II OZ 585/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 32/15 odmawiające przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi Z. G., Z. G., A. N., M. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 32/15 (dalej postanowienie z 30 kwietnia 2015 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi Z. G., Z. G., A. N., M. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że Z. G., Z. G., A. N. i M. D. wnieśli skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Sądu z 12 stycznia 2015 r. wezwano skarżących do uzupełnienia braków formalnych skargi przez nadesłanie 8 odpisów skargi wraz z załącznikami i uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł (każdy ze skarżących z osobna). Odpis zarządzenia oraz wezwania do uiszczenia wpisu doręczono skarżącym: M. D., Z. G. i A. N. dnia 21 stycznia 2015 r., a Z. G. - 22 stycznia 2015 r. Tym samym termin do wykonania powyższych zobowiązań upływał odpowiednio w dniach 28 stycznia 2015 r. i 29 stycznia 2015 r. Dnia 27 stycznia 2015 r. skarżący dostarczyli wymagane odpisy skargi, lecz nie uiścili w wyznaczonym terminie wpisu od skargi. Dnia 10 lutego 2015 r. skarżący uiścili należny wpis sądowy oraz wnieśli o "przedłużenie terminu płatności wpisu sądowego od wniesionej skargi". W uzasadnieniu wniosku wyjaśnili, że dnia 27 stycznia 2015 r. Z. G. w Biurze Podawczym Sądu złożył 8 odpisów skargi. Kasa była chwilowo nieczynna, więc ponownie udał się do Biura Podawczego, gdzie został poinformowany, że wpis sądowy winien uiścić po otrzymaniu wezwania do zapłaty. W dniu 9 lutego 2015 r. Z. G. ponownie udał się do Sądu i został poinformowany, że upłynął termin do uiszczenia wpisu. Zarządzeniem z 11 lutego 2015 r. Sąd zobowiązał skarżących (każdego z osobna) do podania, czy pismo z dnia 10 lutego 2015 r. stanowi wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi. Jeśli tak, to należało uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu 7 dniowego terminu do dokonania ww. czynności, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Sąd pouczył skarżących o treści art. 87 ppsa. Odpowiadając na powyższe zobowiązanie, skarżący potwierdzili, że przedmiotowe pismo stanowi wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Jako okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu 7 dniowego terminu powtórzyli wcześniej przedstawioną argumentację. Zdaniem Sądu I instancji okoliczności przedstawione we wniosku stanowią próbę usprawiedliwienia zaniedbań skarżących w prowadzeniu sprawy przed sądem administracyjnym i tym samym nie mogą prowadzić do przywrócenia uchybionego terminu (k. 65-69 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 30 kwietnia 2015 r. złożył M. D. (dalej żalący), reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem. Żalący się zarzucił postanowieniu naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 106 § 2 w zw. z art. 106 § 5 ppsa w zw. z art. 233 § 2 kpc w sytuacji, gdy ocena okoliczności sprawy bezwiednie prowadzi do wniosku, że strona nie uiściła wpisu w terminie bez własnej winy. Żalący się wniósł o: zmianę postanowienia i przywrócenie skarżącemu terminu do uiszczenia wpisu sądowego; zasądzenie na rzecz żalącego się kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych (k. 87-88 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podstawę do przywrócenia stronie terminu do dokonania określonej czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej ppsa), na mocy którego sąd może na wniosek strony przywrócić uchybiony termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, o ile uchybienie nastąpiło bez winy strony. W myśl art. 87 § 2 ppsa, to na stronie spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu wiąże się ściśle z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych, którą winna uwiarygodnić stosowną argumentacją. Kwestią kluczową w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy uchybienie terminu do uiszczenia wpisu od skargi nastąpiło bez winy strony. Zarzut naruszenia art. 86 § 1 w zw. z art. 106 § 2 w zw. z art. 106 § 5 ppsa w zw. z art. 233 § 2 kpc okazał się niezasadny. Spośród wskazywanych w zażaleniu wzorców kontroli, dwa okazały się nierelewantne (art. 106 § 2 ppsa i art. 233 § 2 kpc). Wojewódzki Sąd nie stosował i nie miał obowiązku stosować art. 106 § 2 ppsa, bowiem przepis ten reguluje wyłącznie przebieg rozprawy ("Po złożeniu sprawozdania, strony – najpierw skarżący, a potem organ – zgłaszają ustnie swoje żądania i wnioski oraz składają wyjaśnienia. Strony mogą ponadto wskazywać podstawy prawne i faktyczne swych żądań i wniosków. Przewodniczący udziela głosu pozostałym stronom według ustalonej przez siebie kolejności."), do której w kontrolowanej sprawie jeszcze nie doszło. W sprawie nie miał zastosowania art. 233 § 2 kpc ("Sąd oceni na tej samej podstawie, jakie znaczenie nadać odmowie przedstawienia przez stronę dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu wbrew postanowieniu sądu."), bowiem nie zapadło postanowienie Sądu, nakładające na stronę obowiązek przedstawienia dowodu. Art. 106 § 5 ppsa nakazuje stosować odpowiednio, do uzupełniającego postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 105 § 3 ppsa, przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Z uzasadnienia zażalenia wynika, że żalący się zarzuca Sądowi I instancji nieprawidłową ocenę dowodów. Zarzut ten nie jest trafny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że obowiązek uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu danego terminu ciąży na podmiocie składającym wniosek o przywrócenie terminu (postanowienie NSA z: 28.11.2012 r., II OZ 1041/12; 27.3.2013 r., II FZ 166/13; 27.3.2013 r., II FZ 133/13, cbosa). Trafnie Sąd I instancji uznał, że wskazywane przez skarżących okoliczności nie uprawdopodobniają brak winy w uchybieniu terminu uiszczenia wpisu przez każdego ze skarżących – w tym żalącego. Twierdzenie skarżących, zawarte we wniosku z 9 lutego 2015 r., że przy powtórnym udaniu się do Biura Podawczego "poinformowano go [Z. G.] że wpłata 4 razy 500 złotych winna być dokonana gdy otrzymamy wezwanie do zapłaty", powtórzone w piśmie z 20 lutego 2015 r. i poparte oświadczeniem Z. G. z 22 lutego 2015 r. (k. 47, 57, 60 akt sądowych), są niewiarygodne. Zgodnie z doświadczeniem życiowym brak jest podstaw do przyjęcia, że doświadczony, należycie przeszkolony pracownik Biura Podawczego, udzieliłby Z. G. informacji, że "wpłata 4 razy 500 złotych winna być dokonana gdy otrzymamy wezwanie do zapłaty", bowiem brak było jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych do udzielania przez pracownika Biura Podawczego, zaangażowanego w wezwanie przez telefon pracownika Kasy lub innej osoby zatrudnionej w księgowości do przyjęcia wpłaty (k. 63 akt sądowych), takich informacji. Pracownik Biura Podawczego nie udziela pouczeń, bowiem tych udziela Sąd (w znaczeniu procesowym), w toczącym się konkretnym postępowaniu. W wiarygodnej notatce urzędowej z dnia 23 kwietnia 2015 r. starszy sekretarz sądowy P. F., odnosząc się do oświadczenia Z. G. z 22 lutego 2015 r., nie wskazuje, by udzielił Z. G. jakichkolwiek pouczeń, a jedynie wskazał, jakie podjął działania, by do Kasy zeszła osoba z działu księgowości, zatrudniona w kasie (k. 63 akt sądowych). Wbrew ocenie żalącego się (k. 87v-88 akt sądowych), przeciwko daniu wiary oświadczeniu st. sekretarza sądowego P. F. nie przemawiało przywołanie imienia i nazwiska Z. G., skoro odnosił się w nim wprost do oświadczenia Z. G., w którym to imię i nazwisko zostało powołane (k. 60 akt sądowych). Notatka urzędowa pracownika Biura Podawczego Sądu I instancji z 23 kwietnia 2015 r. jest jasna i zawierająca wszelkie istotne informacje. Sąd I instancji nie miał powodu nie dać wiary oświadczeniu w niej zawartemu (art. 106 § 5 w zw. z art. 233 § 1 ppsa). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że brak pouczenia strony działającej bez profesjonalnego pełnomocnika o sposobie i terminie wniesienia środka zaskarżenia może uzasadniać jedynie wniosek o przywrócenie terminu, jeżeli strona uchybiła terminowi z powodu braku pouczenia (postanowienie SN z: 30.9.1998 r., I CKN 375/98; 4.11.1998 r., I CKN 740/98; 16.7.2008 r., II CZ 43/08). W prawidłowo ustalonym przez Sąd I instancji stanie faktycznym, dnia 21 stycznia 2015 r. zaczął biec 7 dniowy termin do uiszczenia wpisu sądowego dla M. D., Z. G., A. N., a dnia 22 stycznia 2015 r. dla Z. G. (k. 41-44 akt sądowych), który zakończył się 28 stycznia 2015 r. o północy dla M. D., Z. G., A. N., a dnia 29 stycznia 2015 r. o północy dla Z. G. Analizując zażalenie żalącego się na tle powyższych uwag, stwierdzić należy, że nie zasługuje ono na uwzględnienie, a kwestionowane postanowienie jest trafne i odpowiada przepisom prawa. W niniejszej sprawie Sąd I instancji słusznie uznał, że wskazane okoliczności związane z uchybieniem przez M. D. terminu do uiszczenia wpisu od skargi nie mogły zostać uznane za przesłanki przywrócenia terminu (art. 86 § 1 ppsa). Jedynym miarodajnym źródłem informacji o wysokości wpisu, terminie jego uiszczenia i skutkach nie uiszczenia wpisu w terminie, było pismo sądowe z 19 stycznia 2015 r. raz z precyzyjnym pouczeniem i odpis zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Sądu z 12 stycznia 2015 r. II SA/Sz 32/15, prawidłowo doręczone M. D. dnia 21 stycznia 2015 r. (k. 15, 19, 33, 34, 41 akt sądowych). Żalący się należycie dbający o swe interesy wiedział, że w związku z otrzymaniem dnia 21 stycznia 2015 r. wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, rozpoczął się 7 dniowy termin do jego uiszczenia, który upływał dlań 28 stycznia 2015 r. o północy. Zgodnie z art. 219 § 2 ppsa opłatę sądową uiszcza się gotówką do kasy właściwego sądu administracyjnego lub na rachunek bankowy właściwego sądu. Wskazane normowanie pozwala na uiszczenie opłaty sądowej na rachunek bankowy właściwego sądu albo przez wpłatę odpowiedniej kwoty przelewem bankowym, albo przekazem pocztowym, o czym żalącego prawidłowo pouczono (k. 33 pkt 1 pouczenia; k. 34 akt sądowych). Żalący nie był obowiązany uiścić wpis sądowy tylko i wyłącznie w kasie Sądu I instancji. Zaniedbania w tym względzie obciążają żalącego, który nie uprawdopodobnił, że nieterminowe uiszczenie wpisu odbyło się bez jego winy. W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że żalący się zbagatelizował powyższe, czego konsekwencją było zawinione nieuiszczenie wpisu od skargi. Wystąpienie winy osoby, która dopuściła się uchybienia terminu ma miejsce, gdy do uchybienia terminu doszło w rezultacie zaniedbania osoby (w niniejszej sprawie – Z. G.), któremu żalący powierzył wykonanie czynności, do której obowiązany był M. D. (postanowienie NSA z 26.6.2008 r., II OZ 678/08, akceptowane przez M. Jagielską, A. Wiktorowską, P. Wajdę w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C. H. Beck 2013, s. 448, nb 6 pkt 4). Dnia 27 stycznia 2015 r. Z. G. mógł uiścić wszystkie 4 wpisy (w tym w imieniu M. D.), gdyby poczekał kilka minut na przyjście do Kasy wezwanego przez st. sekretarza sądowego P. F. pracownika Kasy. Jeśli Z. G. nie chciał czekać te kilka minut, M. D. mógł uiścić ów wpis tego samego dnia przelewem bankowym bądź przekazem pocztowym; mógł to uczynić dnia 28 stycznia 2015 r. w kasie Sądu, bądź przez cały dzień 28 stycznia 2015 r. – aż do północy - przelewem bankowym bądź przekazem pocztowym – zgodnie z prawidłowym pouczeniem Sądu (k. 33, 34 akt sądowych). W tej sytuacji Sąd I instancji prawidłowo uznał, że nie uiszczenie wpisu przez żalącego się nastąpiło z przyczyn przezeń zawinionych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, gdyż przepisy art. 203 i 204 ppsa jednoznacznie wiążą zwrot kosztów postępowania z zaskarżeniem wyroku, a nie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, bądź – postanowienia o odmowie przywrócenia terminu (uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4.2.2008 r., I OPS 4/07, ONSAiWSA 2008/2/23; postanowienie NSA z 28.2.2012 r., I GZ 29/12, Lex 1136612). Przepisy art. 203 i 204 ppsa, które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu I instancji. Koszty te winny być zasądzone w orzeczeniu kończącym postępowanie (postanowienie NSA z 14.7.2011 r., II OZ 615/11, Lex 1083851).