II FZ 617/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, , , po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 2003/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 20 października 2014 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił przyznania B. B. prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 20 października 2014 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych skarżąca wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, z którym w 2008 r. ustanowili rozdzielność majątkową oraz że jest wpisana do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że skarżąca w toku postępowania przed referendarzem sądowym została wezwana do przedłożenia dokumentów obrazujących sytuację finansową jej męża, jak również spisu miesięcznych wydatków rodziny, związanych z bieżącymi potrzebami, oraz zeznania podatkowego za 2014 r. lub zaświadczenia z odpowiedniego urzędu skarbowego o wysokości uzyskanych przez nią dochodów w 2014 r., jednak nie uczyniła zadość temu wezwaniu. Argumentował ponadto, że bez znaczenia są podnoszone w sprzeciwie okoliczności o rozdzielności majątkowej jej i męża oraz zarzuty naruszenia art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej: K.r.o.), bowiem błędnym jest założenie, iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, tym bardziej, że skarżąca prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z mężem i są współwłaścicielami nieruchomości, w której mieszkają. W zażaleniu na wskazane postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i przyznanie prawa pomocy. Zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę wydanego postanowienia przez przyjęcie, że nie wykazała w sposób należyty, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, nie przedłożyła wyciągów z rachunku bankowego męża i dochodów o jego zarobkach, podczas gdy wezwanie do przedłożenia ww. dokumentów zostało skierowane do skarżącej nie zaś bezpośrednio do jej męża. Ponadto zarzuciła niewłaściwe zastosowanie art. 23 K.r.o. przez przyjęcie, że mąż skarżącej jest zobowiązany do pomocy finansowej skarżącej w zakresie poniesienia opłat sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób niebudzący wątpliwości swej sytuacji majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 P.p.s.a.). Wskazane w powołanych powyżej przepisach informacje stanowią podstawę faktyczną sprawy wpadkowej w zakresie prawa pomocy. Dane te powinny być, jak stanowi wprost art. 252 § 1 P.p.s.a., dokładne, a zatem od wnioskodawcy wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Przedstawione informacje powinny być konkretne i na tyle szczegółowe, by w sposób wyczerpujący obrazowały sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy w jej całokształcie. Orzecznictwo sądowoadminstracyjne przyjmuje, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem w tym zakresie, gdyż jedynie wnioskodawca może mieć pełną wiedzę na temat swojej sytuacji majątkowej i życiowej. Wbrew twierdzeniom skarżącej, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczały do oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy. Natomiast na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 P.p.s.a. skarżąca odpowiedziała w sposób wybiórczy, nie przedstawiła dokumentów, które w wystarczający sposób potwierdziłyby jej trudną sytuację materialną i wyjaśniały uzasadnione wątpliwości co do osiąganych przez skarżącą oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym dochodów, a zatem nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. W odniesieniu do argumentacji skarżącej, że pozostaje z mężem w ustroju rozdzielności majątkowej Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że Sądowi pierwszej instancji nie można w tym zakresie postawić zarzutu naruszenia prawa. Stanowisko, że na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie nawzajem wsparcia finansowego niezależnie od tego, w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe znajduje oparcie w art. 23 K.r.o. i spotkał się z aprobatą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia z dnia 12 września 2013 r., I FZ 313/13 oraz z dnia 18 listopada 2014 r., I GZ 512/14). Z art. 23 K.r.o. wynika, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, a z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność ta odnosi się bowiem do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też, nie wspólne gospodarstwo domowe. Żądanie przedstawienia dodatkowych dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej męża skarżącej było zatem w pełni uzasadnione. Podkreślić należy, że – wbrew twierdzeniom skarżącej – żądanie to zostało prawidłowo skierowane do niej, a nie do jej męża. To skarżąca bowem złożyła wniosek o przyznanie prawo pomocy, a ciężar wykazania przesłanek przemawiających za jego przyznaniem we wnioskowanym zakresie spoczywa na wnioskodawcy. Sąd zaś nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącej w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.