I GZ 81/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 3 grudnia 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 2527/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z 3 grudnia 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 2527/15 odmówił J.Z. (dalej: skarżąca) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od koszów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazała, iż prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i synem, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, natomiast jej mąż posiada dom o pow. 280 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 15 arów, a także samochód marki Ford. W rubryce 10 wniosku wskazała, że uzyskuje miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.750 zł, zaś jej mąż z takiego samego tytułu w wysokości około 4.000 zł. Wnioskodawczyni podniosła nadto, iż od czerwca 2003 r. pozostaje z mężem w rozdzielności majątkowej. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 27 lipca 2015 r. skarżąca wskazała, iż z uwagi na to, że posiada rozdzielność majątkową z mężem, odmówił on udzielenia jej informacji na temat posiadanych rachunków bankowych, oszczędności pieniężnych czy lokat. Oświadczyła nadto, iż tytułem wynagrodzenia za pracę osiąga dochód w wysokości około 2.500 zł netto, z którego potrącana jest kwota 1.215 zł w toku postępowania egzekucyjnego. Wnioskodawczyni poinformowała, iż ponosi miesięczne wydatki na telefon w wysokości około 90 zł, na zakup odzieży w wysokości około 200 zł, zaś pozostałą kwotę 800-900 zł przeznacza na zakup żywności dla siebie i syna. Ponadto wskazała, iż okresowo ponosi wydatki związane z przechowywaniem krwi pępowinowej w wysokości około 800 zł rocznie, a także "partycypuje w razie potrzeby w kosztach związanych z eksploatacją domu, np. dokładając się do naprawy pieca grzewczego na poziomie 650 zł, czy też zakup kamienia na podjazd w wysokości 160 zł". Skarżąca oświadczyła, iż nie posiada obecnie żadnych rachunków bankowych, lokat ani oszczędności pieniężnych. Do pisma załączyła zaświadczenie o zarobkach z dnia 27 lipca 2015 r., kopię umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 4 kwietnia 2003 r., kopię umowy kredytowej z dnia 3 czerwca 2004 r., kopię zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego z dnia 25 września 2012 r., kopię tytułu wykonawczego z 11 lipca 2012 r., a także kopie rachunków za telefon. Postanowieniem z 2 września 2015 r. referendarz sądowy WSA w W. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznając, że nie wykazała ona dostatecznie, iż spełnia przesłanki jej przyznania. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła sprzeciw. Sąd I instancji uzasadniając zaskarżone postanowienie wskazał na łączną wysokość kosztów sądowych, do których poniesienia będzie wezwana, tj. 1.000 zł. W ocenie Sądu, analizując złożone oświadczenia, nie sposób uznać by nie była ona w stanie ponieść kosztów sądowych w tej sprawie. Analiza dokumentów finansowych dotyczących męża skarżącej, który posiada stałe źródło dochodu oraz znaczny majątek, jest konieczna w celu ustalenia sytuacji majątkowej skarżącej. Odmawiając przedstawienia takich dokumentów skarżąca nie może oczekiwać, że ocena wniosku przeprowadzana będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych współmałżonka. Brak wskazanych dokumentów wpływa negatywnie na ocenę wniosku czyniąc go niepełnym i nierzetelnym. Sąd powołał się przy tym na ugruntowane stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę wynikający art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 2012 r., poz. 788), zwanego dalej: k.r.o., obowiązek małżonków do wzajemnej pomocy. Z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Co do ciążących na skarżącej zobowiązań z tytułu przepadków na kwoty 225 000,00 zł oraz 500 000,00 zł orzeczonych dwoma wyrokami karnymi Sąd stwierdził, że zobowiązania te miałyby wpływ na ewentualne pozytywne rozpatrzenie wniosku gdyby Sąd miał pełen wgląd w całościową sytuację majątkową skarżącej i jej męża. Z uwagi na cząstkowe zobrazowanie sytuacji majątkowej jedynie skarżącej Sąd nie mógł ocenić, czy zapłata orzeczonych przepadków uniemożliwi skarżącej uiszczenie dwóch wpisów sądowych w łącznej wysokości 1000 zł. Ponadto skarżąca posiada stałe źródło dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę. Uzyskała w lutym br. pożyczkę na kwotę 30.000,00 zł co oznacza, że ma zdolność kredytową. Skarżąca otrzymała także darowiznę od rodziców w wysokości 29.000,00 zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę i uwzględnienie wniosku o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: I. Błędy w ustaleniach faktycznych, które miały wpływ na treść wydanego w sprawie postanowienia, a to: - błędne ustalenie, że skarżąca prowadzi ze swoim małżonkiem wspólne gospodarstwo domowe, w sytuacji gdy skarżąca jedynie z uwagi na swoją sytuację finansową zamieszkuje wspólnie z małżonkiem, a nadto małżonkowie nie zarządzają wspólnym majątkiem czy budżetem, tym samym brak jest przesłanek do przyjęcia, że wspólne gospodarstwo domowe faktycznie jest prowadzone przez skarżącą i jej małżonka; - błędne ustalenie, że skarżąca odmówiła przedstawienia dokumentów finansowych dotyczących bezpośrednio męża skarżącej, gdy w istocie skarżąca nie ma fizycznej możliwości przedłożyć takowych dokumentów, gdyż nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, pozostaje z nim w rozdzielności majątkowej, a faktycznie od około 2 lat są w separacji faktycznej; - błędne ustalenie, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową w sposób cząstkowy, w sytuacji gdy w istocie skarżąca przekazała wszelkie niezbędne informacje potrzebne do ustalenia jej sytuacji majątkowej; - błędne ustalenie, że skarżąca jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, gdyż posiada stałe źródło dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę, w sytuacji gdy w istocie budżet skarżącej jest niewielki w porównaniu z ponoszonymi niezbędnymi wydatkami oraz zobowiązaniami; - błędne ustalenie, że skarżąca posiada zdolność kredytową, w sytuacji gdy w istocie skarżąca co prawda uzyskała pożyczkę w kwocie 30 000 zł, jednakże pożyczkodawcą była znajoma skarżącej; - błędne ustalenie, że zaciągniętego kredytu nie można zaliczyć do wydatków priorytetowych w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, w sytuacji gdy w istocie skarżąca zaciągnęła pożyczkę w celu uregulowania nałożonej na nią grzywny w wysokości 70 000 zł; II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: - art. 23 k.r.o., poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy w istocie ww. przepis stanowi, że pomoc wzajemna obejmuje wyłącznie współdziałanie na rzecz dobra rodziny, z którym to dobrem nie mamy do czynienia na gruncie przedmiotowej sprawy; - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu nie wystarcza do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W rozpoznawanej sprawie skarżąca mimo wezwania do przedłożenia stosownych dokumentów, nie przedstawiła rachunków bankowych ani swoich, ani współmałżonka, rachunków związanych z niezbędnym utrzymaniem, ograniczając się do rachunków telefonicznych, umowy kredytowej, zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego z 25 września 2012 r. na łączną kwotę 236.040,00 zł oraz aktu notarialnego z 4 kwietnia 2003 r. nr Repertorium [...], stanowiącego umowę majątkową małżeńską. Okoliczności, na których Skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, wbrew jej twierdzeniom zawartym w zażaleniu, nie zostały zatem w wymagany sposób wykazane. "Wykazać oznacza bowiem dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować" (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 213/11). Tym samym sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja prawa pomocy nie zostanie wobec skarżącej zastosowana. Odnosząc się zaś do zarzutu skarżącej, naruszenia art. 23 k.r.o., sąd podziela pogląd Sądu I instancji, w którym stwierdził on, że pomimo zawarcia umowy rozdzielności majątkowej małżeńskiej, uzyskiwane przez męża skarżącej dochody mają wpływ na ocenę jej sytuacji finansowej. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 k.r.o. małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, między innymi uregulowania zawartego w art. 27 k.r.o. (por. postanowienie NSA z 24 września 2013 r., sygn.akt II FZ 752/13). W związku z tym, poszerzenie ustaleń faktycznych o dokumenty dotyczące bezpośrednio męża skarżącej, w celu ustalenia sytuacji majątkowej samej skarżącej, było konieczne (tak też NSA w postanowieniach: z 24 września 2013 r., sygn. akt I GZ 417/13 i z 25 września 2013 r., sygn. akt I GZ 442/13 wydanych w innych sprawach skarżącej również dotyczących ubiegania się o przyznanie prawa pomocy). W świetle powyższego bez znaczenia pozostaje podnoszona w zażaleniu okoliczność, skąd skarżąca uzyskała pożyczkę w kwocie 30 000 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż nie można przyjąć, iż skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.