I FSK 866/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P.M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 3129/14 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi P.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 14 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić skargę kasacyjną I FSK 866/15 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 stycznia 2015 roku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie o sygnaturze akt III SA/Wa 3129/14, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.,) dalej p.p.s.a., odrzucił skargę P.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 14 sierpnia 2014 roku nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Sąd postanowił też zwrócić Skarżącemu uiszczony wpis od skargi. Skarżący wykonujący zawód doradcy podatkowego, pismem z dnia 4 września 2014 r., złożył we własnym imieniu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 14 sierpnia 2014 r. wydaną wobec M. Sp. z o.o. z siedzibą w J., w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego, doręczoną mu jako pełnomocnikowi ww. spółki. Skarżący w skardze kwestionował prawidłowość tego doręczenia, gdyż w jego ocenie nie reprezentował on spółki w postępowaniu poprzedzającym jej wydanie. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarga podlega odrzuceniu stosownie do art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Argumentował, że w rozpoznawanej sprawie stroną postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 14 sierpnia 2014 r. była M. Sp. z o.o. z siedzibą w J. Tymczasem skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego wniósł we własnym imieniu P.M., doradca podatkowy, który w ww. postępowaniu przed organem administracyjnym został uznany za pełnomocnika strony. Sąd stwierdził, że Skarżącemu nie przysługiwał własny, indywidualny interes prawny, a fakt kwestionowania przez Skarżącego okoliczności występowania w charakterze pełnomocnika strony w postępowaniu przed organami podatkowymi, nie czynił go legitymowanym do wniesienia skargi we własnym imieniu na decyzję wydaną wobec innego podmiotu. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżący zaskarżył wskazane powyżej postanowienie w całości, zarzucając mu naruszenie art. 50 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że Skarżący nie posiada interesu prawnego uprawniającego do żądania weryfikacji decyzji ze względu na popełniony przez organ podatkowy błąd w osobie adresata oraz błędne uznanie, że Skarżącemu nie przysługuje również interes prawny w domaganiu się kontroli rozstrzygnięcia wydanego w tym postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie wadliwości doręczenia. Skarżący w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że źródłem przysługującego mu interesu prawnego w rozpoznawanej sprawie jest art. 137 § 3 oraz art. 145 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 roku, poz. 849, ze zm.,), dalej O.p. W skardze kasacyjnej wskazano również na zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., w związku z art. 166 tej ustawy, mając na uwadze, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie powinno odpowiadać pierwszemu wskazanemu przepisowi, z tym istotnym zastrzeżeniem, że do postanowienia objętego niniejszą skargą powinien być stosowany odpowiednio, to jest z uwzględnieniem okoliczności, iż Sąd pierwszej instancji dokonuje samodzielnych ustaleń faktycznych i samodzielnie ocenia moc dowodową przedstawionych mu w postępowaniu administracyjnym dowodów, co w sprawie dokonane zostało przez ten Sąd bez należytej wnikliwości. W ostatnim zarzucie wskazano na naruszenie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi, a nie jej oddalenie. Wskazując na powyższe zarzuty, Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało ją oddalić. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, niekwestionowane przez Skarżącego okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy wskazujące, że Skarżący wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 14 sierpnia 2014 r. wydaną wobec M. Sp. z o.o. z siedzibą w J., działając we własnym imieniu oraz na własną rzecz, uprawniały Sąd pierwszej instancji do stwierdzenia niedopuszczalności skargi skutkującego jej odrzuceniem na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Niedopuszczalność wniesienia przez Skarżącego skargi w rozpoznawanej sprawie wynika z art. 50 § 1 p.p.s.a., stanowiącego m.in., iż "uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny". Dotyczy to także uczestników postępowania. Kryterium "interesu prawnego", na którym oparta jest legitymacja do wniesienia skargi oznacza, że akt, czynność lub bezczynność organu administracji musi dotyczyć interesu prawnego skarżącego, który musi być własny, indywidualny i oparty o konkretny przepis prawa powszechnie obowiązującego – por. wyrok NSA z dnia 3 czerwca 1996 r., II SA 74/96, ONSA 1997, z. 2, poz. 89. W orzecznictwie przyjmuje się, że mieć interes prawny to tyle, co wskazać przepis prawa uprawniający dany podmiot do wystąpienia z określonym żądaniem w stosunku do organu administracji publicznej – por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 1984 r., I SA 1748/83. Tak jednak, jak w postępowaniu administracyjnym interes ten musi być wywodzony przede wszystkim z przepisów prawa materialnego, to w postępowaniu sądowoadministracyjnym, może być on oparty także o przepisy prawa procesowego lub ustrojowego. Ze skargą może więc wystąpić, co do zasady, podmiot, który wykaże "związek między chronionym przez przepisy prawa materialnego interesem prawnym a aktem lub czynnością organu administracji publicznej" - B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2003, s. 424. Innymi słowy rzecz ujmując, osoba nie mająca interesu prawnego nie może poszukiwać ochrony na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego. (por. uchwała NSA z dnia 11 kwietnia 2005 r., OPS1/04, CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w orzecznictwie sądów administracyjnych można dostrzec rozbieżność stanowisk co do uznania, czy stwierdzenie braku występowania interesu prawnego w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a., uprawnia sąd do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., czy też jej oddalenia w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Wskazać tu należy na postanowienie NSA z dnia 24 lutego 2011 roku II OSK 227/11, postanowienia NSA z dnia 24 lutego 2011 r. sygn. akt II OSK 227/11 i NSA z dnia 15 czerwca 2012 roku, I OSK 1133/12, publ. CBOSA, gdzie podniesiono, że brak przymiotu strony, a więc uprawnienia do złożenia skargi oceniony być musi jako brak przesłanki materialnej, której skutkiem jest oddalenie skargi, a nie jej odrzucenie, czy postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2014 roku I OSK 1351, gdzie zajęto stanowisko, że interes prawny jako kategoria prawa materialnego wymaga poczynienia ustaleń i rozważań w tym kierunku, a ich negatywny wynik prowadzi do oddalenia skargi, nie zaś jej odrzucenia. Z kolei w postanowieniach NSA z dnia 22 czerwca 2012 roku, II GSK 965/12, czy z dnia 19 września 2014 roku II FSK 2143/14 CBOSA uznano, że za "inną przyczynę" w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., należy uznać brak po stronie wnoszącego skargę interesu prawnego, o którym mowa w art. 50 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie stoi na stanowisku, że wniesienie skargi przez podmiot nieuprawniony, który a limine nie może mieć legitymacji skargowej podlega odrzuceniu, natomiast dopiero stwierdzenie w toku postępowania, że wnoszący skargę nie legitymuje się interesem prawnym powoduje oddalenie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie podziela tym samym pogląd wyrażony w uzasadnieniu uchwały NSA z dnia 11 kwietnia 2005 roku OPS 1/04 dotyczący tej kwestii. Przy czym należy uznać, że nieuprawnionym podmiotem wnoszącym skargę, która z tego powodu podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., jest podmiot co do którego nie zachodzi potrzeba zbadania, czy posiada on interes prawny do wniesienia skargi, gdyż w świetle obowiązujących przepisów, nie jest on legitymowany do jej wniesienia (J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydanie 4, s. 195). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja taka ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, gdyż skargę złożył podmiot nie będący ani adresatem decyzji stanowiącej przedmiot skargi, ani uczestnikiem postępowania poprzedzającego jej wydanie. Nie jest więc adresatem praw lub obowiązków wynikających z jej treści. Skarżący nie jest również żadnym innym podmiotem wymienionym w art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do zainicjowania postępowania przed sądem administracyjnym. Oczywistym i niewymagającym dalszych rozważań jest, że podnoszona przez Skarżącego wykonującego zawód doradcy podatkowego okoliczność, że organy podatkowe błędnie uznały go za pełnomocnika ustanowionego do reprezentowania spółki w zabezpieczającym postępowaniu podatkowym i tym samym doręczyły mu decyzję, której adresatem jest spółka, nie stanowi o istnieniu po stronie Skarżącego interesu prawnego w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 137 § 3 i art. 145 § 1 i § 2 O.p., i nie uprawnia go do wniesienia w imieniu własnym skargi. Jedynie spółka, z uwagi na to że jest adresatem praw i obowiązków bezpośrednio wynikających z treści decyzji, i tym samym posiadając interes prawny do zaskarżenia tego rozstrzygnięcia, mogłaby zainicjować postępowanie sądowej kontroli tej decyzji w tym również prawidłowości jej doręczenia. W rozpoznawanej sprawie zatem skarga została wniesiona przez podmiot nieuprawniony, który a limine nie posiadał legitymacji skargowej, co stanowiło podstawę do jej odrzucenia zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 50 § 1 p.p.s.a. oraz art. 58 § 1 pkt 6 tej ustawy należało uznać za nieuzasadnione i podlegające oddaleniu. Niezrozumiały, a tym samym nie zasługujący na uwzględnienie jest również wskazany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wszystkie wymagane art. 141 § 4 p.p.s.a. elementy. Sąd przytoczył stan sprawy, podał podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz w sposób jasny i przejrzysty wskazał motywy ze względu na które uznał niedopuszczalność skargi. Wskazując na powyższe motywy, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 1 i § 3 tej ustawy orzekł jak w sentencji.