II FZ 33/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 1120/15 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości 2015 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (sygn. akt I SA/Kr 1120/15) w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 kwietnia 2015 r. oddalił wniosek strony o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu orzeczenia wynika, że postanowieniem z dnia 12 lutego 2016 r. Starszy Referendarz sądowy WSA w Krakowie oddalił wniosek podatnika o zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu sprzeciwu od tego orzeczenia, postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, a zażalenie na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2016 r., sygn. akt II FZ 322/16. Powodem negatywnego rozstrzygnięcia było nieprzedłożenie przez skarżącego dokumentów źródłowych, potwierdzających zasadność wniosku, co uniemożliwiło wnikliwą i szczegółową oceną jego sytuacji materialnej. W dniu 17 sierpnia 2016r. (data prezentaty sądowej) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, obejmujący zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Ze względu na złożenie wniosku bez zachowania przewidzianej prawem formy, skarżący został wezwany do wypełnienia i odesłania w terminie 7 dni druku "PPF". W wyznaczonym terminie brak został uzupełniony. W nadesłanym formularzu skarżący powielił podane wcześniej informacje dotyczące swojego stanu rodzinnego i majątkowego. Podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, córką i synem. Miesięczny dochód rodziny wynosi 1.900 zł i stanowi go pobierany przez wnioskodawcę zasiłek ZUS. Skarżący nie dysponuje żadnym majątkiem nieruchomym, oszczędnościami, ani cennymi przedmiotami o wartości powyżej 5.000 zł. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie jest w stanie uiścić opłaty od skargi w kwocie 272 zł, bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny, co jest spowodowane bardzo zła sytuacją zdrowotną, a co za tym idzie finansową. Skarżący wskazał na swoją niedyspozycję zdrowotną powstałą po przebytym urazie wielonarządowym i przeprowadzonej operacji przeszczepu układu kostnego. Obecnie przebywa na zasiłku chorobowym ZUS i nie posiada innych źródeł dochodu. Ponosi koszty leczenia w wysokości 320 zł oraz koszty utrzymania mieszkania w wysokości 385 zł miesięcznie. Do wniosku skarżący dołączył kopie trzech potwierdzeń wypłaty zasiłku chorobowego za okresy: od 19 stycznia do 10 lutego 2016 r. w kwocie 1.041,06 zł, od 1 do 9 marca 2016 r. w kwocie 283,73 zł i za okres od 17 marca do 12 kwietnia 2016r. w kwocie 850,20 zł. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych M. K., dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a. został on wezwany do uzupełnienia wniosku, poprzez przedłożenie w terminie 7 dni dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych. W odpowiedzi na ww. wezwanie, skarżący oświadczył, że nie posiada majątku. Lokal mieszkalny, w którym zamieszkuje stanowi własność PPHU P. sp. z o. o., A. sp. z o. o. oraz D. P. Żona wnioskodawcy z dniem 5 lutego 2014 r. została uznana za osobę bezrobotną. Skarżący wyjaśnił, że ani on, ani jego żona nie posiadają udziałów (akcji) w spółkach prawa handlowego. Podatnik pełni funkcję prokurenta w dwóch podmiotach prawa handlowego, jednakże z tego tytułu nie osiąga żadnych korzyści majątkowych/finansowych. Skarżący, ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych, ani pojazdów samochodowych. Wydatki rodziny przedstawiają się następująco: media (czynsz, gaz, prąd, woda, odpady) 385zł, wyżywienie, ubranie 700 zł, leczenie 320 zł. Wnioskodawca nie posiada rachunków dokumentujących ponoszone wydatki. Z załączonych kopii zeznań podatkowych PIT-37 wynika, że w roku 2015 osiągnął on przychód w wysokości 17.270,06 zł, a przychód jego żony, w roku 2013 wyniósł 10.500 zł. Postanowieniem z dnia 6 października 2016 r. Referendarz sądowy tut. Sądu, działając w oparciu o art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując m.in. na fakt niespełnienia przez niego przesłanek, od których zależało przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia również nie przychylił się do wniosku strony. W jego ocenie głównym powodem nieuwzględnienia wniosku było nieprzedłożenie – pomimo wezwania i wbrew twierdzeniom wnioskodawcy – dokumentów źródłowych, potwierdzających zasadność wniosku, co nie pozwoliło na uznanie, że skarżący w sposób wiarygodny wykazał istnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Tym bardziej, że wnioskodawca miał świadomość uprzednich uchybień oraz niedociągnięć i przy składaniu kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych miał możliwość ich skorygowania. Pomimo wskazań zawartych w postanowieniach z dnia 12 lutego 2016 r., z dnia 12 kwietnia 2016 r., jak i z dnia 11 lipca 2016 r., odmawiających przyznania mu prawa pomocy, a także pomimo wezwania z dnia 5 września 2016r. w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia odpowiednich oświadczeń i dokumentów źródłowych na okoliczność wykazania stanu majątkowego i możliwości płatniczych, skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny i niebudzący wątpliwości swojej sytuacji materialnej. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skarżący podał nieprawdziwe dane, że ani on, ani jego żona nie posiadają udziałów (akcji) w spółkach prawa handlowego. Sąd wskazał także, że skarżący nie wykazał stanu majątkowego swojej żony (nieruchomości, oszczędności, przedmioty wartościowe), ograniczając się jedynie do stwierdzenia że jest ona osobą bezrobotną. Nie przedłożył jej zeznania podatkowego za 2015 r., o co był kolejny raz wzywany. Ponadto nie udokumentował rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy, wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, odpady, itp.), ani wydatków ponoszonych na leczenie. W konsekwencji Sąd uznał, że okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na postanowienie wniósł skarżący, domagając się jego uchylenia w całości. W uzasadnieniu strona jeszcze raz przedstawiła swoją sytuację materialną i zdrowotną. Dodała, że w chwili obecnej nie jest udziałowcem żadnej ze spółek, jego żona nie posiada ruchomości, nieruchomości i papierów wartościowych. W jego ocenie dostarczył on wszystkie dokumenty o jakie był wzywany. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie okazało się nieuzasadnione. W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący w niniejszej sprawie składał już raz wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sprawa ta została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2016 r. (sygn. akt II FZ 322/16), którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy był brak udokumentowania jego sytuacji materialnej. Uznano, że przedstawione przez stronę dane były niekompletne i budziły istotne wątpliwości, zaś skarżący - mimo wezwania - nie przedstawił żądanych dokumentów. Oceniając kolejny wniosek skarżącego, będący ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, Sąd uznał, że po raz kolejny wnioskodawca nie przedstawił dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową oraz nie powołał nowych okoliczności, uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Sąd dokonał porównania przedmiotowego wniosku z poprzednim (Sąd pominął przy tym powołanie się na przepis art. 165 p.p.s.a. – jednak nie ma to wpływu na wynik sprawy) i uznał, że skoro wnioskodawca nie przedstawił informacji, które wskazywałyby na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe w sposób niebudzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek nie mógł stanowić podstawy do uznania, że spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tak więc w okolicznościach sprawy powodem nieuwzględnienia wniosku było to, że skarżący nie nadesłał dokumentów źródłowych oraz nie przedstawił nowych okoliczności, które byłyby nieznane przy rozpoznawaniu poprzedniego wniosku. W związku z powyższym w sprawie znajdzie zastosowanie przepis art. 165 p.p.s.a., który stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W tym miejscu trzeba też wskazać, że prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza, że strona ma obowiązek uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 667/14, postanowienie NSA z dnia 10 czerwca 2016 r., sygn. akt I GZ 379/16). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, choć strona ma prawo do złożenia takiego wniosku w wypadku zmiany okoliczności sprawy na podstawie art. 165 p.p.s.a. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 115/10, postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 761/13). Nie przerywa też biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez Sąd prawomocnego postanowienia innej treści w przedmiocie udzielania stronie prawa pomocy skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia. Odmienne postępowanie w sprawie mogłoby prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum. Przechodząc zaś do analizy pojęcia "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć zarówno zmiany stanu faktycznego jak i prawnego, uzasadniające zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, którego przyznania prawomocnie odmówiono, zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy stało się uzasadnione. Musiałyby to zatem być zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. Podkreślić ponadto należy, że z konstrukcji przepisu art. 246 p.p.s.a. wynika, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadniania przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2014 r. sygn. akt. I OZ 1227/13). Oceniając ponowne wniosek strony o przyznanie prawa pomocy uznać należy, że skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Brak natomiast powołania się na nowe okoliczności, które nie byłyby znane Sądowi na wcześniejszym etapie postępowania skutkuje brakiem możliwości zmiany dotychczasowego stanowiska Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że dokumenty, na które powołał się skarżący przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku składał już w niniejszym postępowaniu i przy rozpoznawaniu wcześniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zostały one uznane za wystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego. Z uwagi zatem, iż skarżący w dalszym ciągu uchyla się od przedstawienia pełnej dokumentacji obrazującej jego sytuację materialną brak jest podstaw do uwzględnienia zażalenia. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji postanowienia.