II FZ 207/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 697/14 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia w sprawie ze skargi M. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Kielcach z dnia 18 września 2014 r., nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2015 r., I SA/Ke 697/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek M. M. (dalej: skarżący) o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia w sprawie ze skargi skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Kielcach (dalej: Dyrektor IS) z dnia 18 września 2014 r., nr [...], w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Kielcach podał, że w skardze na ww. postanowienie Dyrektora IS skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że wykonanie zaskarżonego postanowienia stwarza niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i spowoduje trudne do odwrócenia skutki. Podniósł, że jest osobą fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej, jego miesięczne wydatki przeznaczane są na bieżące utrzymanie w tym zakup żywności, koniecznych leków i pochłaniają praktycznie cały uzyskiwany przez niego dochód. Będąc osobą już pokrzywdzoną, która nie odzyskała należnych mu od dłużnika pieniędzy, dozna nieodwracalnego uszczerbku w swoim majątku i nie będzie mógł realizować podstawowych potrzeb życiowych oraz wykonywać ciążących na nim zobowiązań. 3. Postanowienie Sądu pierwszej instancji: W ocenie WSA w Kielcach argumentacja przedstawiona w rozpoznawanym wniosku nie spełniała wymagań uregulowanych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Strona powołała się na ogólnie sformułowaną przesłankę, która w jej opinii miało uzasadniać uwzględnienie wniosku. Poza wyrażeniem subiektywnej obawy, że wykonanie zaskarżonego postanowienia spowoduje, iż nie będzie mógł realizować podstawowych potrzeb życiowych, skarżący nie wykazał okoliczności uprawdopodabniających możliwość wystąpienia sytuacji, która spowoduje zajście choćby jednej z przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Wnioskodawca poza ogólnymi informacjami, że jego podstawowe wydatki pochłaniają praktycznie cały uzyskiwany dochód, nie podał informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej, posiadanych aktywów czy stanu rachunków bankowych. W związku z tym nie można ustalić, w jakim stopniu zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a Sąd nie mógł tych okoliczności domniemywać. Materiał zgromadzony w sprawie również nie zawierał informacji umożliwiających Sądowi pierwszej instancji ocenę wniosku. 4. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Kielcach, skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego) zaskarżył go w całości i zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie wykazał okoliczności uprawdopodobniających możliwość wystąpienia sytuacji, która spowoduje zajście choćby jednej z przesłanej wymienionych w tym przepisie prawa, co skutkowało uznaniem przez Sąd pierwszej instancji, że wykonanie ww. postanowienia nie zrodzi niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skarżący wniósł o (1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i wstrzymanie wykonania postanowienia Dyrektora IS oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sandomierzu, (2) zasądzenie kosztów postępowania, a w razie nieuwzględnienia powyższego wniosku o (3) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy WSA w Kielcach do ponownego rozpoznania wraz z "rozstrzygnięciem o kosztach instancji odwoławczej". Uzasadniając zażalenie skarżący podniósł, że w treści skargi obszernie uzasadnił i wykazał istnienie przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania postanowienia, Sąd powinien dokonać analizy sytuacji strony i ocenić konieczność udzielenia ochrony tymczasowej z uwzględnieniem akt sprawy (akt sądowych i akt administracyjnych). Obowiązek uprawdopodobnienia istnienia przesłanek z ww. przepisu prawa spoczywa na wnioskodawcy, przy czym art. 61 § 3 p.p.s.a. zobowiązuje stronę do wskazania przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, nie nakładając obowiązku ich udowodnienia. Skarżący wykazał, że w wyniku wykonania ww. postanowienia zaistniałoby niebezpieczeństwo, o którym mowa w przytoczonym powyżej przepisie prawa. Skarżący będąc już osobą pokrzywdzoną, która nie odzyskała należnych mu od dłużnika pieniędzy wskutek wykonania ww. postanowienia Naczelnika US (zapłata bardzo wysokich kosztów egzekucyjnych), dozna nieodwracalnego uszczerbku w swoim majątku i nie będzie mógł realizować podstawowych potrzeb życiowych oraz wykonywać ciążących na nim zobowiązań. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Zaskarżone postanowienie WSA w Kielcach odpowiada prawu i prawidłowo stwierdzono w nim, że skarżący nie wykazał w należyty sposób, wynikający z art. 61 § 3 p.p.s.a., zasadności wstrzymania wykonania ww. postanowienia Dyrektora IS. 5.2. W myśl art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli (1) zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub (2) spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zauważyć należy, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (por.: B. Dauter, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 205 oraz powoływane tam postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2004 r., GZ 138/04, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por.: postanowienia NSA: z dnia 26 września 2013 r., II FZ 718/13; z dnia 30 kwietnia 2010 r., II FZ 110/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę nieostre pojęcia – "znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie przedstawionych okolicznościach, zobrazowanych przez zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy. Taka konkretyzacja jest obowiązkiem wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 26 lutego 2015 r., II FZ 2137/14; z dnia 4 lipca 2012 r., II FZ 456/12 i powołane tam orzecznictwo, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Samo powołanie się przez skarżącego na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Na wnioskodawcy spoczywa – jak trafnie przyjął na gruncie art. 61 § 3 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji - obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku. Obowiązkiem sądu jest wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, jak również wynikających z akt sprawy. W sytuacji, gdy strona nie wskazuje we wniosku okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie można przenosić całego ciężaru poszukiwania tych okoliczności na sąd. 5.3. W rozpoznawanej sprawie trafnie WSA w Kielcach przyjął, że wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu musi zostać zatem w sposób dostateczny uzasadniony, tj. należy wskazać na okoliczności, z których wynikałoby, iż zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Uzasadnienie takiego wniosku powinno się odnosić do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Jego twierdzenia powinny być poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi jego sytuacji finansowej oraz majątkowej. W sytuacji gdy chodzi o akt administracyjny rodzący obowiązek zapłaty określonej sumy pieniężnej, a zatem rozporządzenia majątkiem wnioskodawcy, konieczne jest zobrazowanie okoliczności wskazujących na jego trudną sytuację materialną oraz wykazanie, że uszczuplenie tego majątku o kolejne sumy grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub spowodowaniem skutków trudnych do odwrócenia. Tymczasem uzasadnienie wniosku skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie spełnia powyższych wymogów. Powołano się w nim jedynie na podstawy wstrzymania wykonania aktów administracyjnych, uregulowane w art. 61 § 3 p.p.s.a. Skarżący w szczególności nie przedstawił żadnych konkretnych informacji (w tym danych liczbowych obrazujących jego sytuację finansową) oraz nie przedłożył żadnych dokumentów pomocnych w doprecyzowaniu i zweryfikowaniu jego ogólnikowych twierdzeń, które powtórzył w rozpoznawanym zażaleniu (por. s. 4). Powołanie się na okoliczności egzekucyjne (obciążenie skarżącego jako wierzyciela kosztami egzekucji zaskarżonym postanowieniem) oraz wskazanie, że skarżący "nie będzie mógł realizować podstawowych potrzeb życiowych oraz wykonywać ciążących na nim zobowiązań" bez precyzyjnego zobrazowania sytuacji finansowej, w której skarżący dopatrywał się podstawy dla wstrzymania wykonania ww. postanowienia, nie może być ocenione jako prawidłowe uzasadnienie wniosku, o którym mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Reasumując, w rozpoznawanej sprawie przeprowadzenie przez WSA w Kielcach oceny, czy wystąpiła jedna z dwóch przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., było niemożliwe ze względu na niewystarczające przedstawienie przez skarżącego jego sytuacji majątkowej. Tym samym, skarżący nie wykonał ciążącego na nim na mocy art. 61 § 3 p.p.s.a. obowiązku wykazania zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania ww. postanowienia Dyrektora IS, co prawidłowo ocenił Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu. Argumenty przedstawione w zażaleniu nie usunęły powyższego uchybienia, zatem rozstrzygnięcie WSA w Kielcach zasługuje na aprobatę. 5.4. Uwzględniając powyższą argumentację i oceniając rozważania WSA w Kielcach w zakresie niewykazania przez skarżącego wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. jako prawidłowe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji