II FZ 133/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. B. i J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 1167/11 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi W. B. i J. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 5 września 2011 r., nr [...] w przedmiocie udzielenia przybicia nabywcy nieruchomości postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 1167/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi W. B. i J. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 5 września 2011 r., nr [...] w przedmiocie udzielenia przybicia nabywcy nieruchomości. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż postanowieniem z dnia 11 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną W. i J. B. z uwagi na nieuzupełnienie jej braków formalnych (niezłożenie w terminie dwóch dodatkowych odpisów tego dokumentu). Jak wynika z akt sprawy awizowanie przesyłki nastąpiło w dniu 3 sierpnia 2012 r., zatem za dzień doręczenia należało uznać datę 17 sierpnia 2012 r. W ocenie Sądu pierwszej instancji okoliczność odebrania przesyłki przez adwokata po upływie 14 dni od dnia awizowania przesyłki (20 sierpnia 2012 r.) pozostaje bez wpływu na ustalenie daty, w której pismo należało uznać za doręczone. Zatem upływ 7-dniowego terminu na uzupełnienie braków formalnych skargi kasacyjnej należało oznaczyć na dzień 24 sierpnia 2012 r. W konsekwencji uzupełnienie ich w dniu 27 sierpnia 2012 r. uznano za spóźnione. W piśmie z dnia 19 listopada 2012 r. pełnomocnik skarżących wniosła o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej wskazując, że w jej ocenie Sąd niepotrzebnie wezwał stronę do ich uzupełnienia błędnie uznając, że w sprawie konieczne było złożenie trzech, a nie jednego odpisu skargi kasacyjnej. Pełnomocnik stwierdziła, że powoływanie się przez Sąd na regulację z art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") jest zbyt rygorystyczne w realiach przedmiotowej sprawy. Dodatkowo wskazano, iż pełnomocnik strony niejednokrotnie podejmowała w miejscowym urzędzie pocztowym interwencje z uwagi na nieprawidłowości w awizowaniu przesyłek polegające na nie pozostawianiu awiza w skrzynce pocztowej, przy jednoczesnym - niegodnym z prawdą - umieszczaniu przez doręczyciela informacji o awizowaniu na przesyłce pocztowej. Na dowód podejmowanych na poczcie interwencji do wniosku dołączono kopię pisma z dnia 4 maja 2012 r. adresowanego do Urzędu Pocztowego, w którym pełnomocnik wskazała na nieprawidłowy sposób awizowania przez doręczyciela przesyłek na adres Kancelarii Adwokackiej D. K. przy ul. M. 1A/4 w B.. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej z uwagi na fakt, iż pełnomocnik skarżących nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu, a zawarte we wniosku twierdzenia o nieprawidłowościach działań poczty mają charakter ogólny i w żaden sposób nie wyjaśniają jakiego konkretnie rodzaju nieprawidłowości dopuściła się poczta w związku z awizowaniem przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełniania braków formalnych skargi kasacyjnej. Dołączone do wniosku pismo reklamacyjne dotyczy zupełnie innej przesyłki skierowanej do kancelarii z Sądu Okręgowego. Z wniosku nie wynika zatem, aby pełnomocnik dokonała reklamacji pisma skierowanego do niej z Wojewódzkiego Administracyjnego w Gdańsku, zawierającego wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej. Pełnomocnik nie dochowała tym samym należytej staranności w prowadzeniu sprawy skarżących, ponieważ nie uprawdopodobniła faktu nieotrzymania awiza i ostatecznie dokonała odbioru przesyłki siedemnaście dni po dniu jej pierwszego awizowania pomimo, tego, iż jak twierdzi, kilka razy w tygodniu udaje się na pocztę celem skontrolowania działań poczty pod względem doręczeń kierowanych do niej przesyłek. Na powyżej powołane rozstrzygnięcie strona wniosła zażalenie, domagając się uchylenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa procesowego, tj. a) art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 1167/11 w sposób niekompletny, nie odnosząc się do wszystkich zarzutów wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej i bez przytoczenia koniecznej wobec treści wyżej wymienionych zarzutów podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia; b) art. 87 § 2 p.p.s.a. w świetle art. 45 i art. 78 Konstytucji RP poprzez przyjęcie błędnej wykładni art. 87 § 2 p.p.s.a., utożsamiając de facto powinność uprawdopodobnienia z obowiązkiem udowodnienia braku winy w uchybieniu – w ocenie sądu pierwszej instancji – przez pełnomocnika skarżących terminowi do uzupełnienia braków skargi kasacyjnej, ewentualnie c) art. 47 § 1, art. 49 § 1, art. 178 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że do skargi kasacyjnej należy dołączyć dodatkowe jej odpisy celem doręczenia ich nabywcom nieruchomości w egzekucji, a spóźnione zdaniem sądu pierwszej instancji złożenie wyżej wymienionych odpisów stanowi brak formalny skargi kasacyjnej skutkujący jej odrzuceniem. W zażaleniu tym strona podniosła, iż uzasadnienie zaskarżonego postanowienia sprawia wrażenie niekompletnego: strony uzasadnienia nie są ponumerowane, a ostatnie zdanie na drugiej z kolei stronie kontynuowane na stronie następnej jest pozbawione sensu i brzmi: "zatem jedynie na marginesie Sąd wskazuje, że z uwagi na treść 47 § 1 w zw. z art. 12 P.p.s.a., w sprawie konieczne było złożenie 3 opisów skargi kasacyjnej dla każdej ze stron (organ oraz 2 uczestników postępowania), a zgodnie z treścią art. 73 § 1 i 4 uznać, że skierowane do pełnomocnika pismo zostało mu doręczone z upływem czternastu dni od dnia jego pierwszego awizowania". Następnie pełnomocnik strony podniosła, że Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia de facto uznał że w postępowaniu incydentalnym wywołanym wnioskiem o przywrócenie terminu pełnomocnik skarżących na udowodnić, a nie uprawdopodobnić okoliczności braku winy w uchybieniu terminu. Zdaniem pełnomocnika zostało wykazane w stopniu prawdopodobnym, że nie otrzymał on zawiadomień. Końcowo wskazano, iż w przedmiotowej sprawie nie było konieczności składania dodatkowych odpisów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu wpadkowym, zainicjowanym wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, nie jest władny do rozpoznania tych zarzutów zażalenia, które odnoszą się do prawidłowości wydanego przez sąd rozstrzygnięcia w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej. Kwestia ta będzie przedmiotem merytorycznego rozpoznania w momencie rozstrzygania o słuszności zarzutów zawartych w zażaleniu strony skarżącej z dnia 19 listopada 2012 r. na postanowienie z dnia 11 października 2012 r., które znajduje się w aktach sprawy (k. 146). Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy należy wskazać, iż zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W judykaturze za utrwalony już można uznać pogląd, że kryterium braku winy jako przesłanki przywrócenia terminu wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonywaniu tej czynności. Sąd winien zatem każdorazowo oceniać, czy przy dokonywaniu czynności zachowano staranność, jakiej można wymagać od każdej osoby należycie dbającej o swoje interesy (por. J.P. Tarno- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz- Warszawa 2006, s. 226 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo). W orzecznictwie wskazuje się również, że o braku winy można mówić wówczas, gdy istniała jakaś przyczyna, która spowodowała uchybienie terminowi, a więc gdy dokonanie czynności w ogóle nie było możliwe (w sensie obiektywnym) lub zaistniały okoliczności, w których obiektywnie nie można było wymagać od strony zachowania terminu procesowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2009 r., sygn. akt I UO 3/08, LEX 599056). Musi to zatem w każdym przypadku być okoliczność o charakterze wyjątkowym, nagłym. Zarówno w piśmiennictwie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienie NSA z 10.09.2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; niepubl.). W tym przypadku, jak wynika z treści wniosku o przywrócenie terminu, niezachowanie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej wynikało z błędu pełnomocnika strony skarżącej. Nie można jednak uznać, że omyłki takiej nie można było uniknąć przy dołożeniu należytej staranności. Wina w uchybieniu terminu to również wina osób trzecich upoważnionych przez danego uczestnika postępowania do dokonania określonej czynności procesowej w postępowaniu (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2013 r., I GZ 20/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik kryterium braku winy w uchybieniu terminu powinno być oceniane z uwzględnieniem miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności przez profesjonalnego pełnomocnika. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Dodatkowo, pełnomocnik profesjonalny podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej (por. postanowienie NSA z dnia 11 marca 2009r. sygn. akt I OZ 198/09, post. NSA z dnia 3 marca 2009r. sygn. akt I OZ 155/09, post. NSA z dnia 9 maja 2006r. sygn. akt II OZ 468/06, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżąca nie kwestionuje w złożonym wniosku odebrania przesyłki po upływie terminu określonego zgodnie z art. 73 § 4 p.p.s.a., co wynika z treści złożonego przez nią wniosku, a jedynie odnosi się do nieprawidłowości w sposobie jej awizacji. Uprawnienie strony do odebrania wydanych w jej sprawie orzeczeń sądowych nie jest limitowane terminami procesowymi. W doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznaje się, że późniejsze doręczenie na żądanie strony orzeczenia, którego wcześniej nie odebrała, nie obala domniemania doręczenia jej orzeczenia w trybie art. 73 p.p.s.a. i wynikających z tego tytułu skutków prawnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 listopada 2004 r., GZ 104/04; z dnia 28 stycznia 2013 r., II FZ 1055/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Fakt zatem, że pełnomocnik skarżących odebrała pismo z urzędu pocztowego już po upływie terminu wskazanego w art. 73 § 1 p.p.s.a., nie ma wpływu skutek określony w art. 73 § 4 p.p.s.a. Mając na uwadze regulację art. 73 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie przyjął, że doręczenie nastąpiło w dniu 17 sierpnia 2012 r. (jak wynika z akt sprawy - k. 125 - pierwsze awizowanie przesyłki nastąpiło w dniu 3 sierpnia 2012 r.). Siedmiodniowy termin na uzupełnienie braków skargi kasacyjnej upłynął więc w dniu 24 sierpnia 2012 r. i uzupełnienie ich w dniu 27 sierpnia 2012 r. było bez wątpienia czynnością dokonana po terminie. Naczelny Sąd Administracyjny pragnie ponownie podkreślić, iż okoliczność, że adresatowi wydano przesyłkę w terminie późniejszym nie ma i nie może mieć żadnego znaczenia dla liczenia terminu według wskazanego powyżej art. 73 p.p.s.a. Takie twierdzenia, jak te zawarte w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu – powtarzających się nieprawidłowościach związanych z funkcjonowaniem urzędu pocztowego - nasuwają konkluzję, iż pełnomocnik strony skarżącej nie dochowała należytej staranności w dokonywaniu powierzonych jej czynności, a argumenty przez nią podnoszone nie świadczą o braku winy w uchybieniu terminu. Prawidłowo zatem uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. Podkreślić należy także, iż obowiązek wykazania należytej staranności w uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu danego terminu ciąży na podmiocie składającym wniosek o przywrócenie terminu. Sąd kasacyjny pragnie wyraźnie zaznaczyć, iż nie chodzi tutaj o przeprowadzenie szczegółowego postępowania dowodowego, jednakże podmiot ubiegający się o przywrócenie terminu powinien dołożyć wszelkich starań i wysiłków w celu wyjaśnienia przyczyn swojego uchybienia (por. postanowienie NSA z dnia 12 marca 2009 r., II GZ 1977/00, niepubl.), czego słusznie zdaniem Sądu pierwszej instancji, w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu strona nie uczyniła, wskazując jedynie w sposób ogólnikowy na powtarzające się nieprawidłowości w awizowaniu przez pocztę przesyłek. Ponadto dołączone do wniosku pismo reklamacyjne dotyczyło zupełnie innej przesyłki, a z akt sprawy nie wynika, żeby pełnomocnik strony podjęła jakiekolwiek czynności reklamacyjne, związane z przedmiotową przesyłka. Na potwierdzenie stawianych zarzutów pod adresem urzędu pocztowego mogła również dołączyć kserokopię koperty, na której ewentualnie widniałaby data awizacji oraz sposób jej dokonania. Skoro pełnomocnik skarżących do pisma z dnia 19 listopada 2012 r. zawierającego wniosek o przywrócenie terminu dołączyła pismo reklamacyjne wraz z kserokopią koperty, a odnoszące się do innej przesyłki, to wnioskować należy, iż w celu uprawdopodobnienia braku winy, a także potwierdzenia powoływanych przez siebie argumentów powinna wystąpić do urzędu pocztowego celem reklamacji procedury awizowania oraz doręczenia spornej przesyłki, czego w niniejszej sprawie nie uczyniła. W konsekwencji stwierdzić należy, iż strona miała obiektywną możliwość nadania przesyłki w ustawowym terminie. Błąd pełnomocnika strony nie był spowodowany okolicznościami, które można uznać za uniemożliwiające, nawet przy dołożeniu największego wysiłku, dokonanie czynności procesowej w terminie. Odnosząc się końcowo do zarzutów strony związanych z uzasadnieniem zaskarżonego postanowienia wskazać należy, iż art. 141 § 4 p.p.s.a., normując treść uzasadnienia wyroku, stanowi na gruncie Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odzwierciedlenie wynikającej z art. 2 Konstytucji RP zasady budowania zaufania do organów państwa. Uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego dlaczego sąd uznał orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem. Temu celowi ma służyć zwięzłe przedstawienie stanu faktycznego, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia. Odnosząc powyższe uwagi do zaskarżonego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny zwięźle przedstawił stan faktyczny sprawy, powołał się na dyspozycje art. 86 oraz art. 87 p.p.s.a. i w tym kontekście wskazał na niewypełnienie przez stronę ustawowych przesłanek zawartych w cytowanych regulacjach, pozwalających na orzeczenie o braku winy w uchybieniu terminowi. Sąd ten zwrócił uwagę na fakt, iż strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, odniósł się do kwestii doręczenia przesyłek w postępowaniu sądowym, a także do konieczności złożenia odpisów pism kierowanych do sądu uznając, że argumenty powołane przez pełnomocnika nie świadczą o braku winy w uchybieniu terminowi i tym samym nie pozwalają na uwzględnienie złożonego wniosku. Brak ponumerowania stron uzasadnienia z pewnością, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie może być przesłanką do uchylenia zaskarżonego orzeczenia jako niezgodnego z wytycznymi zawartymi w art. 141 § 4 p.p.s.a. Ponadto w odniesieniu do powołanego w zażaleniu naruszenia art. 45 Konstytucji RP wskazać należy, iż żaden z przepisów formułujących zasadę prawa do sądu, czy prawa do rzetelnego procesu nie statuuje obowiązku organu sądowego do ustosunkowania się do każdego zarzutu zgłaszanego przez stronę skarżącą. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera w istocie pewne braki stylistyczne, jednakże pozostają one bez znaczenia dla poprawności podjętego rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie. Z tych względów na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.