IV SA/Gl 326/14
WyrokWSA w Gliwicach2015-02-03
Skład orzekający: Tadeusz Michalik, Teresa Kurcyusz - Furmanik, Stanisław Nitecki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Państwowa Inspekcja Pracy jest właściwa do merytorycznego rozstrzygania o tym, czy dane stanowisko pracy spełnia wymogi pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, czy też kompetencje te należą do organu rentowego (ZUS) i sądów powszechnych?Ratio decidendi
Państwowa Inspekcja Pracy nie jest właściwa do merytorycznego rozstrzygania o tym, czy dane stanowisko pracy spełnia wymogi pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Jej kompetencje w tym zakresie ograniczają się do kontroli ewidencyjno-sprawozdawczej. Spory dotyczące kwalifikacji pracy jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze należą do właściwości organu rentowego, a w przypadku odwołania – sądów powszechnych.Stan faktyczny
Zakładowa Organizacja Związkowa wniosła skargę na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą umieszczenia pracownicy A.G. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Pracownica domagała się wpisu na stanowisku starszej pielęgniarki. Organy inspekcji pracy uznały, że praca ta nie spełnia kryteriów określonych w ustawie o emeryturach pomostowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił poprzednie decyzje, wskazując na niewłaściwość organów PIP do merytorycznej oceny stanowiska pracy. Następnie Okręgowy Inspektor Pracy, działając na podstawie wyroku WSA, uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie. ZOZ OPZZ wniosła skargę, kwestionując ograniczenie kompetencji PIP.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Rogowska-Bil po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2015 r. sprawy ze skargi Zakładowej Organizacji Związkowej A w Z. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umieszczenia pracownicy w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oddala skargę.
Postępowanie prowadzone przez organ inspekcji pracy zostało wszczęte skargą A.G., która zażądała wpisania jej do ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze, prowadzonej przez jej pracodawcę – Samodzielny Publiczny Szpital A w K. z siedzibą w Z., zwanego dalej Szpitalem. Strona podkreśliła, że zakład pracy ustalając wykaz osób wykonujących pracę o szczególnym charakterze nie umieścił w nim od dnia 1 lutego 2012 r. stanowiska zajmowanego przez stronę – starszej pielęgniarki.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Nadinspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. odmówił nakazania umieszczenia A.G. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656),
W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. organ pierwszej instancji powołał się na art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, zgodnie z którym prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób zagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się, wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. Punkt 24 tego załącznika mówi, że pracami takimi są prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru. Natomiast personel medyczny zespołów operacyjnych dyscyplin zabiegowych, to lekarze dyscyplin zabiegowych, anestezjolodzy, pielęgniarki operacyjne wchodzący w skład zespołów operacyjnych działających w warunkach ostrego dyżuru. W związku z powyższym oraz mając na uwadze po pierwsze, to że stanowisko pracy strony (starszej pielęgniarki) nie znalazło się w wykazie stanowisk pracy o szczególnym charakterze oraz po drugie, uwzględniając rodzaj wykonywanej przez stronę pracy, która nie odbywa się w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru organ pierwszej instancji uznał, że nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na zakwalifikowanie pracy A.G. do prac o szczególnym charakterze.
Na skutek odwołania A.G., decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 404) Okręgowy Inspektor Pracy w K. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji wskazał, że w myśl art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych w razie nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. Natomiast organy Państwowej Inspekcji Pracy w razie wniesienia takiej skargi na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.
Następnie organ odwoławczy zaznaczył, że strona jako starsza pielęgniarka zalicza się do "personelu medycznego" jak również podkreślił, iż nie kwestionuje rozumienia pojęcia "w warunkach ostrego dyżuru" określonego w Komunikacie Ministerstwa Zdrowia. Poza tym Okręgowy Inspektor Pracy w K. stwierdził, iż do dokonania oceny, czy praca wykonywana przez odwołującą się może być zakwalifikowana jako praca o szczególnym charakterze, należy uwzględnić zarówno przesłanki wynikające z art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych oraz załącznika nr 2 do tej ustawy, jak i rodzaj wykonywanej przez stronę pracy. Tym samym niespełnienie choćby jednej powyższych przesłanek uniemożliwia nakazanie umieszczenia pracownika w ewidencji prac o szczególnym charakterze, następnie organ odwoławczy zauważył, że punkt 24 załącznika nr 2 do tej ustawy wymienia prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru a przeprowadzona kontrola u pracodawcy zatrudniającego stronę wykazała, iż wśród pielęgniarek Szpitala wyłącznie tzw. "pielęgniarki anestezjologiczne" spełniają kryterium określone w powyższym załączniku. Natomiast z porównania zakresów czynności "pielęgniarki anestezjologicznej" i odwołującej się wynika, iż rodzaj czynności świadczonych przez pielęgniarkę, wchodzącą w skład zespołu operacyjnego, różni się od rodzaju czynności wykonywanych przez stronę. Na podstawie dokonanych ustaleń, organ odwoławczy uznał, że praca wykonywana przez stronę nie mieści się w rodzaju prac, o których mowa w pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.
W wyniku rozpatrzenia skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach przez A.G., Sąd wyrokiem z dnia 17 września 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 920/12 uchylił decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...]r. nr [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił w szczególności, że w przypadku nieumieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.), pracownikowi temu służy skarga do państwowej inspekcji pracy zgodnie z treścią art. 41 ust. 6 omawianej ustawy. Kompetencje właściwych organów w tym zakresie normuje natomiast ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o państwowej inspekcji pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 ze zm.). Zgodnie z jej art. 11a właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Nadto Sąd wyjaśnił, że podmiotem uprawnionym do zakwalifikowania danego rodzaju pracy, do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze jest płatnik składek, a więc pracodawca. Pracownikowi, który nie został umieszczony w takiej ewidencji przysługuje środek ochrony, którym jest skarga do Państwowej Inspekcji Pracy składana w trybie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych. Konsekwencją wniesienia skargi, którą organy Inspekcji uznają za zasadną, jest wydanie nakazu zgodnie z wyżej wskazanym art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Możliwość stosowania przez organy środków unormowanych we wskazanym przepisie wyznaczona została natomiast przepisami ustawy o emeryturach pomostowych. Właściwość ta została ograniczona w zasadzie do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna. W pozostałym zakresie ustawa o emeryturach pomostowych przyjęła zasadę właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz sądów powszechnych w sprawach między innymi emerytur pomostowych, co z kolei ogranicza zakres kompetencji Inspekcji Pracy do spraw wyżej wskazanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podzielił przy tym stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w wyrokach z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 866/12 oraz z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 573/12 (dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych – "CBO"), że takie wyznaczenie granic właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Państwowej Inspekcji Pracy wynika z regulacji zawartej w ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447 ze zm). Sąd zaakcentował, że organy Państwowej Inspekcji Pracy nie mogą dokonywać ustaleń, czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w wykazie stanowisk prowadzonym w oparciu o regulacje art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy, bowiem nie są do tego uprawnione. Sąd podkreślił, że w niniejszej sprawie istotny jest sporny charakter zakwalifikowania prac pielęgniarek pracujących na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, która wymaga rozstrzygnięcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, a zatem naruszono przepisy regulujące właściwość organów Państwowej Inspekcji Pracy.
Sąd wskazał również, że na gruncie obecnie obowiązujących regulacji prawnych o spełnieniu wymagań niezbędnych do nabycia uprawnień do emerytury pomostowej, a zatem również warunku w postaci pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, rozstrzyga organ rentowy, a w razie wniesienia odwołania sąd powszechny. Jednocześnie w pełni podzielił stanowisko w tym zakresie wyrażone między innymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 587/12 zgodnie z którym prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz wydanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze ma służyć jedynie dokumentowaniu faktu wykonywania takiej pracy. Natomiast umieszczenie pracownika lub nie w takiej ewidencji nie przesądza samo przez się, że pracownik ten spełnia lub nie spełnia warunki nabycia prawa do emerytury pomostowej.
Podkreślono, że merytoryczny spór pomiędzy pracownikiem, a pracodawcą w kwestii oceny charakteru pracy wykonywanej na danym stanowisku pracy, w szczególności, czy praca ta ma charakter pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest w zasadzie sporem z zakresu ubezpieczeń społecznych.
Mając powyższe na uwadze Sąd wskazał, że organy Państwowej Inspekcji Pracy, do których wpłynęła skarga pracownika składana w trybie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych zobowiązane są do wszczęcia postępowania kontrolnego, które to postępowanie może zakończyć się wydaniem nakazu w trybie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, lecz jedynie wówczas, gdy dane stanowisko pracy zostało przez płatnika składek umieszczone w ewidencji natomiast pracownik, który spełnia wszystkie przesłanki do objęcia go wpisem ze względu na właśnie zajmowane stanowisko, wpisem do takiej ewidencji nie został objęty. W sytuacji natomiast, gdy po przeprowadzeniu kontroli ustalono, że stanowisko na którym zatrudniony jest pracownik wnoszący skargę nie zostało przez płatnika składek na FEP zamieszczone w wykazie stanowisk pracy na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wówczas Inspektor pracy winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Podkreślił jednocześnie, że rola inspekcji pracy w tym zakresie ogranicza się jedynie do orzekania o istnieniu lub nieistnieniu naruszenia obowiązku pracodawcy o charakterze ewidencyjno-sprawozdawczym. Ostatecznie wskazano, że umorzenie postępowania administracyjnego przez organ odwoławczy znajduje umocowanie w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a .
Od wyroku nie została wniesiona skarga kasacyjna.
Ponownie rozpoznając sprawę postanowieniem z dnia [...] r., znak [...], Okręgowy Inspektor Pracy w K. dopuścił Zakładową Organizację Związkową A w Z. – (dalej ZOZ OPZZ) do udziału w postępowaniu administracyjnym w sprawie umieszczenia A.G. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Okręgowy Inspektor Pracy w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2000 r., nr 98, poz 1071 ze zm. – dalej "K.p.a.") i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2012 r. poz. 404 ze zm.) uchylił w całości decyzję inspektora pracy z dnia [...] r. nr [...], którą odmówił nakazania umieszczenia pracownicy A.G. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 ze. zm.) i umorzył postępowanie w pierwszej instancji.
Zaakcentowano, że z art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych nie wynika możliwość ingerencji inspektora pracy w wykaz stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a jedynie w ewidencję pracowników i to tylko wówczas, gdy zajmowane przez pracownika stanowisko zostało umieszczone przez pracodawcę w wyżej wymienionym wykazie. Na poparcie swego stanowiska organ II instancji przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 19 kwietnia 2011 r. (sygn. akt I OSK 1969/10) stwierdził, że organy inspekcji pracy nie mają prawnych podstaw do dokonywania wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania, czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych by być umieszczone przez pracodawcę w wykazie stanowisk prowadzonym w oparciu o przepis art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy. Organ wskazał, że stanowisko, na którym zatrudniona jest strona zostało przez pracodawcę wykreślone z wykazu stanowisk, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a skoro organy Państwowej Inspekcji Pracy nie są właściwe do weryfikacji stanowiska pracy skarżącej pod kątem spełnienia kryteriów wskazanych w pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych to dalsze prowadzenie przez organy PIP postępowania oznaczałoby prowadzenie postępowania przez niewłaściwy organ, co w konsekwencji spowodowałoby wadliwość tego postępowania.
W świetle interpretacji przepisów ustawy o emeryturach pomostowych oraz art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, decyzję wydaną przez inspektora pracy organ II instancji uchylił w całości, a postępowanie umorzył.
ZOZ OPZZ w skardze wniesionej w dniu 24 lutego 2014 r. do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania zarzucając jej naruszenie art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 75 § 1 K.p.a., art. 77 ust. 1 K.p.a, art. 78 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a i art. 84 § 1 K.p.a.
W uzasadnieniu stwierdzono, że wbrew stanowisku organu właściwość Państwowej Inspekcji Pracy nie jest ograniczona do spraw, w których kwalifikacje pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze nie jest sporna, a więc nie wymaga weryfikacji stanowiska pracy w oparciu o kryteria wynikające z przepisów o emeryturach pomostowych, podczas gdy powszechnie obowiązujące przepisy nie wprowadzają takiego ograniczenia. Nie zgodzono się ze stanowiskiem, że Państwowa Inspekcja Pracy nie jest uprawniona do przeprowadzenia badania charakteru stanowiska pracy w tym środowiska pracy w zakresie istniejących uciążliwości pod kątem kryteriów określonych w Załączniku nr 1 i Załączniku nr 2 ustawy o emeryturach pomostowych i nie ma oparcia w ustawie o emeryturach pomostowych, w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy oraz w przepisach BHP. W opinii skarżącej również dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych nie może być uznane za prawidłowe. Skarżąca dokonała interpretacji wyżej wymienionych przepisów i zauważyła, że to PIP jest uprawniony i zobowiązany do badania środowiska pracy, a w szczególności występujących nim uciążliwości, które mają bezpośredni wpływ na dokonaną przez danego pracodawcę kwalifikację stanowiska pracy. Wniosła o wystąpienie do NSA z pytaniami prawnymi:
1. W oparciu o jakie kryteria PIP ma nakazać pracodawcy wykreślenie danego pracownika z ewidencji oraz sporządzić korektę danego wpisu skoro jego działania mają ograniczyć się jedynie do "wzrokowej" kontroli prowadzonej przez niego ewidencji, bez kontroli zasadności dokonanej przez niego kwalifikacji danego stanowiska pracy w oparciu o zasady kwalifikacji stanowisk jako stanowisk o szczególnym charakterze (szczególnych warunkach) wymienionych w Załączniku nr 1 i Załącznika nr 2 ustawy o emeryturach pomostowych?
2. Czy pomimo jednoznacznego brzmienia art. 11a ustawy o PIP kompetencje w tym zakresie posiada ZUS w Warszawie, a jeżeli tak to na jakiej konkretnej podstawie prawnej?
3. W oparciu o jaką konkretną podstawę prawną ZUS w Warszawie ma wydawać z urzędu lub na wniosek pracownika decyzje administracyjne nakazujące pracodawcy dokonanie innej oceny kwalifikacji stanowiska pracy zgodnie z kryteriami określonymi w Załączniku nr 1 i Załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, które będą podlegały kontroli sądów powszechnych?
Wskazała jednocześnie, że odpowiedź na pytania nie może ograniczyć się jedynie do stwierdzenia, iż wszystkie sprawy regulowane ustawą o emeryturach pomostowych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych.
Podkreśliła, że zarówno organ pierwszej instancji jak i drugiej nie przeprowadził prawidło postępowania dowodowego.
Dalej zauważyła, że ze względu na to, że “obie poprzednie decyzje" zostały uchylone przez WSA w Gliwicach nie było racjonalnych podstaw do składania skargi kasacyjnej, bowiem skarżąca zgadza się sentencją wyroku ale nie z jego uzasadnieniem.
W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w K. wniósł jej o oddalenie akcentując, że organ był związany treścią wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 920/12, a postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi.
Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.).
Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na jej uwzględnienie.
Na wstępie uznał Sąd za konieczne przypomnieć, że sprawa była już raz przedmiotem kontroli dokonywanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, a w motywach swego wyroku z dnia 17 września 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 920/12 Sąd ten wyraził określony pogląd prawny. Wyrok z dnia ten stał się prawomocny, a od czasu jego wydania przepisy prawa nie uległy zmianie. Tym samym zarówno orzekający ponownie w niniejszej sprawie organ odwoławczy jak i Sąd zostały związane wykładnią wyrażoną w motywach powyższego wyroku. Zgodnie bowiem z treścią przepisu art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia.
Wskazać należy, że związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyroki NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97, z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10 dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych – dalej zwanej jako "CBO"). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do stwierdzenia zawartego w skardze, o braku możliwości zakwestionowania motywów zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu z dnia 17 września 2013 r. zauważyć należy, że w procedurze sądowoadministracyjnej nie ma w istocie przepisu, który umożliwiałby zaskarżenie wyłącznie uzasadnienia skarżonego wyroku. Artykuł 176 p.p.s.a. stanowi jedynie o możliwości uchylenia lub zmiany orzeczenia, a nie samego uzasadnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2006 r., I FSK 750/05 – "CBO"). W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest jednolity pogląd, iż przedmiotem zaskarżenia nie może być wyłącznie uzasadnienie wyroku lub jego część. Wskazuje się jednak na możliwość uzyskania przez stronę zmiany uzasadnienia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego poprzez zaskarżenie całego tego orzeczenia, które podlegałoby wtedy weryfikacji przez Naczelny Sąd Administracyjny w trybie art. 184 i 185 p.p.s.a. Orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego ma istotny wpływ na postępowanie administracyjne ponownie prowadzone w danej sprawie oraz na ewentualne przyszłe postępowanie sądowoadministracyjne albowiem na mocy art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W uzasadnieniu uchwały z dnia 15 lutego 2010 r. (II FPS 8/09, "CBO") Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż dopuszczalne jest zaskarżenie przez stronę wyroku dla niej korzystnego z punktu widzenia brzmienia sentencji, natomiast naruszającego interes prawny z uwagi na treść jego uzasadnienia.
W związku z powyższym uznać należy, że skarga kasacyjna, której celem byłoby zwalczenie motywów zaskarżonego wyroku jest dopuszczalna. Strona nie zgadzając się z częścią uzasadnienia wyroku sądu I instancji może je zaskarżyć, powinna jednak w takim wypadku zakwestionować całe orzeczenie, a w uzasadnieniu środka odwoławczego wskazać, że nie zgadza się z wyrażonym w uzasadnieniu poglądem prawnym.
A.G. nie skorzystała jednak ze swego uprawnienia do wniesienia skargi kasacyjnej, a w konsekwencji ponowne rozpoznanie sprawy przed organem inspekcji pracy nastąpiło w ramach związania wynikającego z treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 września 2013 r. sygn. IV SA/Gl 920/12.
Obowiązkiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kontrolującego obecnie zaskarżoną decyzję jest stwierdzenie, czy organ odwoławczy zrealizował zalecenia zawarte w wyżej przywołanym wyroku i dostosował się do zawartych tam wskazań prawnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 17 września 2013 r. , sygn. akt IV SA/Gl 920/12 jednoznacznie stwierdził, że organy Państwowej Inspekcji Pracy, do których wpłynęła skarga pracownika składana w trybie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych zobowiązane są do wszczęcia postępowania kontrolnego, które to postępowanie może zakończyć się wydaniem nakazu w trybie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, lecz jedynie wówczas, gdy dane stanowisko pracy zostało przez płatnika składek umieszczone w ewidencji natomiast pracownik, który spełnia wszystkie przesłanki do objęcia go wpisem ze względu na właśnie zajmowane stanowisko, wpisem do takiej ewidencji nie został objęty. W sytuacji natomiast, gdy po przeprowadzeniu kontroli ustalono, że stanowisko na którym zatrudniony jest pracownik wnoszący skargę nie zostało przez płatnika składek na FEP zamieszczone w wykazie stanowisk pracy na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wówczas Inspektor pracy winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Rola inspekcji pracy w tym zakresie ogranicza się jedynie do orzekania o istnieniu lub nieistnieniu naruszenia obowiązku pracodawcy o charakterze ewidencyjno-sprawozdawczym. Sąd jednocześnie stwierdził, że: "organy naruszyły wyżej omówione przepisy oraz art. 105 § 1 K.p.a., a naruszenia te miały istotne znacznie dla rozstrzygnięcia sprawy zatem obligowały Sąd do uchylenia skarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. Umorzenie postępowania administracyjnego przez organ odwoławczy znajdzie umocowanie w art. 138 § 1 pkt 2 in fine kpa. Strony nie wniosły skargi kasacyjnej od powyższego wyroku wobec czego stał się on prawomocny.
Wobec tak sformułowanego uzasadnienia wyroku. Okręgowy Inspektor Pracy ponownie rozpoznając sprawę prawidłowo odmówił uwzględnienia przeprowadzenia dowodów wskazanych przez skarżącą i przeprowadzenia rozprawy administracyjnej. Słusznie również uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie w sprawie, co nakazał mu sąd administracyjny.
Stanowisko skarżącej zaprezentowane w skardze jest wyłącznie polemiką z treścią prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 września 2013 r. i zmierza do zmiany interpretacji prawa zawartej w jego uzasadnieniu. Z tego względu uznać należało, że zarzuty naruszenia art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 75 § 1 K.p.a., art. 77 ust. 1 K.p.a, art. 78 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a i art. 84 § 1 Kp.a. są chybione. Organy inspekcji pracy nie mają przyznanych przepisami prawa kompetencji do władczego ingerowania w wykaz stanowisk pracy, które pracodawca zaliczył do prac wykonywanych w warunkach szczególnych lub prac o szczególnym charakterze. Nie mogą zatem przeprowadzać postępowania w żądanym przez skarżącą zakresie.
Oceniając zasadność zawartego w skardze żądania zadania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu sprecyzowanych przez stronę skarżącą pytań, w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że uprawnienie takie nie zostało przyznane wojewódzkim sądom administracyjnym w obowiązującej procedurze. Sądy te upoważnione zostały jedynie do przedstawienia zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi Naczelnego Sądu Administracyjnego w ściśle określonym przypadku. Stanowi o tym art. 269 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z jego brzmieniem jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Strony i uczestnicy mogą wnosić, aby sąd administracyjny skorzystał z tego trybu, jednak wniosek taki nie jest dla sądu wiążący.
W tym miejscu należy jednakże wskazać na uchwałę siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2012r. I OPS 4/12 (dostępna w "CBO"), w której można znaleźć odpowiedź na postawione w skardze pytania o podstawę prawną przesądzającą kompetencję organu rentowego do rozstrzygania o spełnieniu warunków wymaganych do nabycia prawa do emerytury pomostowej, w tym warunku w postaci okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W uchwale tej wskazuje się, że sprawy o emerytury pomostowe oraz sprawy dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z dnia 17 stycznia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a także przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 25 i 40 ustawy o emeryturach pomostowych). O spełnieniu warunków wymaganych do nabycia prawa do emerytury pomostowej, w tym warunku w postaci okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat (art. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych), rozstrzyga organ rentowy, a w razie wniesienia odwołania sąd powszechny (art. 25 ustawy o emeryturach pomostowych). W ramach tego postępowania ustala się, czy został spełniony przez pracownika warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez co najmniej 15 lat. Tak więc to organ rentowy, a w razie sporu i wniesienia odwołania – sąd powszechny, rozstrzyga o tym czy przez wymagany okres co najmniej 15 lat pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W tym postępowaniu rozstrzyga się także o tym, czy była to praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy, w rozumieniu art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Prawo do emerytury pomostowej zależy wiec o tego, czy pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez okres co najmniej 15 lat, a nie od tego czy był umieszczony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
O tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia ten warunek nabycia prawa do emerytury pomostowej nie może zatem rozstrzygać wpis do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ani decyzja administracyjna.
Prezentowany pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego stał się podstawą utrwalonej już linii orzeczniczej (por. wyroki NSA z dnia 11 grudnia 2012r., sygn. I OSK 512/12, z dnia 14 grudnia 2012r. sygn. I OSK 552/12, z dnia 4 stycznia 2013r sygn. I OSK 908/12 dostępne w "CBO").
Podsumowując przedstawione rozważania stwierdzić należy, że zarzuty skargi nie mogą zostać uznane za skuteczne, gdyż w istocie stanowią wyłącznie polemikę z utrwalonym stanowiskiem judykatury.
Na zakończenie należy także podnieść, że stanowisko zbieżne z prezentowanym wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w analogicznych sprawach o:, sygn. akt IV SA/Gl 1440/13, sygn. akt IV SA/Gl 183/14 i sygn. akt IV SA/Gl 331/14. Wyrażone tam argumenty skład orzekający w pełni akceptuje i popiera.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji, na podstawie z art.151 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło