VI SA/Wa 1835/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant st. ref. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2015 r. sprawy ze skargi S. W. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (zwany dalej: Prezesem NFZ) postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], na podstawie art. 59 § 2 w zw. z art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 109 ust. 5 utawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm., dalej: ustawa o świadczeniach), odmówił S. W. (zwanemu dalej: wnioskodawcą, skarżącym) przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (w skrócie: Dyrektora [...]OWNFZ) z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] w sprawie ustalenia, że skarżący był objęty obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Powyższe postanowienie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia: Po rozpoznaniu wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Dyrektor [...] OWNFZ decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., że skarżący był objęty obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresach: [...]. W decyzji zawarto pouczenie, że przysługuje od niej prawo wniesienia odwołania do Prezesa NFZ za pośrednictwem [...]WNFZ w terminie 7 dni od dnia doręczenia tej decyzji. Powyższa decyzja została doręczona skarżącemu w dniu 27 grudnia 2013 r. (na zwrotnym potwierdzeniu odbioru widnieje adnotacja, że korespondencję odebrał dorosły domownik - syn). Pismem z dnia 10 stycznia 2014 r. (data nadania pisma u operatora pocztowego) pełnomocnik skarżącego ustanowiony w sprawie po doręczeniu decyzji Dyrektora [...]OWNFZ złożył odwołanie od wskazanej decyzji, w którym zawarł także wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Uzasadniał wniosek tym, że termin do złożenia odwołania upłynął w dniu 3 stycznia 2014 r., tj. w dacie, w której z uwagi na chorobę uniemożliwiającą wnioskodawcy normalne funkcjonowanie, nie mógł skarżący podjąć czynności koniecznych do obrony swoich interesów. Pełnomocnik skarżącego wskazał również, że po odzyskaniu zdrowia, w dniu 9 stycznia 2014 r., skarżący zapoznał się z treścią decyzji i wobec braku kwalifikacji do samodzielnego zinterpretowania wydanego orzeczenia oraz oceny jego prawidłowości podjął starania o uzyskanie pomocy prawnej. Zgodnie z wyjaśnieniami pełnomocnika skarżącego, uzyskanie pomocy prawnika było możliwe dopiero w dniu 10 stycznia 2014 r. kiedy to po objaśnieniu wnioskodawcy treści wydanej decyzji i możliwych dalszych konsekwencji sporządzono odwołanie od decyzji. Tym samym pełnomocnik skarżącego uważał, że zachowane zostały warunki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Powołanym postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. Prezes NFZ odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że stan choroby skarżącego, który miał uniemożliwiać mu złożenie odwołania w prawidłowym terminie, nie został udokumentowany przez pełnomocnika wnioskodawcy, a tym samym nie można przyjąć za uprawdopodobniony tego stanu. Prezes NFZ stwierdził także, że pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił także niemożliwości złożenia odwołania od decyzji przy pomocy osoby trzeciej. Ponadto, zdaniem Prezesa NFZ, fakt nieznajomości prawa przez skarżącego nie może zostać uznany za okoliczność usprawiedliwiającą uchybienie terminowi do złożenia odwołania. Na wskazane powyżej orzeczenie pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i jego zmianę przez przywrócenie terminu wniesienia odwołania bądź ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Prezesowi NFZ do ponownego rozpoznania. Skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 58 § 1 i 2 k.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie polegające na nieprzywróceniu terminu do wniesienia odwołania w sytuacji, w której skarżący spełnił wszystkie warunki przywrócenia terminu, oraz ich błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że okoliczności będące przyczyną uchybienia terminu winny być udowodnione, a nie jedynie uprawdopodobnione; 2) naruszenie przepisów postępowania, tj.: a) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz brak wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego, co doprowadziło organ do poczynienia ustaleń niezgodnych z zaistniałym stanem faktycznym; b) art. 10 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu o przywrócenie terminu; c) art. 77 § 1 w zw. z art. 10 k.p.a. poprzez działanie polegające na uzależnieniu rozstrzygnięcia od przedstawienia dowodów niewymaganych przez ustawę bez wzywania skarżącego do dokonania tej czynności; d) art. 7 k.p.a. poprzez działanie Prezesa NFZ w sposób naruszający wskazane powyżej przepisy. W uzasadnieniu skargi S. W. podniósł, że w dacie doręczenia mu decyzji Dyrektora [...]OWNFZ oraz upływu terminu wniesienia odwołania od tej decyzji był chory, a jego stan i przyjmowane lekarstwa uniemożliwiały mu zajmowanie się przedmiotową sprawą bez poważnego zagrożenia dla stanu zdrowia. Skarżący podkreślił przy tym, że z uwagi na brak zatrudnienia i nieprowadzenie przez niego działalności gospodarczej nie ubiegał się o wydanie zwolnienia lekarskiego. Ponadto strona podniosła, że decyzja została odebrana przez jego syna, który przekazał mu ją dopiero w dniu 9 stycznia 2014 r., co w przypadku braku odpowiednich kwalifikacji skarżącego spowodowało konieczność uzyskania pomocy prawnej. Tym samym, zdaniem skarżącego, do uchybienia terminowi wniesienia odwołania doszło bez jego winy. Skarżący powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, podniósł, że termin wniesienia odwołania od decyzji powinien być zatem liczony od momentu, w którym Skarżący mógł zapoznać się z treścią orzeczenia. Ponadto strona wskazała, że organ prowadząc postępowanie przed wydaniem zaskarżonego postanowienia, nie wzywał skarżącego do przedstawienia dowodów, ani nie umożliwił mu wypowiedzenia się w trybie art. 10 k.p.a., przez co skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw. Skarżący podniósł także, że Prezes NFZ wskazując na możliwość skorzystania przez wnioskodawcę z pomocy osób trzecich oraz na dopuszczenie niedbalstwa powołał się na okoliczności niemające podstawy w zebranym materiale dowodowym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu oraz wskazując, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, działania i zaniechania osoby, do której rąk dokonano doręczenia zastępczego, wywołują skutki dla adresata pisma organu administracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do regulacji art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora [...]OWNFZ z dnia [...] grudnia 2013 r. ustalającej objęcie S. W. obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresach wymienionych w kwestionowanej decyzji. Należy zauważyć, że instytucja przywrócenia uchybionego terminu ma na celu usunięcie ujemnych następstw procesowych, jakie powstały w wyniku niedochowania terminu prawa procesowego. W myśl art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Stosownie zaś do art. 59 § 1 k.p.a. o przywróceniu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej, którym w przypadku wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia jest właściwy organ do rozpatrzenia tego środka odwoławczego (art. 59 § 2 k.p.a.). W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu zachodzi, gdy zachowanie strony postępowania odpowiada obiektywnemu miernikowi staranności, a więc staranności w prowadzeniu spraw, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Nawet lekkie niedbalstwo przy dokonywaniu czynności w toku postępowania wyklucza przywrócenie terminu. O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku i jeśli przeszkoda ta powstała w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej (por. wyroki WSA: w Rzeszowie z dnia 4 września 2013 r. o sygn. akt II SA/Rz 360/13, w Bydgoszczy z dnia 3 kwietnia 2013 r. o sygn. akt I SA/Bd 106/13, w Poznaniu z dnia 17 października 2012 r. o sygn. akt II SA/Po 648/12, w Warszawie z dnia 17 lutego 2011 r. o sygn. akt II SA/Wa 1697/10, w Łodzi z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 573/14, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). Przywrócenie terminu usprawiedliwia zaistnienie obiektywnych, występujących bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Wskazuje się, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (por. wyroki WSA: w Warszawie z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2210/13 i z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 604/14, w Poznaniu z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Po 685/12, we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 2039/13, w Krakowie z dnia 6 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 2193/13, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zauważyć, że skarżący co do okoliczności usprawiedliwiających przywrócenie terminu powołuje orzeczenia i opinie doktryny zbieżne z powyżej przedstawionym stanowiskiem. Jednakże z przywołanych orzeczeń i tez wyciąga zupełnie odmienne wnioski (str. 5 skargi). Dochodzi do wniosku, że dla oceny braku winy należy brać pod uwagę tylko te okoliczności, na które skarżący miał wpływ. Natomiast z argumentacji judykatury i doktryny wynika, że o braku winy można mówić tylko wtedy, gdy strona nie mogła usunąć niezależnej od niej, nie do przezwyciężenia przeszkody, nawet z użyciem największego w danych warunkach wysiłku (przypadki siły wyższej). Wymaga podkreślenia, że to na stronie, która uchybiła terminowi do wniesienia odwołania, spoczywa obowiązek wykazania, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Organ powinien jedynie ocenić przedstawione przez stronę okoliczności w świetle przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a. Trudno jest bowiem wymagać od organu, aby prowadził postępowanie wyjaśniające przyczyny uchybienia terminowi przez stronę (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt II OSK 1806/06, Lex nr 337473, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 58 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2015). Andrzej Matan (w komentarzu do art. 58 Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex 2010), odwołując się do wyroku NSA z dnia 3 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 1285/07, Lex nr 497633, uważa, że organ nie tylko, że nie ma obowiązku, ale nawet prawa wyjaśniać, dlaczego doszło do uchybienia terminu, czy nastąpiło to bez winy strony, i czy ma ona świadomość uchybienia terminu, a jeżeli tak, to czy chce wystąpić z wnioskiem o jego przywrócenie. Skład orzekający podziela powyższe argumenty. Ponadto nie jest wymagane udowodnienie braku winy, wystarczające jest uprawdopodobnienie tej okoliczności. Aby uprawdopodobnić brak winy, strona postępowania winna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do momentu wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy należy zauważyć, że z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia podania skarżący wystąpił w dniu [...] stycznia 2014 r. czyli w terminie wymaganych przez art. 59 § 2 k.p.a. siedmiu dni od ustania wskazywanej przez niego przyczyny uchybienia terminu (w dniu 9 stycznia 2014 r. stan jego zdrowia na tyle się poprawił, że mógł zapoznać się z decyzją Dyrektora [...]OWNFZ i zwrócić się o pomoc do zawodowego pełnomocnika). Jednakże wnioskodawca, jak prawidłowo stwierdził Prezes NFZ i zgodnie z brzmieniem art. 58 § 1 k.p.a. nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. Do wniosku nie zostały dołączone żadne dokumenty, które wskazywałyby, że choroba miała tak intensywny przebieg, tj. była to obłożna choroba uniemożliwiająca stronie wniesienie odwołania (do dnia 9 stycznia 2014 r. skarżący działał osobiście) czy też nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. O ile można zrozumieć, że skarżący, jako osoba prowadząca działalność gospodarczą nie miał potrzeby korzystania ze zwolnienia lekarskiego, to z kolei objawy choroby doprecyzowane przez stronę w skardze: gorączka powodująca czasową utratę świadomości, przyjmowanie silnych lekarstw, niemożność zajmowania się swoimi sprawami z uwagi na zły stan zdrowia i brak w tej sytuacji jakiejkolwiek konsultacji lekarskiej, czego nie wykazał skarżący, świadczyły o jego lekkomyślności. Należy jednocześnie zwrócić uwagę, że we wniosku zostało wskazane jedynie, że skarżący był chory, co uniemożliwiało mu normalne funkcjonowanie, bez wskazania jakiego rodzaju to była choroba. Wnioskodawca także nie wykazał, nie mógł wyręczyć się inną osobą, na co słusznie zwrócił uwagę Prezes NFZ. Dorosły domownik odebrał przecież decyzję Dyrektora [...]OWNFZ, co w świetle art. 43 k.p.a. oznaczało, że syn także podjął się oddania tego pisma adresatowi. Podsumowując, sąd uznał, że Prezes NFZ prawidłowo przyjął, iż strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do złożenia odwołania nastąpiło bez jej winy. Powołane przyczyny przekroczenia terminu nie miały charakteru nadzwyczajnego, a strona była w stanie złożyć odwołanie z zachowaniem ustawowego terminu osobiście lub przy pomocy innej osoby. Przekroczenie terminu nastąpiło z powodu niedołożenia należytej staranności w prowadzeniu sprawy. Wspomniane okoliczności wykluczały możliwość uwzględnienia żądania przywrócenia terminu. Mając powyższe na uwadze sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.