II FSK 2838/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Protokolant Marta Wyszkowska, po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. [...] S.A. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 lipca 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 931/11 w sprawie ze skargi Burmistrza Miasta Bieruń na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 1 sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną. 1. Wyrokiem z 24 lipca 2012 r., I SA/Gl 931/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżone przez Miasto Bieruń postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 1 sierpnia 2011 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. 2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z 29.06. 2011 r. określił wysokość kosztów egzekucyjnych na kwotę 14.827,40 zł. i obciążył wierzyciela Burmistrza Miasta Bierunia kwotą 14.827,40 zł. z tytułu nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych od zobowiązanej K. S.A. wraz z ustawowymi odsetkami, a wygenerowanych na podstawie tytułu wykonawczego z 30.11.2011 r. wystawionego przez Burmistrza Miasta Bierunia (Nr [...]). Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14. 06. 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej Kpa) oraz art. 17 § 1 , art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 64c § 7 ustawy z dnia 17. 06. 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. z 2005 r. Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej zwana ustawą lub u.p.e.a.) postanowieniem z 1.08.2011 r. utrzymał w mocy powyższe postanowienie organu pierwszej instancji W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach podkreślił, że zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a. jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Wskazano ponadto, iż organ egzekucyjny mając na uwadze przepis art. 34 § 4 u.p.e.a. miał obowiązek umorzyć postępowanie egzekucyjne. Podano, iż przepis ten stanowi, że organ egzekucyjny po otrzymaniu ostatecznego w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Podkreślono, iż w związku z tym, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowieniem z 6. 06. 2011 r. (Nr [...]) uznało za uzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku zapłaty odsetek wskazanych w tytule wykonawczym z 30. 11. 2011 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. zasadnie obciążył Burmistrza Miasta Bierunia kosztami egzekucyjnymi, gdyż wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji, określając w tytule wykonawczym w części nieistniejący obowiązek, a co w sposób jednoznaczny wskazało na istnienie winy. 3. W skardze na powyższe postanowienie do WSA w Gliwicach burmistrz zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, 77 § 1, 80 K.p.a. w zw. z art. 17 u.p.e.a.; art. 64 c § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. 4. WSA w Gliwicach uznał, że skarga okazała się uzasadniona a to z tej przyczyny, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Sąd przypomniał, że przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z 29.06.2011 r. w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych. powstałych w wyniku prowadzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanej na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...] wystawionego przez Burmistrza Miasta Bieruń i obciążenia nimi wierzyciela. Co istotne, sąd pierwszej instancji wskazał, że WSA w Gliwicach wyrokiem z 24 lipca 2012 r., I SA/Gl 932/11 uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1. 08. 2011 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z 29. 06. 2011 r. o uznaniu zarzutów za zasadne i umarzające postępowanie egzekucyjne prowadzone do zobowiązanej na podstawie tytułu wykonawczego z 30. 11. 2011 r. wystawionego przez Burmistrza Miasta Bierunia (Nr [...]). Sąd ten przesądził zasadniczy przedmiot sporu, a to taki, że przepis art. 34 § 4 u.p.e.a. – w sytuacji, gdy tylko część obowiązku nie istnieje, a została objęta tytułem wykonawczym, stanowiącym przedmiot zarzutu – uzasadnia umorzenie postępowania egzekucyjnego w części, w jakiej zarzut jest zasadny, a nie całego prowadzonego postępowania". Akceptując pogląd wyrażony w ww. wyroku, sąd za zasadny uznał zatem zarzut naruszenia art. 64c § 3 u.p.e.a., przy czym w związku z przyjętą przez organ podstawą powiązania tego przepisu z art. 34 § 4 ustawy. W sytuacji natomiast uchylenia przez sąd ww. postanowienia, cała argumentacja zaskarżonego postanowienia, a zwłaszcza legalności umorzenia postępowania egzekucyjnego, traci zasadność. W konkluzji orzeczenia sąd pierwszej instancji stwierdził, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ drugiej instancji naruszyły art. 64c § 3 u.p.e.a., a nadto reguły postępowania nakazujące tym organom działanie zgodne z prawem i na podstawie rzetelnie zgromadzonego i wyczerpująco rozpatrzonego materiału dowodowego. Obciążając bowiem Burmistrza Miasta Bierunia z tytułu całości należnych organowi kosztów egzekucyjnych, de facto nie wziął pod uwagę i nie ocenił okoliczności, że kwota wynikająca z decyzji organu a dochodzona tytułem wykonawczym o numerze [...] pozostawała poza sporem, a tym samym zarówno wszczęcie, jak i prowadzenie egzekucji w tym zakresie, nie wyczerpywało przesłanki określonej w art. 64 c § 3 u.p.e.a. 5. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku zobowiązana zarzuciła: • naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. wobec wydania orzeczenia uwzględniającego stan faktyczny zaistniały po dacie wydania przez Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach postanowienia z 1 sierpnia 2011 r., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, • naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. art. 64c § 3 u.p.e.a. wobec przyjęcia, że niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie egzekucji administracyjnej oznacza jedynie sytuację, w której organ egzekucyjny wykonał czynność opisaną w art. 26 § 5 u.p.e.a. mimo istnienia okoliczności, o których mowa w art. 29 § 2 tej ustawy, nieznanych organowi egzekucyjnemu, z wyłączeniem przypadku wymienionego w art. 64c § 2 u.p.e.a., • naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. art. 64c § 3 w zw. z art. 26 § 5 pkt 1 i 2 u.p.e.a. wobec przyjęcia, że do niezgodnego z prawem wszczęcia postępowania egzekucyjnego może również dojść tylko w pewnym zakresie, w sytuacji, gdy wszczęcie tego postępowania następuje z chwilą dokonania niepodzielnej czynności materialno-technicznej polegającej odpowiednio a to na doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczeniu dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd pierwszej instancji skonstatował, że stan faktyczny sprawy pozostaje poza sporem. Nadto odniósł się do wyroku tego sądu zapadłego w tym samym dniu co wyrok w sprawie niniejszej, w którym sąd ten wyraził pogląd prawny co do stosowania art. 34 § 4 w zw. z art. 59 u.p.e.a. Odwoływanie się do orzecznictwa sądowego zapadłego po wydaniu decyzji kwestionowanej następnie przed sądem administracyjnym jest naturalną praktyką i nie może być kwestionowane zarzutem naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a., który to przepis obliguje sąd administracyjny do wydania wyroku po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Innymi słowy podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed wymienionymi organami (por. A. Kabat w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2013, str. 427). Jednocześnie zgodnie z art. 106 § 4 P.p.s.a. sąd bierze pod uwagę fakty powszechnie znane nawet bez powoływania się na nie przez strony. Niewątpliwie do faktów powszechnie znanych należy orzecznictwo sądów administracyjnych, które sąd rozpoznający konkretną sprawę może wziąć pod uwagę z urzędu, nie naruszając tym w żaden sposób art. 133 § 1 P.p.s.a. Jak słusznie podniesiono w odpowiedzi na skargę kasacyjną, podobny pogląd prawny jak WSA w Gliwicach w sprawie I SA/Gl 932/11, zajął NSA w wyroku z 11 pażdziernika 2011 r., II FSK 585/10, w którym stwierdził, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone zarówno w całości jak i w części. Do umorzenia postępowania w części dochodzi wówczas, gdy egzekucja jest niedopuszczalna w odniesieniu do niektórych osób wskazanych jako zobowiązani lub gdy niedopuszczalne jest egzekwowanie niektórych obowiązków wskazanych w tytule wykonawczym. Jeżeli zobowiązany podniósł zarzuty stanowiące podstawę do umorzenia postępowania w części i organ egzekucyjny uznał ich zasadność, to umorzenie postępowania egzekucyjnego w części jest obligatoryjne. Przesłanki umorzenia postępowania uregulowane w art. 59 § 1 u.p.e.a. można podzielić na merytoryczne, dotyczące bezpodstawności istnienia obowiązku, lub na formalnoprawne - proceduralne. Do pierwszej grupy można zaliczyć wygaśnięcie obowiązku z różnych przyczyn np.: umorzenie obowiązku, nieistnienie obowiązku, wykonanie obowiązku (Z. Leoński w. R. Hauser, Z. Leoński. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. Wyd. CH Beck 2005 s.164-167). Umorzenie postępowania ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanych jest w rozpoznawanej sprawie niedopuszczalne. Ponadto zdaniem NSA prawidłowe jest stanowisko, że art. 34 § 4 u.p.e.a. nie stanowi samodzielnej podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego w administracji. Umorzenie na podstawie tego przepisu może nastąpić w przypadku zaistnienia przesłanek z art. 59 u.p.e.a. Co istotne w sprawie tej umorzenie nastąpiło już po spełnieniu zobowiązania w wyniku wszczęcia egzekucji, przy czym zobowiązany nie kwestionował w całości obowiązku a jedynie w części dotyczącej odsetek, a więc tak jak w sprawie niniejszej. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą w pełni ten pogląd prawny podziela. Odnośnie do zarzutu opisanego w punkcie 2. Zgodzić się należy ze stroną skarżącą, że wypowiedź sądu pierwszej instancji, iż niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie egzekucji oznacza wyłącznie sytuację, w której organ egzekucyjny wykonał czynność opisaną w art. 26 § 5 u.p.e.a. mimo istnienia okoliczności, o których mowa w art. 29 § 2 nieznanych organowi egzekucyjnemu, z wyłączeniem przypadku określonego w art. 64c § 2 u.p.e.a. jest nie do końca przekonywująca. Nie uwzględnia bowiem treści art. 29 §1 u.p.e.a. oraz faktu, że wyznaczenie ścisłej granicy pomiędzy badaniem przez organ egzekucyjny dopuszczalności egzekucji a badaniem zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym nie jest tak oczywiste. Nie mniej jednak konkluzja sądu pierwszej instancji sprowadza się do prawidłowej tezy, że obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. musi być poprzedzone ustaleniem, że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel. Zasadą jest, że koszty związane z tym postępowaniem obciążają zobowiązanego (dłużnika) i podlegają przymusowemu ściągnięciu w drodze egzekucji. Jak podkreślono w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 kwietnia 2006 r., II FSK 487/05 zobowiązany już w czasie postępowania egzekucyjnego odpowiada z mocy prawa z tytułu powstających w jego trakcie obowiązków uiszczenia określonych kosztów egzekucyjnych - art. 64 § 2, art. 64 § 9 pkt 1-11, art. 64 § 10, art. 64c § 1 i art. 64c § 6 u.p.e.a., natomiast wierzyciel, na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a., na zasadzie ustawowego wyjątku ponosi odpowiedzialność za całość kosztów postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Zobowiązany odpowiada zatem za koszty egzekucyjne już w trakcie toczącego się, nie zakończonego postępowania egzekucyjnego, od daty, w której, na podstawie danego przepisu prawa, powstaje obowiązek ich uiszczenia. Wierzyciel natomiast, na podstawie ustawowego wyjątku od zasady, może ponosić odpowiedzialność za koszty postępowania egzekucyjnego, to jest za całość nie zapłaconych i nie wyegzekwowanych kosztów zakończonego postępowania egzekucyjnego. Wzgląd na zasady koncentracji i unifikacji kosztów postępowania, prowadzi to do wniosku, że postanowienie z art. 64c § 7 u.p.e.a. może być wydane dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego (także przez umorzenie egzekucji). Zasadę tę wprost statuuje § 8 wskazanego przepisu. Kosztów egzekucyjnych nie da się bowiem oznaczyć z góry i przewidzieć zdarzeń faktycznych i prawnych mających wpływ na zasadę ich ponoszenia lub wysokość. Do wydanie tego postanowienia nie jest więc przeszkodą, że część lub nawet całość kosztów została już pobrana od zobowiązanego przy egzekucji należności głównej wynikającej z tytułu wykonawczego (por. S. Babiarz (w:) S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, str. 349). Użyte w art. 64c § 7 u.p.e.a. wyrażenie "postanowienie w sprawie kosztów" należy zatem rozumieć w ten sposób, że może ono dotyczyć zarówno wysokości tych kosztów ale także zasady ich ponoszenia, w szczególności, gdy obciążają one wierzyciela. To właśnie w postępowaniu "w sprawie kosztów egzekucyjnych" powinny być rozstrzygane szczególne okoliczności przewidziane art. 64c § 3 lub § 4 u.p.e.a. decydujące o rozdziale tych kosztów (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 stycznia 2007, II FSK 139/06 oraz z 10 czerwca 2008, II FSK 524/07). Z powyższego wynika, co słusznie podniósł sąd pierwszej instancji, że samo umorzenie postępowania egzekucyjnego nie przesądza o obciążeniu kosztami egzekucyjnymi wierzyciela. Zgodnie bowiem z treścią art. 64c § 3 u.p.e.a. aby obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny winien wykazać następujące przesłanki: - że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem oraz - że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował właśnie wierzyciel. Tym samym, koniecznym warunkiem do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest nie tylko wykazanie w sposób jednoznaczny i przekonujący, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem; koniecznym jest również wykazanie, że niezgodne z wszczęciem i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel. Wobec braku jednoznacznych ustaleń w tym zakresie ze strony organów egzekucyjnych niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 64c § 3 w zw. z art. 25 § 5 pkt 1 i 2 u.p.e.a. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.