II SA/Lu 233/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Starszy referent Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 listopada 2015 r. sprawy ze skargi S. D.-F. P. [...]. w J. i [...] P. [...] w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie trwałego wyłączenia gruntu z produkcji rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty [...] z dnia [...]r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz S. D.-F. P. [...] w [...] i CBM P. [...]w [...] kwotę 674 zł (sześćset siedemdziesiąt cztery złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...]. Starosta Ś. udzielił S. D.-F. P. Sp. z o.o. zezwolenia na trwałe wyłączenie z produkcji rolnej częściowo działki nr [...] o powierzchni 0,4900ha położonej w miejscowości J. K. oraz ustalił należność z tytułu wyłączenia oraz wysokość opłaty rocznej. Po stwierdzeniu jej nieważności przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]. Starosta decyzją z dnia [...] r. ponownie stwierdził trwałe wyłączenie z produkcji rolniczej przez spółkę wskazanych gruntów przeznaczonych pod zakładową stację paliw oraz budynek serwisowy, ustalając jednorazową należność z tytułu wyłączenia oraz ustalił opłatę roczną z tytułu wyłączenia z produkcji rolniczej gruntu płatną co roku, przez okres 10 lat do dnia 30 czerwca każdego roku, począwszy od 2012 r. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem oddalił skargę wspomnianej spółki i [...] spółki z o.o, która na mocy aktu notarialnego z dnia [...]. nabyła przedmiotową działkę. Z kolei wyrokiem z dnia ( II OSK 723/13 ) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną spółek. Ponownie rozpoznając sprawę Starosta Ś. decyzją z dnia [...]. po raz kolejny stwierdził trwałe wyłączenie z produkcji rolniczej przez S. D.-F. P. Sp. z o.o gruntu oznaczonego jako działka nr [...] o powierzchni 0,04900 ha, w tym 0,1500 ha w klasie bonitacyjnej BRII, 0,2100 ha w klasie bonitacyjnej BRIIIa, 0,1300 ha w klasie bonitacyjnej LIII, i przeznaczonej pod budowę zakładowej stacji paliw płynnych oraz budynek biurowo- serwisowy. Ustalił należność z tytułu wyłączenia w wysokości [...] złotych, jednocześnie pomniejszając ją o kwotę [...]złotych stanowiąca wartość gruntu w dniu faktycznego wyłączenia oraz podwyższając o 10 % z powodu wyłączenia bez decyzji zezwalającej na wyłączenie, co dało ostatecznie kwotę [...]złotych. Jednocześnie stwierdził jej przedawnienie. Organ ustalił ponadto stałą opłatę roczną z tytułu wyłączenia w wysokości 10 % należności, tj. 17 828,08, stwierdził przedawnienie pierwszej opłaty wymagalnej do dnia [...]., zobowiązał S. D.-F. P. Sp. z o. o do uiszczenia rat wymagalnych do dnia [...], [...]. i [...]. oraz [...] spółkę z o. o do uiszczania kolejnych rat wymagalnych w terminach do dnia [...], 2009r., 2010r., 2011r. 2012r i 2013r. Organ ustalił, że działka Nr [...] w czasie faktycznego wyłączenia gruntu z produkcji stanowiła własność Gminy M., a jej użytkownikiem wieczystym było przedsiębiorstwo S. D.-F. P. Sp. z o. o., co wynika z odpisu z księgi wieczystej Nr [...] Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] r. W księdze tej opisany jest sposób korzystania: "grunt rolny, pod zabudowaniami, działka gruntu w użytkowaniu wieczystym do dnia [...] r. wraz z magazynem nawozowym wiatą - stanowiącym odrębną od gruntu własność". Prawo własności do tej działki S. D.-F. P. Sp. z o. o. nabyła na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] r. Po zrealizowaniu inwestycji (po fatycznym wyłączeniu gruntów) S. D.-F. P. Sp. z o. o. na mocy umowy z dnia [...]. sprzedała działkę [...] P. Sp. z o.o. Podczas oględzin działki w dniu [...] r. z udziałem pełnomocnika stron ustalono, że jest ona zabudowana budynkiem biurowo-serwisowym, stacją paliw wyposażoną w 3 podziemne zbiorniki na olej napędowy, silnikowy i przekładniowy oraz płyn chłodniczy, teren wokół budynków jest utwardzony asfaltem. Na działce znajduje się teren zieleni o pow. ok. 3 arów, na którym urządzony został trawnik. Z dokumentacji projektowej znajdującej się w zasobach Starostwa Powiatowego w Ś. wynika, że Zakładowa Stacja Paliw została wybudowana w latach 2003-2006, a w 2004 r. został zmieniony sposób użytkowania budynku magazynowego na serwis traktorów, o czym świadczą pozwolenia na użytkowanie tych obiektów wydane przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. oraz [...] r. Według decyzji Starosty [...] z dnia [...] r. o pozwoleniu na budowę Zakładowej Stacji Paliw oprócz budowy trzech zbiorników podziemnych, kanalizacji deszczowej, przyłącza energetycznego przewidziano również utwardzenie placu przed zbiornikami i urządzeniami technologicznymi. W opisie technicznym do projektu budowlanego konstrukcyjnego, stanowiącego załącznik do pozwolenia na budowę zapisano, że nad zbiornikami nie jest przewidywany ruch kołowy, w związku z tym projektuje się warstwę nawierzchniową ziemną obsianą trawą. Trawnik obejmuje powierzchnię ok. 300 m2, w tym znaczną część stanowi teren nad zbiornikami. Podczas realizacji projektu modernizacji ewidencji gruntów, użytki na działce Nr [...] zostały opisane w ewidencji gruntów zgodnie ze stanem faktycznym jako Bi - inne tereny zabudowane, pow. użytku - 0,49 ha. Na podst. załącznika Nr [...] pkt 14 do ww. rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia [...] r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2001 r. Nr 38, póz. 454 – ze zm.) do innych terenów zabudowanych oznaczonych Bi zalicza się grunty: 1. zajęte pod budynki i budowle inne niż zaliczone w PKOB do działu 11 oraz do grupy 125, oraz urządzenia związane z tymi budynkami i budowlami, w szczególności kotłownie, zbiorniki, przewody naziemne, place składowe, place postojowe i manewrowe, ogrodzenia, śmietniki, składowiska odpadów, 2. położone miedzy budynkami, budowlami i urządzeniami, o których mowa w pkt 1 lub w bezpośrednim sąsiedztwie tych budynków i urządzeń i wykorzystywane w innym celu, który uzasadniałby zaliczenie ich do innej grupy użytków gruntowych, w tym zajęte pod rabaty i kwietniki, 3. zajęte pod cmentarze czynne oraz cmentarze nieczynne, ale nie zaliczone do gruntów zadrzewionych, zakrzewionych, oraz grzebowiska zwierząt. W ocenie organu, poprzez realizację inwestycji polegającej na budowie zakładowej stacji paliw oraz zmianie sposobu użytkowania budynku magazynowego i wiaty GS na budynek biurowo-serwisowy zajęte grunty rolne w całości zostały trwale wyłączone z produkcji rolniczej, przy czym jako czas faktycznego wyłączenia gruntów organ przyjął datę rozpoczęcia robót budowlanych [...] r. określoną w zawiadomieniu inwestora złożonego do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. Organ zaznaczył, że zgodnie z wypisem i wyrysem z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego z dnia [...] r. działka Nr [...] oznaczona MIS przeznaczona jest pod bazę GS. Jego zdaniem skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji Starosty [...] z dnia [...] r. jest brak jej wiążącego charakteru. Nie powoduje żadnych uznanych przez prawo skutków i traktowana jest jako niebyła. Uzasadnione było zatem wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie wyłączenia z produkcji rolnej przedmiotowego gruntu. W. należności za wyłączenie gruntu zgodnie z art. 12 ust. 7 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych określono w oparciu o rodzaje użytków gruntowych i klas bonitacyjnych, podwyższając ją zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o 10 %. W myśl art. 12 ust. 6 ww. ustawy, należność została pomniejszona o wartość gruntu w dniu faktycznego wyłączenia ustaloną na podstawie wyceny wykonanej przez rzeczoznawcę majątkowego, ocenionej jako wykonaną rzetelnie i stanowiącą wiarygodny materiał dowodowy. Opłatę roczną wyliczono zgodnie z art. 4 pkt 13 w związku z art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych jako 10 % podwyższonej o 10 % należności. Jednocześnie organ wskazał, iż w związku z tym, że zobowiązanym do uzyskania zezwolenia na wyłączenie gruntów z produkcji była spółka S. D.-F. P., na podst. art. 12 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych nałożony został na ten podmiot obowiązek uiszczenia opłat związanych z tym wyłączeniem wymagalnych w okresie od faktycznego wyłączenia gruntu do jego zbycia kolejnemu podmiotowi. Opłaty za wyłączenie w pozostałym okresie na podst. art. 12 ust. 4 tej ustawy zostały nałożone na nabywcę - [...] P. Sp. z o. o. Do określenia powierzchni gruntu, na którym nastąpiło inne, niż rolnicze użytkowanie organ oparł się na wypisach z rejestru gruntów wydanych przez Starostwo Powiatowe w Ś. z dnia [...] r. (przed dniem faktycznego wyłączenia gruntów), z dnia [...] r. (po wyłączeniu gruntów z produkcji), odpisie z księgi wieczystej, oględzinach działki udokumentowanymi protokołem, a także dokumentacji projektowej stanowiącej załącznik do pozwolenia na budowę zakładowej stacji paliw. Starosta zaznaczył, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego o przedawnieniu roszczeń, gdyż należności i opłaty roczne za wyłączenie z produkcji gruntów rolnych nie są należnościami o charakterze cywilnoprawnym. Ustawa z dnia [...] r. o zmianie ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2013 r. poz.503) wprowadziła nowy przepis art. 22b, zgodnie z którym należności i opłaty roczne związane z wyłączeniem z produkcji gruntów rolnych są nieopodatkowanymi należnościami budżetowymi o charakterze publiczno-prawnym w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. póz. 885 i 938). Na podstawie art. 67 ustawy o finansach publicznych "do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60 nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., póz. 267) i odpowiednie przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz.749 z późn. zm.)". Zatem do należności i opłat rocznych za wyłączenie z produkcji gruntów rolnych w zakresie przedawnienia należy stosować odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej. O terminach przedawnienia niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym decyduje rodzaj decyzji. Jak wynika z art. 21 §1 Ordynacji podatkowej czynnikiem przesądzającym o charakterze decyzji jest sposób powstania zobowiązania. Kwestią zasadniczą przy ustalaniu charakteru takiej decyzji jest stwierdzenie, czy tworzy ona nowy stan prawny, czy też tylko potwierdza stan, który powstał już z mocy zdarzenia określonego w przepisach. Jeżeli zobowiązanie do zapłaty należności i opłat powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa wiąże powstanie takiego zobowiązania (art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej) to jest to decyzja deklaratoryjna. Według organu skoro obowiązek uiszczenia należności i opłat rocznych powstaje od dnia faktycznego wyłączenia gruntów z produkcji (art. 12 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych), to decyzja w tym zakresie ma charakter deklaratoryjny, czyli określający. Tym bardziej decyzja wydana na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, która potwierdza tylko fakt wcześniejszego, bezprawnego wyłączenia gruntów, jest decyzją deklaratoryjną. Zgodnie z art. 70 §1 Ordynacji podatkowej zobowiązania podatkowe (odpowiednio inne należności określone w art. 60 ustawy o finansach) przedawniają się z upływem 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności. Jak ustalono podczas postępowania dowodowego faktyczne wyłączenie gruntów z produkcji rolniczej nastąpiło [...] r. - w dniu rozpoczęcia przez inwestora robót budowlanych przy realizacji zakładowej stacji paliw, zgodnie z zawiadomieniem złożonym przez inwestora do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Tak więc opłata jednorazowa powinna zostać uiszczona w 2003 r., natomiast opłaty roczne powinny być płacone przez kolejnych dziesięć lat od 2004 r. do 2013 r. Stosując odpowiednio przepisy o przedawnieniu, zobowiązanie do zapłaty opłaty jednorazowej uległo by przedawnieniu z dniem [...]., a opłaty roczne ulegały by przedawnieniu w kolejnych latach od [...] r. do [...] r. (ostatnia rata). Przepisy Ordynacji podatkowej przewidują również możliwość przerwania biegu terminu przedawnienia. Zgodnie z art. 70 § 6 pkt 2 Ordynacji podatkowej bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu z dniem wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję dotyczącą tego zobowiązania, a po zawieszeniu biegnie dalej od dnia następnego po dniu doręczenia organowi podatkowemu odpisu orzeczenia sądu administracyjnego, ze stwierdzeniem jego prawomocności (art. 70 §7 pkt 2 Ordynacji podatkowej). Organ wskazał, iż w niniejszej sprawie spółki S. D.-F. P. i [...] P. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję [...] z [...] r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej zezwolenia na trwałe wyłączenie gruntu z produkcji rolnej (data wpływu do WSA -21.12.2010 r.). Skarga ta została oddalona przez WSA w dniu [...] - sygn. akt II SA/Lu 874/10, następnie NSA oddaliło skargę kasacyjną spółek w dniu [...] r. - sygn. akt OSK 1357/11. Tak więc termin przedawnienia roszczeń uległ zawieszeniu z dniem [...] r., a zaczął biec na nowo z dniem doręczenia organowi odpisu orzeczenia sądu administracyjnego ze stwierdzeniem jego prawomocności. Wyrok WSA w Lublinie Sygn. akt II SA/Lu 874/10 z dnia [...] r. stał się prawomocny [...] r. został doręczony [...] r. do Starostwa Powiatowego w Ś.. W międzyczasie spółki złożyły w dniu [...] r. skargę do WSA w Lublinie na kolejną decyzję Kolegium z dnia [...] r. w przedmiocie trwałego wyłączenia gruntu z produkcji rolniczej, a następnie skargę kasacyjną na wyrok WSA w Lublinie z [...] r. - II SA/Lu 730/12. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił tą skargę w dniu [...] r. Organ uznał, iż okres zawieszenia biegu przedawnienia nastąpił z dniem [...] r. a zakończy się z dniem doręczenia organowi podatkowemu prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego II OSK 723/13 z dnia [...] r. Tak więc na dzień wdania niniejszej decyzji uległa przedawnieniu opłata jednorazowa w wysokości [...] zł oraz opłata roczna w wysokości [...] zł, której termin płatności upłynął [...] r. Po rozpoznaniu odwołania S. D.-F. P. Sp. z o.o oraz [...] spółki z o.o Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzje Starosty [...] utrzymało w mocy. Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji, co do trwałego wyłączenia całej działki z produkcji rolnej, która została zajęta pod budynki przemysłowe, zbiorniki, place postojowe i manewrowe, ogrodzenia, a także trawnik. Na podstawie wypisu z rejestru gruntów z dnia [...] r. działkę nr [...] w m. Jacków stanowiły użytki rolne klasy bonitacyjnej Br II, Br Ula i Ł III. Zgodnie z § 68 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia [...] r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków grunty rolne oznaczone w ewidencji gruntów symbolem Br to grunty rolne zabudowane, natomiast oznaczone symbolem Ł to łąki trwałe. Także według Kolegium, powołującego się na wspomniany już wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...]. ( II OSK 723/14 ) stwierdzenie nieważności decyzji zezwalającej na wyłączenie przedmiotowego gruntu z produkcji rolniczej, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, oznacza, iż grunt przeznaczony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele nierolnicze został wyłączony z produkcji bez decyzji, o której mowa w art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, zatem jedynym przepisem, który może znaleźć zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy jest art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Stąd też należało podwyższyć opłatę z tytułu wyłączenia o 10%. Kolegium podzieliło także stanowisko Starosty w zakresie przedawnienia należności i części opłat rocznych, wywodząc swój wniosek z treści art. 22b ust. 3 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, zgodnie z którym należności i opłaty roczne są nieopodatkowanymi należnościami budżetowymi o charakterze publiczno-prawnym w rozumieniu ustawy z dnia [...] r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. póz. 885 i 938), do których w myśl art. 67 stosuje się przepisy ustawy z dnia [...] r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., póz. 267) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia [...] r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz.749 z późn. zm.). Również według Kolegium zobowiązanie do uiszczenia należności i opłat rocznych powstało w dniu zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa wiąże powstanie takiego zobowiązania, a mianowicie z dniem faktycznego wyłączenia gruntu rolnego z produkcji rolnej. Oznacza to, że decyzja wydana w trybie art. 28 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych ma charakter deklaratoryjny. Stwierdza ona jedynie faktyczne wyłączenie gruntu z produkcji rolnej i określa wynikające z mocy ustawy obowiązki uiszczenia należności i opłat rocznych. Wynika to wprost z art. 11 ust. 1b ustawy, który stanowi, że decyzja o wyłączeniu gruntu stanowiącego użytki rolne klas IV. IVa, IVb, V i AT wytworzonych z gleb pochodzenia organicznego z produkcji rolnej ma charakter deklaratoryjny. Wniosek powyższy wynika także z treści art. 11 ust. 1a ustawy, który stanowi, że w decyzji dotyczącej wyłączenia z produkcji użytków rolnych określa się obowiązki związane z wyłączeniem. Z kolei art. 12 ust. 1 tej ustawy stanowi, że obowiązek uiszczenia należności i opłat obciąża osobę, która wyłączyła grunt z produkcji od dnia faktycznego wyłączenia gruntu z produkcji rolnej. Do decyzji stosuje się zatem art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, według którego zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Skoro faktyczne wyłączenie przedmiotowego gruntu nastąpiło w dniu [...] r., to zobowiązanie do zapłaty jednorazowej opłaty z tego tytułu przedawniło się z końcem roku 2008, tj. [...] r. Z kolei zobowiązanie do zapłaty poszczególnych opłat rocznych ulega przedawnieniu odpowiednio [...] r. (I opłata), [...] r. (II opłata), [...] r. (III opłata), [...] r. (IV opłata), [...] r. (V opłata), [...] r. (VI opłata), [...] r. (VII opłata), [...] r. (VIII opłata), [...] r. (IX opłata), [...] r. (X opłata). Uwzględniając terminy przerwania biegu przedawnienia spowodowane skargami do sądów administracyjnych przedawnieniu uległo jedynie zobowiązanie do zapłaty należności z tytułu wyłączenia gruntu z produkcji rolniczej oraz zobowiązanie do zapłaty pierwszej opłaty rocznej płatnej do [...] r. Pozostałe zaś opłaty, wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżących, nie uległy przedawnieniu. Kolegium nie zgodziło się ze skarżącymi, zdaniem których wobec przedawnienia należności z tytułu wyłączenia przedmiotowego gruntu z produkcji rolniczej, przedawnieniu uległy także opłaty roczne. Jego zdaniem czym innym jest należność z tytułu wyłączenia gruntu z produkcji rolniczej, a czym innym jest oplata roczna. Zgodnie z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, przez należność rozumie się jednorazową opłatę z tytułu trwałego wyłączenia gruntów z produkcji, zaś zgodnie z pkt 13 tego artykułu, przez opłatę roczną rozumie się opłatę roczną z tytułu użytkowania na cele nierolnicze lub nieleśne gruntów wyłączonych z produkcji, w wysokości 10% należności, uiszczaną: w razie trwałego wyłączenia - przez lat 10, a w przypadku nietrwałego wyłączenia - przez okres tego wyłączenia, nie dłużej jednak niż przez 20 lat od chwili wyłączenia tych gruntów z produkcji. Są to zatem opłaty od siebie (odrębne), do których (każdej z osobna) mają zastosowanie terminy przedawnienia, przewidziane ustawą. Bez znaczenia przy tym pozostaje wskazany ustawą sposób ustalenia wysokości opłaty rocznej, który w tym przypadku stanowi jedynie punkt odniesienia dla określenia tej wartości, jak też okoliczność przedawnienia należności. Opłaty roczne posiadają bowiem odrębny byt (stanowią odrębne zobowiązania) i nie mogą być traktowane jako należności uboczne (pochodne) należności z tytułu wyłączenia gruntu z produkcji rolniczej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. D.-F. P. Sp. z o.o oraz [...] spółki z o.o zarzucając decyzji Kolegium naruszenie : 1) art. 138 § 1 pkt 2) k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, a postępowanie winno być umorzone w całości jako bezprzedmiotowe z uwagi na fakt, że obowiązek zapłaty należności i opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej wygasł w całości oraz 2) art. 28 ust. 2, art. 12 ust. 1 i art. 4 pkt 13 w zw. z art. 22b ust. 3 ustawy z dnia [...] r, o ochronie gruntów rolnych i leśnych w zw. z art. 67 ustawy z dnia [...] r. o finansach publicznych w zw. z art. 70 § 1 i art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia [...] r. Ordynacja podatkowa poprzez ich błędną wykładnię sprowadzającą się do nieuzasadnionego przyjęcia, że wobec przedawnienia opłaty jednorazowej (tzw. należności) możliwe jest ustalenie opłat rocznych i obciążenie nimi skarżących pomimo, iż zobowiązanie do zapłaty należności z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji wygasło w całości na skutek przedawnienia, a zatem nie jest możliwe ustalenie żadnej opłaty rocznej w wysokości 10% należności, skoro wyżej wymieniona należność nie istnieje wniosły o jej uchylenie w całości. Skarżący zaznaczyli, że nie wskazywali, aby opłaty roczne miały charakter uboczny w stosunku do należności i nie wskazywali, aby przedawnienie należności pociągało za sobą przedawnienie opłat rocznych. Według skarżących natomiast skoro należność z tytułu wyłączenia z produkcji rolnej stanowi podstawę do wyliczenia kwoty opłat rocznych i uległa ona przedawnieniu, nie ma możliwości ustalenia jakiejkolwiek opłaty rocznej. Nie można bowiem wyliczyć opłaty rocznej od czegoś, co w świetle prawa wygasło i faktycznie, ani formalnie nie istnieje. Powołując się na uchwałę izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...]. ( II FPS 4/13 ), która ma ich zdaniem zastosowanie w sprawie z uwagi na treść wspomnianego już art. 67 ustawy o finansach publicznych dowodzili, że wobec wygaśnięcia należności nie ma podstaw do ustalenia opłat rocznych, nie istnieje bowiem ku temu żadna podstawa faktyczna, ani prawna. Upływ terminu z art. 70 Ordynacji podatkowej, nienależnie od tego, czy podatek został zapłacony, skutkuje również niemożnością orzekania o wysokości tego podatku przez organ odwoławczy nawet w przypadku kwalifikowanej wady decyzji określającej zobowiązanie podatkowe. Z tego powodu postępowanie, jako bezprzedmiotowe, powinno zostać umorzone. Na poparcie tej tezy spółki powołały uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...]. ( I FPS 1/12 ), w której stwierdzono, że terminy przedawnienia, określone w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, stanowią datę graniczną, do której organy mogą prowadzić postępowanie podatkowe w sprawie określenia zobowiązania podatkowego. Nie ulega również wątpliwości, że przedawnienie zobowiązania jest jedną z przyczyn umorzenia postępowania z urzędu, na gruncie prawa podatkowego wymienioną wprost w przepisie art. 208 § 1 Ordynacji. Także na gruncie kpa organ jest zobowiązany umorzyć postępowanie z powodu jego bezprzedmiotowości ( art. 105 § 1 ). Z tego względu Starosta nie był uprawniony do ustalenia wysokości zobowiązania z tytułu należności i opłat rocznych ze względu na trwałe wyłączenie gruntu z produkcji. Skarżący zakwestionowali także możliwość podwyższenia wysokości należności o 10% z powodu wyłączenia gruntu bez decyzji zezwalającej na takie wyłącznie. Podkreślili, że w dacie wyłączenia gruntu z produkcji w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja zezwalająca na takie wyłączenie, a jej nieważność spowodowana została wyłącznie błędem organu. Według nich hipoteza normy prawnej wynikającej z przepisu art. 28 ust.2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych może mieć zastosowanie wyłącznie do sytuacji, gdy bez wszczęcia jakiegokolwiek postępowania administracyjnego z wniosku zainteresowanej strony - strona taka doprowadza swoim działaniem do faktycznego wyłączenia gruntu z produkcji, co następnie uprawniony organ stwierdza w postępowaniu administracyjnym wszczętym z urzędu. W ocenie skarżących w odniesieniu do stanu prawnego obowiązującego przed dniem [...] roku stosownie do art. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z art. 2 ustawy z dnia [...] r. o zmianie ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych ( Dz.U. z 2013 r., poz. 503 ). na mocy której dodano przepis art. 22b ust. 3 ) aktualne pozostają zarzuty, co do cywilnoprawnego charakteru należności i opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntu z produkcji rolnej o ile były należne i wymagalne przed powyższą datą. Zatem ocena ich powinna nastąpić w oparciu o przepis art. 118 kc. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Pozbawiony podstaw jest zarzut skargi sprowadzający się do zarzucenia organom błędną kwalifikację należności i opłat rocznych z tytułu trwałego wyłączenia gruntów z produkcji rolnej, o jakich mowa w art. 12 ust.1 ustawy z dnia 3 lutego 1995r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych ( tekst jedn. Dz. U z 2013r. poz. 1205 ze zmianami ) uznającą je za należności publiczno prawne, a nie cywilnoprawne, jak uważają skarżący, co w efekcie miało skutkować zaniechaniem zastosowania art. 118 kc, dotyczącego przedawnienia roszczeń. Pogląd ten wydaje się niezrozumiały tym bardziej, jeśli zauważyć, że fundament sporu opiera się na wykazaniu braku podstaw do ustalenia opłaty rocznej z powodu przedawnienia samej należności w oparciu o art. 70 § 1 ustawy z dnia [...]. Ordynacja podatkowa ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 749 ze zmianami ). Mimo, że skarżący domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości nie negowali przecież konstrukcji przyjętej przez Starostę, a następnie podtrzymanej przez Kolegium, co do zastosowania wspomnianego przepisu Ordynacji, o czym świadczą także powoływane orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego. Co więcej również w odwołaniu skarżący prowadzili polemikę z tak wyrażonym stanowiskiem przez organy, tym razem powołując się ponadto także na art. 68 § 1 Ordynacji i dowodząc przedawnienia prawa do wymiaru omawianych świadczeń. Odmienna była natomiast, interpretacja art. 4 pkt.13 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, według którego oplata stanowi 10 % należności, a skoro ta uległa przedawnieniu, odpadła podstawa naliczenia także opłaty rocznej, skoro nie ma jej od czego naliczać. Sądzić z tego należy, że także dla skarżących oczywisty był charakter należności i opłat rocznych jako należności publicznoprawnych, do których stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej. Ostateczne wątpliwości w tej materii usuwa art. 22b ust. 3a ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych wprowadzony przez art. 1 ust.2 lit. b) pkt 3 ustawy z dnia [...] o zmianie ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych ( Dz. U z 2013r. poz. 503 ), według którego należności i opłaty roczne związane z wyłączaniem z produkcji gruntów rolnych pobierane na podstawie ustawy oraz odsetki z tytułu należności i opłat są niepodatkowanymi należnościami budżetowymi o charakterze publicznoprawnym w rozumieniu ustawy z dnia [...]. o finansach publicznych ( Dz. U z 2013r. poz. 885 i 938 ). Nie ma żadnego powodu, dla którego należałoby przychylić się do tezy skarżących wskazujących, że przepis ten nie ma zastosowania do należności i opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntu z produkcji rolnej należnych i wymagalnych przed dniem [...]., a więc datą, kiedy zaczął obowiązywać. Ustawa nie zawiera żadnych przepisów przejściowych w tej mierze, stanowiąc w art. 2 jednoznacznie, że wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia. Przyjęto zatem zasadę bezpośredniego stosowania nowego przepisu, co w pełni uzasadniało ocenę wyprowadzona przez organy. Na akceptację nie zasługuje również zarzut zastosowania w sprawie art. 28 ust.2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, a w konsekwencji podwyższenia należności o 10 %. Skarżący formułując swoje stanowisko, wskazywali na decyzję Starosty [...] z dnia [...] r , na podstawie której ustalono już należność i wysokość opłat rocznych. Stwierdzona została wprawdzie jej nieważność, ale ich zdaniem nie można tej sytuacji traktować w ten sam sposób jak brak decyzji. Skarżący nie zauważyli jednak, ze powyższa kwestia została już rozstrzygnięta przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 września 2014r. ( II OSK 723/13 ). Zdaniem sądu wobec braku w ustawie o ochronie gruntów rolnych i leśnych przepisów regulujących wprost sytuację prawną adresata zezwolenia na wyłączenie gruntu z produkcji rolnej wyeliminowanego następnie z obrotu prawnego na skutek stwierdzenia jego nieważności, należy stosować art. 28 ust. 2 powołanej ustawy, z czym wiąże się podwyższenie należności o 10%. Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zmianami ) wykładnia prawa dokonana w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny jest wiążąca dla sądu, któremu sprawa została przekazana. Wprawdzie w powolnym wyroku sąd nie odniósł się do zagadnienia ustalenia opłaty rocznej od podwyższonej należności, to jednak wniosek, co do zasadności tego poglądu należy upatrywać w cytowanym już art. 4 pkt.13 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Jeśli opłatę ustala się w wysokości 10 % należności, to chodzi tu także o należność podwyższoną. Ustawa nie zawiera w tym względzie żadnego rozróżnienia ( wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 września 2010r. IV SA/Wa 1226 ). Nie można natomiast zgodzić się z poglądem organów upatrujących w decyzji wydanej na podstawie art. 28 ust.2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych charakteru deklaratoryjnego. Przede wszystkim zaznaczyć należy, że ustawa przewiduje dwa przypadki w jakich następuje ustalenie należności za wyłączenie gruntu z produkcji rolnej i opłat rocznych tego tytułu. Pierwszy wypadek określony w art.11 ust.1 ustawy dotyczy sytuacji, w której strona w związku z zamiarem wyłączenia gruntów rolnych z produkcji składa stosowny wniosek, uzyskuje decyzję zezwalającą na wyłączenie, a następnie dokonuje faktycznego wyłączenia. Zgodnie z art. 12 ust. 1 osoba, która uzyskała takie zezwolenie, jest obowiązana uiścić należność i opłaty roczne, z wyjątkiem przypadku, gdy zezwolenie to dotyczyło wyłączenia gruntów z produkcji rolnej na cele budownictwa mieszkaniowego, o czym mowa w art. 12a tej ustawy. Obowiązek zapłaty powstaje od dnia faktycznego wyłączenia gruntów z produkcji rolnej i określony jest z uwzględnieniem cen rynkowych obowiązujących w tym dniu (art. 12 ust. 1 in fine i ust. 6). Z powołanych przepisów wynika zatem, ze źródłem prawnym powstania obowiązku zapłaty, zarówno należności, jak i opłat jest decyzja o wyłączeniu gruntów z produkcji ( tak w wyrokach NSA z dnia 31 marca 2015r. II OSK 2056/13 i z dnia II OSK 2094/13 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Powyższą ocenę potwierdza treść art. 11a ustawy, zgodnie z którym w decyzji dotyczącej wyłączenia z produkcji użytków rolnych wytworzonych z gleb pochodzenia mineralnego i organicznego, zaliczonych do klas I, II, III, IIIa, IIIb, tak jak w rozpoznawanej sprawie, a także gruntów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt. 2-10 oraz gruntów leśnych, przeznaczonych na cele nierolnicze i nieleśne określa się obowiązki związane z wyłączeniem. Jest to zatem decyzja konstytutywna w rozumieniu art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Warto zauważyć, że ustawa sama wskazuje, kiedy decyzja o wyłączeniu ma charakter deklaratoryjny, ograniczając ją do wyłączenia z produkcji użytków rolnych klas IV, IVa, IVb, V i VI wytworzonych z gleb pochodzenia organicznego ( art. 11b ). Drugi przypadek został opisany w art. 28 ust. 2 ustawy, i dotyczy ustalenia opłaty w razie stwierdzenia, że grunt został wyłączony z produkcji bez decyzji, o której mowa w art. 11 ust.1 i 2. Przepis ten stanowi, że decyzję taką wydaje się z urzędu, podwyższając jednocześnie wysokość należności o 10%. W tym przypadku postępowanie prowadzone jest w trybie kontroli wykonania przepisów ustawy. W jej ramach organ, stwierdzając faktyczne wyłączenie gruntu z produkcji rolnej bez uprzedniego uzyskania wymaganej decyzji, na mocy art. 11 ust. 1 (co może oznaczać, zarówno całkowity brak decyzji zezwalającej, jak i przekroczenie obszaru wyznaczonego w decyzji zezwalającej), został upoważniony do zalegalizowania takiej sytuacji post factum. Legalizacja ta jednak jest dopuszczalna wyłącznie wtedy, gdy grunty są przeznaczone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele nierolnicze lub nieleśne. W orzecznictwie podkreśla się, że decyzja wydana na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy jest decyzją o wyłączeniu gruntów rolnych, tak, jak decyzja z art. 11 ust. 1 ustawy. Wydając decyzję organ musi stosować art. 12 ustawy, który reguluje szereg zagadnień związanych choćby z zasadami ustalania opłat i należności, wynikające zaś z art. 28 ust. 2 ustawy odmienności dotyczą dwóch kwestii: tj. możliwości wydania decyzji z urzędu oraz obowiązku zastosowania podwyższonej należności ( powołany już wyrok NSA z dnia II OSK 2056/13 ). Uzasadnione jest zatem przekonanie, że także w przypadku wydania decyzji w tym trybie ma ona charakter konstytutywny. Trudno znaleźć uzasadnienie dla założenia, ze decyzja dotycząca tego samego przedmiotu, zgody na wyłączenie gruntów z produkcji rolnej, może mieć odmienny charakter, uzależniony jedynie od okoliczności w jakich zostaje wydana. Przyjmując jednak, że jest ona źródłem prawnym powstania obowiązku zapłaty, zarówno należności, jak i opłat oczywisty jest brak podstaw do wniosku o ich przedawnieniu w oparciu o art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej. Według bowiem tego przepisu zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. W przypadku należności z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej należy ją uiścić w terminie do 60 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna ( art. 12 ust.13 ). Z kolei opłatę roczną za dany rok uiszcza się w terminie do dnia 30 czerwca tego roku ( art. 12 ust.14). Data wydania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze jednoznacznie wskazuje, że podany termin jeszcze nie upłynął. Wbrew skarżącym nie ma też podstaw do uznania, aby w sprawie miało miejsce przedawnienie prawa do wymiaru należności opłat rocznych, o jakim stanowi art. 68 Ordynacji podatkowej. Należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że art. 67 ustawy o finansach publicznych do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60 nieuregulowanych ustawą nakazuje przepisy Ordynacji podatkowej stosować jedynie odpowiednio. W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że odpowiednie stosowania przepisów polega na stosowaniu niektórych z nich wprost, modyfikacji innych lub zaniechaniu stosowania niektórych z nich. Ocena zakresu odpowiedniego stosowania przepisów powinna uwzględniać bowiem systematykę i cele regulacji, w obrębie której dany przepis ma być odpowiednio stosowany ( postanowienie NSA z 11 stycznia 2011 r., II GSK 1422/10 opubl. w CBOSA). Odpowiednie stosowanie określonego przepisu może polegać na jego zastosowaniu wprost albo z pewnymi modyfikacjami, usprawiedliwionymi odmiennością stanu "podciągniętego" pod dyspozycję stosowanego przepisu, bądź na niedopuszczeniu jego stosowania do rozpatrywanego stanu w ogóle. Niedopuszczalność może wynikać albo bezpośrednio z treści wchodzących w grę regulacji prawych, albo z tego, że zastosowania danej normy nie dałoby się pogodzić ze specyfiką i odmiennością rozpoznawanego stanu (zob. J. Warylewski (red.), Zasady techniki prawodawczej. Komentarz do rozporządzenia, W. 2003, s. 503). W przypadku stosowania art. 12 ust.2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, należy mieć na uwadze zasadniczy cel tej ustawy, którym stosowanie do art. 3 ust.1 pkt 1 jest ograniczanie przeznaczenia ich na cele nierolnicze i nieleśne. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 września 2015r. ( II OSK 121/14 opubl. w CBOSA) o wadze jaką ustawodawca przykłada do ochrony gruntów rolnych i leśnych świadczy tryb zmiany przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych. Najpierw bowiem zmiana przeznaczenia powinna zostać przewidziana w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, a dopiero potem możliwe jest uzyskanie decyzji, w której mowa w art. 11 ust. 1. Stąd też podwyższenie należności, podobnie jak opłata przewidziana w art. 28 ust. 1 ma charakter prewencyjno – represyjny, którego celem jest zapobieżenie naruszaniu obowiązków wskazanych w ustawie. Biorąc powyższe pod uwagę uzasadnione jest przekonanie, że stosując odpowiednio zapis art. 68 ust.1 Ordynacji podatkowej za datę, w której rozpoczyna bieg termin przedawnienia do wydania decyzji o wyłączeniu gruntu z produkcji rolnej oraz ustaleniu podwyższonej należności i opłat rocznych jest koniec roku kalendarzowego, w którym organ dowiedział się o faktycznym wyłączeniu gruntu z produkcji rolnej. Przyjęcie odmiennego zapatrywania, według którego taką datą jest data faktycznego wyłączenia, mogłoby często powodować brak możliwości zastosowania prewencyjnego działania i w zasadzie iluzoryczność samej kontroli stosowania przepisów ustawy, w ramach której organ zobowiązany jest do wydania decyzji o jakiej mowa w art. 12 ust.2 ustawy. Nie bez znaczenia jest również, że w znacznie lepszej sytuacji pozostawaliby ci wszyscy, którzy nie przestrzegając przepisów ustawy dokonali wyłączenia gruntów bez uiszczania należności i opłat rocznych od tych, którzy złożyli stosowny wniosek i ustalono im stosowne opłaty i to tylko z powodu niewykrycia w terminie trzyletnim zmiany przeznaczenia. Słuszna w tej sytuacji wydaje się ocena, że termin przedawnienia do ustalenia należności i opłaty rocznej biegnie od daty, gdy organ dowiedział się o naruszeniu prawa albo – przy prawidłowym działaniu - mógł się dowiedzieć i miał rzeczywisty trzyletni termin do ich wymiaru. Organ nie ma bowiem żadnej innej możliwości ustalenia, czy nie doszło do samowolnego wyłączenia gruntów rolnych z produkcji. W tym przypadku taką datą będzie dzień, w którym stała się ostateczna decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...]. Ponieważ w toku postępowania nie był kwestionowany fakt przeznaczenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego przedmiotowej nieruchomości na cele nierolnicze, słuszne jest w tej sytuacji przekonanie, że ma zastosowanie art. 28 ust.2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, stosownie do którego w razie stwierdzenia, że grunty przeznaczone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele nierolnicze lub nieleśne zostały wyłączone z produkcji bez decyzji, o której mowa w art. 11 ust. 1 i 2, decyzję taką wydaje się z urzędu, podwyższając jednocześnie wysokość należności o 10%. Przy czym opłaty roczne należy obliczyć od należności powiększonej o 10 % ( wyrok NSA z dnia 3 września 2015r. II OSK 64/14 opubl. w CBOSA ). Odnosząc się do kosztów postępowania zaznaczyć należy, że stosownie do art.11a ustawy obowiązki związane z wyłączeniem z produkcji użytków rolnych wymienionych w tym przepisie określa się w decyzji o wyłączeniu. W postanowieniu z dnia [...]. ( II OZ 1060/15 opubl. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że w sprawie o zezwolenie na wyłączenie z produkcji rolniczej gruntów opłata jest tylko jednym z elementów decyzji zezwalającej na wyłączenie gruntów produkcji rolniczej, nie mającym w takiej sytuacji odrębnego bytu. Kwestia opłaty stanowi wówczas element wtórny do samego wyłączenia z produkcji rolniczej – bez takiego wyłączenia organ nie mógłby ustalić opłaty. Zniweczenie rozstrzygnięcia o wyłączeniu z produkcji rolnej powoduje tym samym zniweczenie rozstrzygnięcia, co do należności z tytułu wyłączenia zawartego w takiej decyzji – uchyleniu albo stwierdzeniu nieważności podlegają obydwa elementy decyzji. Zasadniczym przedmiotem zaskarżonej decyzji w takiej sprawie jest zatem wyłączenie z produkcji rolniczej określonych gruntów, a nie należność pieniężna w rozumieniu przepisów art. 216 i 231 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, chociażby skarżący kwestionował tylko ustalenie, co do wysokości opłaty zawarte w tej decyzji. Stąd też w sprawie należny wpis od skargi to wpis stały określony w § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Powołany przepis przewiduje, że wpis stały w sprawach skarg z zakresu nieruchomości, nieobjętych wpisem stosunkowym wynosi [...] zł. Wprawdzie powołane postanowienie dotyczyło art. 28 ust.1 ustawy, ale z uwagi na podobieństwo znajduje zastosowanie także do art. 28 ust.2 ustawy. Na podstawie art. 225 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało zatem zwrócić skarżącym nadpłacony wpis od skargi. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zmianami ) należało uchylić, zarówno zaskarżona decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...]. O kosztach orzeczono na podstawie 200 w związku z art. 205 § 2 cyt. ustawy oraz w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c ) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w prawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( tekst jedn. Dz. U z 2013r. poz. 490 ze zmianami ).