I SA/Gd 499/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Marzena Cybulska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi E.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 stycznia 2015r. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia E.S., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 25 listopada 2014 r., w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji administracyjnej składnika majątkowego. Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny: Organ egzekucyjny (będący jednocześnie wierzycielem) - Naczelnik Urzędu Skarbowego (dalej: Naczelnik US), prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego E.S. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...]. Ponadto Naczelnik US prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego również na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych, o następujących numerach: [...]. Naczelnik US sporządził zarządzenie zabezpieczenia nr [...] z dnia 16 listopada 2006 r. obejmujące zobowiązanie podatkowe w podatku VAT wraz z odsetkami za 04/2001 r. w kwocie należności głównej 19.918,00 zł. Podstawę prawną wystawienia powyższego zarządzenia stanowiła decyzja Naczelnika US nr [...] z dnia 16 listopada 2006 r. Powyższe zarządzenie zabezpieczenia zobowiązany odebrał w dniu 20 listopada 2006 r. Z protokołu zajęcia i odbioru ruchomości wynika, że w tym samym dniu, tj. 20 listopada 2006 r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia zabezpieczającego samochodu osobowego marki Volkswagen Passat o numerze nadwozia [...], numerze silnika [...] oraz numerze rejestracyjnym [...] należącego do E.S. we współwłasności z R.R.. Organ egzekucyjny wystawił w dniu 12 grudnia 2006 r. na zobowiązanego E.S. tytuł wykonawczy nr [...](obejmujący należność z tytułu podatku od towarów i usług za 04/2001). Następnie, Naczelnik US pismem z dnia 13 grudnia 2006 r. poinformował zobowiązanego, że zajęcie zabezpieczające (zgodnie z dyspozycją art. 154 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) przekształciło się w zajęcie egzekucyjne z dniem wygaśnięcia decyzji, o której mowa w art. 33a ustawy Ordynacja podatkowa, tj. z dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Decyzję nr [...] z dnia 7 grudnia 2006 r. (określającą wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku VAT za 04/2001) doręczono podatnikowi w dniu 11 grudnia 2006 r., zaś przedmiotowy tytuł wykonawczy wystawiono w dniu 12 grudnia 2006 r. (tj. w ustawowym terminie - 14 dni od wygaśnięcia decyzji). W dniu 29 września 2009 r. Naczelnik US dokonał wpisu zajętego pojazdu w Rejestrze Zastawów Skarbowych. Zobowiązany pismem z dnia 13 listopada 2014 r. wniósł o zwolnienie z egzekucji samochodu osobowego Volkswagen Passat o numerze rejestracyjnym [...]. W uzasadnieniu zobowiązany powołał się na wyrok Sądu Rejonowego w G.I Wydział Cywilny sygn. akt [...] z dnia 11 września 2014 r. nakazujący E.S. złożenie oświadczenia woli w zakresie przeniesienia na rzecz R.R. udziału we współwłasności wynoszącego ½ przedmiotowego samochodu osobowego będącego przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2014 r. Naczelnik US działając na podstawie art. 13 § 1 w związku z art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a., odmówił zwolnienia spod egzekucji administracyjnej składnika majątkowego, tj. ww. samochodu osobowego marki Volkswagen Passat. Po rozpatrzeniu wniesionego przez zobowiązanego zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał postanowienie organu egzekucyjnego w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić na czas oznaczony lub nieoznaczony z egzekucji w całości lub w części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Powyższa regulacja prawna opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym, czyli w przypadku spełnienia wymienionych w § 1 ww. ustawy przesłanek, organ egzekucyjny "może" (nie musi) zwolnić określony składnik majątkowy spod egzekucji. Jeżeli jednak jedna z przesłanek nie jest spełniona, organ egzekucyjny nie ma prawa zwolnić spod egzekucji składników majątkowych zobowiązanego. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że organ egzekucyjny trafnie rozstrzygnął orzekając o odmowie zwolnienia spod egzekucji administracyjnej przedmiotowego samochodu osobowego. Wskazał, że jest to jedyny składnik majątkowy, jaki udało się organowi ustalić w toku postępowania egzekucyjnego, także sam zobowiązany nie wskazał żadnego innego składnika majątkowego, do którego możliwe byłoby skierowanie egzekucji. Niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji składników majątkowych zobowiązanego potencjalnie pozbawiłoby organ egzekucyjny jakichkolwiek możliwości do dochodzenia od zobowiązanego ciążących na nim zaległości, które na dzień 19 listopada 2014 r. wynoszą 147.835,63 zł. Dotychczas zaś wyegzekwowana kwota od dnia 15 grudnia 2006 r. wynosi zaledwie 6.276,39 zł. W niniejszej sprawie zobowiązany skorzystał z przysługującego mu środka zaskarżenia, zgodnie z dyspozycją art. 13 § 1 u.p.e.a., niemniej jednak organ egzekucyjny odmówił wyłączenia spod egzekucji składnika majątkowego, bowiem nie stwierdził, że została spełniona jedna z przesłanek upoważniających do zwolnienia spod egzekucji określonego składnika majątkowego - tj. strona nie udowodniła istnienia jej ważnego interesu. Fakt wydania przez Sąd Rejonowy w G. wyroku z dnia 11 września 2014 r. sygn. akt [...] (nakazującego zobowiązanemu złożenie oświadczenia woli, w zakresie przeniesienia na rzecz R.R. udziału we współwłasności wynoszącego 1/2 samochodu osobowego będącego przedmiotem postępowania egzekucyjnego), nie stanowi przesłanki upoważniającej do zwolnienia spod egzekucji określonego składnika majątkowego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E.S. (dalej: skarżący) wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z postanowieniem je poprzedzającym i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 13 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że nie zachodzą podstawy do zwolnienia spod zajęcia samochodu marki Volkswagen Passat; art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uznanie, że nie zachodziły podstawy do uwzględnienia jego słusznego interesu; art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przez bezzasadne pominięcie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia 11 września 2014 r. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że jak wynika ze wskazanego wyroku sądu cywilnego, zajęty samochód nie jest jego własnością, a w prawie jego własności ma tylko udział. Samochód nie mógł zatem podlegać zajęciu, a skoro został zajęty, to należy go zwolnić spod zajęcia. Stwierdził też, że przedstawił dowody wskazujące, że przedmiotowy samochód jest mu potrzebny do świadczenia pracy, a nadto, że jest on użytkowany przez współwłaścicielkę do wykonywania istotnych dla niej czynności. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje w art. 13 § 1 prawo żądania przez zobowiązanego dłużnika zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych ze względu na jego ważny interes. Na postanowienie wydane w sprawie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego służy zażalenie zobowiązanemu i wierzycielowi, niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym (§2 art. 13 u.p.e.a.). Zarazem w art. 38 § 1 wymienionej ustawy dla osoby niebędącej zobowiązanym, która rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, ustawodawca przewidział prawo żądania wyłączenia spod egzekucji tej rzeczy lub prawa, co do których przedstawi lub powoła dowody na poparcie swego żądania. Odmienne są przesłanki uzasadniające ochronę praw zobowiązanego w drodze zwolnienia spod egzekucji objętych nią dóbr i praw do niego należących (objęte wnioskiem składniki należą do zobowiązanego, za wyłączeniem ma przemawiać ważny interes), inne też są przesłanki prowadzące do ochrony praw rzeczy i dóbr osoby trzeciej, które postępowaniem egzekucyjnym zostały objęte, chociaż nie jest ono prowadzone przeciwko tej osobie. Odmiennie też ustawodawca uregulował tryb procedowania w tych sprawach w zależności od tego, kto wystąpił do organu egzekucyjnego z żądaniem zwolnienia lub wyłączenia spod egzekucji określonych składników majątkowych. Jak już wyżej zaznaczono, gdy żądanie zgłosił zobowiązany, wówczas przepis art. 13 § 1 jest podstawą jego rozstrzygnięcia i na podstawie powołanego art. 13 § 2 u.p.e.a. zarówno zobowiązanemu, jak i wierzycielowi (nie będącemu organem egzekucyjnym), przysługuje zażalenie na postanowienie w sprawie zwolnienia spod egzekucji, w zależności od chronionego interesu, mianowicie w zależności od tego, czy organ egzekucyjny odmówił zwolnienia czy też zwolnił spod egzekucji objęte żądaniem rzeczy lub prawa majątkowe. Jeżeli natomiast żądanie zgłosiła osoba trzecia, o której mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a. wówczas ten przepis stanowi podstawę jego rozpoznania i na podstawie art. 40 § 1 u.p.e.a. tej osobie przysługuje wyłącznie zażalenie i to na postanowienie organu w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego. Niniejsze postępowanie zainicjowane zostało wnioskiem zobowiązanego, którego przedmiotem było żądanie zwolnienia (a nie wyłączenia) spod egzekucji składnika majątkowego, co oznacza, że wniosek ten, jak wyżej zaznaczono, podlega rozpatrzeniu na podstawie art. 13 u.p.e.a., jak to prawidłowo uczynił organ egzekucyjny. Badaniu zatem podlegają przesłanki zwolnienia spod egzekucji wynikające z tego przepisu, tj. kwestia istnienia ważnego interesu zobowiązanego w zwolnieniu danego składnika majątkowego z egzekucji. Podkreślić należy, że chodzi tu o ważny interes zobowiązanego, a nie innej osoby. Z tego względu bez znaczenia pozostaje kwestia roszczeń osoby trzeciej do zajętego składnika majątkowego. Osobie takiej przysługują bowiem odrębne środki prawne służące ochronie jej interesu, w tym przewidziane w art. 38 § 1 u.p.e.a., o czym mowa była wyżej. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo oceniły, że skarżący nie wykazał istnienia "ważnego interesu zobowiązanego", dającego podstawę do zastosowania zwolnienia z egzekucji, o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. Skarżący powołał się na fakt wydania wyroku Sądu Rejonowego, jak jednak wyżej wyjaśniano, pozostaje on bez znaczenia dla rozstrzygnięcia, dotyczy on bowiem interesu osoby trzeciej, a nie samego zobowiązanego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że na dzień 19 listopada 2014 r. zadłużenie skarżącego wynosiło 147.835,63 zł, a w wyniku egzekucji organ wyegzekwował jedynie 6.276,39 zł. Zajęty przez organ egzekucyjny pojazd jest przy tym jedynym znanym organowi składnikiem majątku zobowiązanego, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji. Twierdzenia skarżącego, że przedmiotowy pojazd jest mu niezbędny do wykonywania pracy pozostają gołosłowne. Ponadto argument ten pozostaje bez znaczenia, bowiem skarżący nie wskazał żadnego innego składnika majątkowego, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. W orzecznictwie zaś funkcjonuje pogląd, że zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych (czego w tej sprawie zabrakło), ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (por. wyroki: WSA z Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., I SA/Bd 442/10, Lex nr 673058; WSA w Łodzi z dnia 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07, Lex nr 863819; WSA w Krakowie z dnia 15 stycznia 2013 r., III SA/Kr 395/12, Lex nr 1274767; WSA w Gdańsku z dnia 4 kwietnia 2013 r., I SA/Gd 189/13, Lex nr 1368407). Wiąże się to z tym, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 grudnia 2010 r., I SA/Lu 583/10, Lex nr 749474). Poza tym, "ważnego interesu zobowiązanego" nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem zobowiązanego o potrzebie zwolnienia określonych składników majątkowych z egzekucji (por. wyrok NSA z dnia 16 października 2009 r., II FSK 789/08, Lex nr 863802). Wobec poczynionych ustaleń, iż skarżący nie posiadał żadnych innych niż zajęty pojazd składników majątkowych nadających się do egzekucji, organy obu instancji prawidłowo uznały, iż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zwolnienie z egzekucji tego składnika majątkowego równałoby się niemożności wyegzekwowania ciążących na skarżącym zaległości podatkowych, co oznaczałoby zgodę na bezskuteczność egzekucji. Takie postępowanie należałoby uznać za sprzeczne z ustawowymi obowiązkami organu egzekucyjnego, który na mocy art. 7 § 2 (w związku z art. 6 § 1) u.p.e.a. jest zobligowany, w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania ciążącego na nim obowiązku, podejmować czynności prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązków wynikających z tytułów wykonawczych poddanych egzekucji administracyjnej. Wynikający z art. 7 § 2 u.p.e.a. wymóg stosowania w takim wypadku najłagodniejszego środka egzekucyjnego dotyczy jednak wyłącznie takiej sytuacji, gdy istnieje możliwość wyboru pomiędzy kilkoma środkami egzekucyjnymi, zapewniającymi realizację celu postępowania egzekucyjnego. Także w orzecznictwie dotyczącym art. 13 § 1 u.p.e.a. podkreśla się, iż przepis ten ma na celu ochronę zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 442/10, wyrok NSA z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 489/10, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezależnie od powyższego należy podkreślić, że nawet w sytuacji gdyby zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 13 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny miał prawo odmówić przedmiotowego zwolnienia, albowiem decyzja o zwolnieniu z egzekucji określonego składnika majątkowego ma charakter "fakultatywny", co oznacza, iż organ egzekucyjny orzeka w ramach uznania administracyjnego, które przejawia się m.in. w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia jego wniosku. Sąd podkreśla, że stanowisko Sądu w niniejszej sprawie koresponduje z ugruntowanym orzecznictwem sądowoadministracyjnym (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 stycznia 2013 r. III SA/Kr 395/12, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 14 września 2011 r., sygn.akt I SA/Ol 448/11 , wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 grudnia 2010 r. , sygn.akt I Sa/Lu 583/10, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Wbrew zarzutom skargi, organy podjęły niezbędne działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz dokonały wnikliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie pomijając żadnej okoliczności istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy, wobec czego zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. należy ocenić jako bezzasadny. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.