II SA/Łd 654/15

Dnia 23 września 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, , Protokolant Pomocnik sekretarza Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2015 roku sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi Ł. S. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. LS Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: k.p.a.), art. 3 ust. 3 i ust. 4, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm. - w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: ustawa), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] w sprawie przyznania J. B. specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup opału, w kwocie 200zł w miesiącu grudniu 2014 roku. Jak wynika z akt sprawy, organ I instancji po wystąpieniu przez J. B. z wnioskiem oraz dążąc do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy ustalił, iż dochód strony wynosi 671,51zł. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi zaś 542zł, jednakże stosownie do art. 41 pkt 1 ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które nie podlega zwrotowi. Wobec poczynionych ustaleń, w dniu [...] organ I instancji pozytywnie załatwił wniosek strony. W terminie prawem przewidzianym J. B. złożyła odwołanie zarzucając organowi przyznanie kwoty, która nie pokryje kosztów zakupu opału na cały sezon grzewczy, nadto przyznania tej pomocy zbyt późno. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] organ odwoławczy podzielił w pełni ustalenia i stanowisko organu I instancji. Kolegium zgodziło się ze stroną, iż przyznana kwota nie wystarczy na pokrycie w całości kosztów zakupu opału jednakże przyznana pomoc jest adekwatna do możliwości finansowych organu pomocy społecznej, który udziela tejże pomocy wielu wnioskodawcom. Nadto organ zawrócił uwagę, iż zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym, a nie obowiązkowym, przyznawanym w ramach uznania administracyjnego w miarę możliwości finansowych organu i posiadanych środków. Organ I instancji uwzględnił sytuację materialną i życiową strony, jak i własne możliwości finansowe zaś organ odwoławczy w pełni stanowisko organu I instancji podziela. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. B. opisała swoją trudną sytuację materialną oraz zdrowotną i wniosła o pozytywne załatwienie sprawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 23 września 2015 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę i wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one pokryte w całości, ani w części. W dniu 30 września 2015 r. skarżąca złożyła pismo procesowe, w którym w szczególności obszernie opisała swoje niezadowolenie z wydanego orzeczenia sądu, jak również z ustanowionego z urzędu pełnomocnika, który w ocenie strony nienależycie reprezentował jej interesy co za tym uzyskał nienależne wynagrodzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga podlega oddaleniu stosownie do art. 151 p.p.s.a. W ocenie Sądu, tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] o przyznaniu J. B. specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup opału, w kwocie 200 zł w miesiącu grudniu 2014 roku. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności przepis art. 41 pkt 1 ustawy. Ustawodawca wskazał w nim, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Po pierwsze zaznaczyć należy, iż przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, gdyż nie muszą zostać spełnione ogólne kryteria otrzymania pomocy. Nie wymaga on, aby dochód osób ubiegających się o te specjalne świadczenia nie przekroczył limitów określonych w art. 8 ustawy. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego decyduje natomiast ich sytuacja życiowa. Nie można jednak z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, że przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu, tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 17 lipca 2014 r., sygn.akt II SA/Op 238/14 - dostępny, jak i pozostałe orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu, w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Po wtóre, dodać trzeba, iż wprawdzie przyznanie wnioskodawcy pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego nie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego, to dla prawidłowego rozpoznania wniosku niezbędnym jest wyliczenie dochodu wnioskodawcy. Takie wyliczenie, przygotowane przez organy orzekające dla potrzeb niniejszej sprawy, nie budzi zastrzeżeń. Przechodząc do meritum sprawy, jak wynika z redakcji przepisu art. 41 pkt 1 ustawy i co już zaznaczono, przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Ustawodawca wskazał natomiast, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Na tle użytego sformułowania "szczególnie uzasadnionych przypadków" judykatura wypracowała stanowisko, iż pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności. Ta przesłanka ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Jak zaznaczono to już wyżej, nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Szczególne przypadki, o których mowa w przepisie art. 41 pkt 1 ustawy, muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego (wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 179/13; wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 1243/13; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 863/13; wyrok WSA w Poznaniu z dna 5 września 2013 r., sygn. akt II SA/po 1099/12). Zdaniem Sądu niewątpliwie, organ administracji publicznej analizując niniejszą sprawę zasadnie ocenił, iż wprawdzie strona przekracza kryterium dochodowe, jednakże z uwagi na uzasadnioną okoliczność, jaką jest niekwestionowana trudna sytuacja życiowa, orzekł o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego. Zauważyć należy, iż skarżąca podważa zaskarżoną decyzję nie tyle w zakresie samego przyznania świadczenia, co w zakresie jego wysokości i okresu wypłaty. Pamiętać jednak trzeba, iż przyznanie specjalnego zasiłku celowego następuje w ramach uznania administracyjnego, które obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. W niniejszej sprawie organ zestawił trudną sytuację życiową skarżącej z własnymi możliwościami budżetowymi i prawidłowo ocenił, iż poprzez przyznanie specjalnego zasiłku zostanie zaspokojona niezbędna potrzeba skarżącej przy uwzględnieniu szczególnej okoliczności, mimo iż dochód skarżącej, przekracza kryterium dochodowe. Z uwagi na fakt, iż zaskarżona decyzja wydana została w ramach uznania administracyjnego dodać należy, iż kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej. (vide wyroki NSA: z dnia 24 lutego 2010 r., sygn.akt I OSK 1353/09; z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn.akt I OSK 116/10; z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn.akt I OSK 1742/11). Wystarczy zatem, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, że organ powołał się na znaną z urzędu trudną sytuację organów przyznających świadczenia z pomocy społecznej. Dodatkowo wyjaśniając, że rozdysponowując środki na świadczenia z pomocy społecznej winien w pierwszej kolejności uwzględniać potrzeby osób, które spełniają kryterium dochodowe. Podkreślić trzeba, iż przepis art. 41 ustawy stwarza organowi administracji publicznej możliwość, a nie obowiązek, przyznania osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe przyznania specjalnego zasiłku celowego. Istota tego rodzaju pomocy sprowadza się do przyznania świadczenia w sytuacji, której można przypisać walor nadzwyczajnej, szczególnie uzasadnionej. Z taką właśnie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, co zasadnie skutkowało przyznaniem skarżącej wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie jednak, taka pozytywna ocena nie rodzi po stronie organu obowiązku pokrycia wszelkich potrzeb strony. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się bowiem ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Biorąc powyższe pod uwagę, należało uznać, że organy obu instancji rzetelnie zbadały stan faktyczny sprawy oraz prawidłowo zastosowały przepisy prawa, jak również nie naruszyły granic uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, działając na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., skargę należało oddalić. Równocześnie Sąd na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1 – 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461) przyznał pełnomocnikowi skarżącej tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł – wynagrodzenie według stawki minimalnej, powiększoną o podatek od towarów i usług. Lp/