II FSK 3534/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Dominik Gajewski, Protokolant Katarzyna Nowik, po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 sierpnia 2015r. sygn. akt III SA/Łd 564/15 w sprawie ze skargi K. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 25 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę K. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Stan sprawy Sąd przedstawił w sposób następujący: Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-Ś. dnia 10.07.2013 r. wszczął egzekucję zaległości skarżącego w podatku od towarów i usług za grudzień 2004 r. oraz za miesiące od stycznia do września 2005 r. i za listopad 2006 r. Zawiadomieniami z dnia 12.04.2007 r., 6.06.2007 r., 29.04.2009 r. i 23.06.2010 r. dokonał zajęcia rachunków bankowych skarżącego, a dnia 18.11.2013 r. wszczął egzekucję z należącej do skarżącego nieruchomości. Pismem z dnia 10.12.2013 r., zatytułowanym "skarga na czynności egzekucyjne" a złożonym do Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi, skarżący wniósł skargę na zastosowany środek egzekucyjny – egzekucję z nieruchomości oraz o wstrzymanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego i jego umorzenie. Podniósł, że decyzje stanowiące podstawę wszczęcia postępowania egzekucyjnego wydane zostały w wyniku przestępstwa, a zarówno kwoty główne, jak i odsetki od egzekwowanych kwot, uległy przedawnieniu; ponadto przed sądami administracyjnymi toczy się postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowań zakończonych ostatecznymi decyzjami, stanowiącymi podstawę wystawienia tytułów wykonawczych. Skarga na zastosowany środek egzekucyjny oraz wniosek o wstrzymanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego zostały przekazane do odrębnego postępowania, prowadzonego przez Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi. Rozstrzygając wniosek skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.-G., po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, postanowieniem z dnia 20.02.2014 r. odmówił umorzenia tego postępowania, wskazując, że nie wystąpiła żadna z przesłanek, wymienionych w art. 59 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), bowiem bieg terminu przedawnienia egzekwowanych zobowiązań uległ przerwaniu wskutek zastosowania środków egzekucyjnych, o których skarżący został zawiadomiony, a organy egzekucyjne nie są umocowane do weryfikowania decyzji stanowiących podstawę tytułów wykonawczych. Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi postanowieniem z dnia 25.03.2015 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego, podzielając wyrażone w nim stanowisko, że nie wystąpiła żadna z przyczyn obligujących do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zarzucił naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: K.p.a) oraz art. 34 § 5, art. 32 § 1, art. 33 pkt 1, pkt 7 i pkt 8, art. 35 i art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. i podniósł, że środki egzekucyjne - zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu bankowego - zostały dokonane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa, bowiem decyzje stanowiące podstawę do dokonania czynności egzekucyjnych wydane zostały w wyniku przestępstwa, a egzekwowane zobowiązania podatkowe uległy przedawnieniu. Uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że organy egzekucyjne dokonując oceny zasadności wniosku skarżącego prawidłowo wywiodły, iż w sprawie nie wystąpiła żadna z powołanych przez skarżącego przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zastosowane zostały środki egzekucyjne (zajęcia rachunku bankowego oraz zajęcie nieruchomości skarżącego), o których skarżący został skutecznie poinformowany przed upływem terminów przedawnienia egzekwowanych zobowiązań, toteż bieg terminów przedawnienia tych zobowiązań został przerwany; nie wystąpiła więc przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego, określona w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Nie wystąpiła też przesłanka określona w art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., bowiem egzekwowany obowiązek został określony zgodnie z treścią ostatecznych decyzji określających skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług, zarówno co do ich adresata, podstawy prawnej, rodzaju należności oraz kwot. Podejmowane przez skarżącego środki prawne mające na celu wzruszenie tych decyzji okazały się bezskuteczne. Bezpodstawny był również zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., gdyż z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika, aby skarżący dokonał zapłaty egzekwowanych należności przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego; również skarżący okoliczności takich nie wykazał. Organy egzekucyjne badają wprawdzie z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie są jednak uprawnione do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i rozpoznanie sprawy, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a. i art. 59 § 1 pkt. 2 u.p.e.a. przez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł, że decyzje stanowiące podstawę do dokonania czynności egzekucyjnych zostały wydane w wyniku przestępstwa, jak również, iż zobowiązania podatkowe wynikające z tytułów wykonawczych uległy przedawnieniu. Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną ani nie zajął stanowiska co do jej zasadności w innej formie procesowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w badanej sprawie nie zachodzi. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, że sąd ten, co do zasady, może badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wskazane w skardze kasacyjnej jako jej podstawy. Zatem to skarżący kasacyjnie wyznacza zakres kontroli instancyjnej, dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd kasacyjny nie może przy tym zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył jeszcze innych przepisów, poza przytoczonymi (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.07.2013 r., II FSK 2208/11). Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować lub rekonstruować zgłoszonych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia, musi więc opierać się na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11.06.2015 r., II FSK 1079/13). Sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut został sformułowany ogólnikowo. Dopiero z treści uzasadnienia wniesionej skargi kasacyjnej wynika, że skarżący zarzuca Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu zaniechanie kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem niezastosowania przez organy egzekucyjne art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Powołany przepis stanowi, że postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Istota sporu sprowadza się więc do ustalenia, czy w sprawie zaistniała jedna z wyżej wymienionych przesłanek. Należy dodać, że istota instytucji umorzenia postępowania egzekucyjnego polega na formalnym umorzeniu tego postępowania z przyczyn określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a., jednakże w postępowaniu, którego przedmiotem jest żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie można badać okoliczności związanych z postępowaniem wymiarowym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.07.2012 r., II FSK 62/11). Jeżeli zatem podstawę wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego stanowią ostateczne decyzje organu podatkowego, dopóki decyzje te nie zostaną wzruszone, dopóty nie można skutecznie podnosić zarzutu, że stwierdzony w nich obowiązek nie istnieje (nie istniał w chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że egzekwowane zaległości skarżącego w podatku od towarów i usług wynikają z decyzji ostatecznych Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-Ś. z dnia 15.02.2007 r. oraz z dnia 23.04.2010 r. Poza tym zarzuty dotyczące postępowania podatkowego, w wyniku którego wydane zostały te decyzje, były juz poddane kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 1.05.2015 r. w sprawie o sygnaturze akt I FSK 208/14 oddalił skargę kasacyjną skarżącego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16.10.2013 r., wydanego w sprawie o sygnaturze akt I Sa/Łd 623/13, oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 15.03.2013 r. w przedmiocie odmowy uchylenia w całości lub w części tych decyzji. Poza tym Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18.02.2015 r., wydanym w sprawie o sygnaturze akt II FSK 83/13, oddalił skargę kasacyjną skarżącego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 03.02.2012 r., wydanego w sprawie o sygnaturze akt III SA/Wa 3010/11, oddalającego skargę skarżącego na postanowienie Ministra Finansów w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne; zawarta w tym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena prawna na mocy art. 170 P.p.s.a. wiąże Naczelny Sąd Administracyjny także w sprawie, której przedmiotem jest odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego, w zakresie, w jakim merytorycznie sprawy te pokrywają się. Wiążąca ocena zawarta w przywołanych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego przesądza o wyniku postępowania w rozpoznawanej sprawie. Podniesione w niej zarzuty w znacznej mierze oderwane są zresztą od przedmiotu sprawy, to jest oceny zasadności odmowy umorzenia postępowanie egzekucyjnego. Budzi to obawy o zrozumienie istoty postępowania w tym przedmiocie oraz sądowej kontroli wydanych w tym postępowaniu rozstrzygnięć organów administracji publicznej. W postępowaniu prowadzonym w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego ani organ egzekucyjny, ani organ nadzoru, nie badają bowiem prawidłowości wymiaru zobowiązania podatkowego. Kwestie te są badane w odrębnych, poprzedzających wszczęcie postępowania egzekucyjnego, postępowaniach podatkowych. Tym samym za całkowicie chybiony, bo nieodnoszący się do przedmiotu rozpoznawanej sprawy, należy uznać zawarty w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywód dotyczący weryfikacji decyzji administracyjnej, stanowiącej podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego; zmiana lub uchylenie takiej decyzji może nastąpić wyłącznie w ramach jednego z trybów szczególnych, unormowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27.10.1999 r., IV SA 1104/96, Lex nr 47780) lub – w odniesieniu do postępowania podatkowego – w ustawie z dnia 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.). Zatem postępowanie w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego nie może zmierzać do weryfikacji zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, do badania której organ egzekucyjny nie jest uprawniony. Dlatego też zarzut skargi kasacyjnej, który ignoruje przedstawiony porządek proceduralny, podlega oddaleniu a limine, gdyż nie może odnieść skutku procesowego. Z analizy skargi kasacyjnej wynika, iż skarżący kwestionuje też okoliczność, iż doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia egzekwowanego zobowiązania podatkowego na podstawie art. 70 § 4 O.p. I z tym zarzutem nie sposób się zgodzić, gdyż zasadnie przyjęto, że w następstwie zastosowania środków egzekucyjnych, o których skarżący był zawiadomiony, nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia egzekwowanych zobowiązań podatkowych; potwierdza to analiza akt sprawy, a zwłaszcza doręczeń skarżącemu zawiadomień o zastosowaniu środków egzekucyjnych wraz z odpisami tytułów wykonawczych – niezależnie już od tego, że we wspomnianym wyroku w sprawie II FSK 83/13 Naczelny Sąd Administracyjny kwestię tę ostatecznie przesądził. Postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a. i art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. nie jest więc uzasadniony, jako że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., toteż rozstrzygnięcia organu odwoławczego, utrzymujące w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 K.p.a. uwzględniające tę okoliczność rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego, było zgodne z prawem; zgodny z prawem jest także zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalający skargę na rozstrzygnięcie organu odwoławczego. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a., nie orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego wobec braku stosownego wniosku od strony wygrywającej sprawę w postępowaniu kasacyjnym.