł podejrzewać, iż zakwestionowane przez organ podatkowy faktury były nierzetelne. Za niewystarczające należy uznać powoływanie się na okoliczność, że u skarżącego powstał niedobór złomu w sytuacji, gdy niezakwestionowany został fakt jego sprzedaży innym kontrahentom. Ani bowiem organy ani też skarżący nie wskazywał na inne źródło pochodzenia złomu sprzedanego niż firma A O-K oraz że przedmiotowy złom został sprzedany przez podatnika firmie "A", który ta ostatnia wywiozła do Niemiec w ramach WDT. W tym miejscu wskazać należy, że Sądowi wiadome jest z urzędu, iż w dniu 15 października 2014 r. WSA w Szczecinie wydał wyrok o sygn. akt I SA/Sz 377/14, w którym uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie wobec firmy "A" w przedmiocie określenia podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 r. (wyrok nieprawomocny). W ocenie Sądu, w toku postępowania organ podatkowy naruszył art. 122 i art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.). Rozpoznając sprawę ponownie organ podatkowy winien uwzględnić powyższe wskazania Sądu. Mając na uwadze powyższe naruszenia, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c i art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a. w zw. z § 3 ust. 1 lit.f rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło