IV SA/Gl 810/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Specjalista Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2016 r. sprawy ze skargi D.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz Miasta S. odmówił skarżącej D.G. przyznania prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. W uzasadnieniu decyzji przytoczył obowiązujące przepisy oraz stwierdził, że odmówił stronie wnioskowanego świadczenia, bowiem z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego wynika, że pozostawała pod opieką medyczną od 15 tygodnia ciąży do porodu. W odwołaniu od powyższej decyzji D.G. podniosła, że nie wiedziała, że jest w ciąży, gdyż od dłuższego czasu leczyła się z powodu problemów z macicą i nieregularnych miesiączek. Strona zaznaczyła, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i korzysta z pomocy MOPS. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na wniosek strony z dnia 15 czerwca 2015 r. o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia w dniu 2 kwietnia 2015 r. dziecka – J.G. Organ wskazał, że zgodnie z art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114), z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1.000 zł na jedno dziecko. Podkreślił, że na podstawie art. 15b ust. 5 tej ustawy, zapomoga, o której mowa w ust. 1, przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Następnie organ podniósł, że aktualnie do otrzymania przedmiotowego świadczenia konieczne jest, aby kobieta pozostawała pod opieka medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży. W tym zakresie wskazał, że skarżąca została objęta opieką lekarską dopiero od 15 tygodnia ciąży, co wynika z włączonego do akt sprawy zaświadczenia, wobec tego nie spełniła warunków przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach D.G. podniosła, że okazało się, że jest w ciąży dopiero w 15 tygodniu ciąży, ponieważ przez całe dorosłe życie miała bardzo nieregularne miesiączki i leczyła się z powodu problemów ginekologicznych. Podkreśliła, że od 3 – 4 lat przed zajściem w ciążę, przez cały czas była leczona hormonalnie, ponieważ istniało podejrzenie, że jest bezpłodna. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze. zm. ), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz z istotnym naruszeniem przepisów postępowania. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił art. 15b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. z 2015 r. poz. 114, zwanej dalej "ustawą") regulujący warunki przyznawania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Zgodnie z art. 15b ust. 1 i ust. 2 tej ustawy, jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się żywego dziecka w wysokości 1000 zł przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka w sytuacji, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1922 zł. Przepis art. 15b ust. 5 ustawy dodatkowo stanowi, że powyższa zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, przy czym w myśl art. 15b ust. 6 ustawy pozostawanie pod opieką medyczną potwierdzić należy zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. W niniejszej sprawie organ stwierdził, że warunek określony w art. 15b ust. 5 cytowanej ustawy nie został spełniony i z tego powodu odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Co do zasady w istocie przepis art. 15b ust. 5 ustawy, ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a tym samym wydanie pozytywnej decyzji nie zależy od uznania organu. Mając jednak na uwadze ratio legis, a więc motywy ustawodawcy oraz zasady wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej, a także to, że interpretacja przepisów ustawowych musi być zawsze dokonywana przy zastosowaniu techniki wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją RP, nie można w procesie wykładni przepisu art. 15b ust. 5 ustawy poprzestać wyłącznie na literalnym jej brzmieniu. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela ugruntowaną w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prokonstytucyjną wykładnię art. 15b ust. 5 ustawy (np. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Olsztynie z dnia 18 lutego 2014 r. sygn. II SA/Ol 21/14, w Gdańsku z dnia 11 lipca 2013 r. IIISA/Gd 223/13, w Poznaniu z dnia 5 września 2013 r.; IV SA/Po 580/13.z dnia 14 marca 2014r. czy sygn. akt IV SA/Po 579/14z dnia 20 listopada 2014r. publ. CBOSA). Wykładnia ta przeprowadzona została z odwołaniem się do celu, w jakim analizowany art. 15b ust. 5 został uchwalony. Cel ten wynika z treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy o zmianie Kodeksu Pracy oraz niektórych innych ustaw, w tym ustawy o świadczeniach rodzinnych, w którym wprost wskazano, że jej intencją jest "zwiększenie rzeczywistego zakresu objęcia kobiet w ciąży opieką lekarską w trakcie ciąży, co może przyczynić się do ograniczenia wysokiego poziomu śmiertelności oraz zmniejszenia odsetka niemowląt posiadających niską masę urodzeniową" (druki nr 630 i nr 885 Sejmu VI kadencji; dostępne na stronie http://orka.sejm.gov.pl). Wypełnienie obowiązku poddania się opiece lekarskiej przez przyszłą matkę i jej dziecko nie może jednak być oceniane z pominięciem ustaleń, co do obiektywnych możliwości jego realizacji w terminie wskazanym przez ustawodawcę. Jak słusznie zauważa się w przywołanym wyżej orzecznictwie sądów administracyjnych, nie jest wykluczone, że z przyczyn niezależnych od woli i wiedzy kobiety nie będzie ona w stanie dochować określonego w art. 15b ust. 5 ustawy, terminu poddania się opiece medycznej. Przyczyn niezależnych od woli kobiety należy upatrywać m.in. w braku możliwości uzyskania pomocy lekarskiej w terminie zakreślonym w art. 15 b ust.5, czy braku możliwości rozeznania przez kobietę, stanu ciąży w ciągu pierwszych 10 tygodni z uwagi na uwarunkowania osobnicze, fizjologiczne, zdrowotne. Mogą wystąpić także inne sytuacje obiektywnie uniemożliwiające kobiecie dochowanie wymogu pozostawania pod opieką lekarską. Przyjęcie przeciwnego stanowiska prowadziłoby do naruszenia zasady równości i zasady sprawiedliwości społecznej nakazującej równo traktować podmioty wykazujące takie same cechy istotne w przypadku przyznawania określonego dobra. Zawężałoby bowiem w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do jednorazowej zapomogi przez pominięcie kobiet, które z niezawinionych przez siebie przyczyn rozpoczęły kontrolę medyczną z przekroczeniem wyznaczonego w ustawie terminu. Dodatkowo godziłoby w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 czy art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto, co istotne, niezaprzeczalnym celem ustawy jest realizacja polityki społecznej, uwzględniającej dobro rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji. Każdy z zapisów znajdujących się w tym akcie prawnym musi więc pozostawać w zgodzie z jego funkcją. Wyłączenie z kręgu uprawnionych do takiego wsparcia przyszłych matek, które mimo należytej troski o swoje dziecko, z przyczyn od siebie niezależnych nie mogły spełnić wymagań nałożonych na mocy ustawy pozostaje w sprzeczności z racjonalnością ustawodawcy. Niezasadne byłoby przeto przypisywanie racjonalnemu ustawodawcy, że pozbawia ochrony rodzinę, sprzecznie do treści art. 71 ust. 1 Konstytucji RP nakazującego Państwu w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględniać dobro rodziny (vide wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 868/13, publik. w CBOSA). Przyjęcie wskazanej wykładni oznacza, że każdorazowo w sytuacji niedochowania przez ciężarną przesłanki z art. 15b ust. 5 ustawy organ powinien dążyć do wyjaśnienia przyczyny tego zaniechania. W kontekście poczynionych rozważań zauważyć należy, że rozstrzygając w niniejszej sprawie organ pominął przyjętą w judykaturze wykładnię dokonaną na gruncie art. 15b ust. 5 ustawy, przypisując decydujące znaczenie wyłącznie faktowi niepozostawania przez matkę dziecka pod specjalistyczną opieką medyczną w czasie ciąży. W szczególności Kolegium nie wzięło pod uwagę okoliczności podniesionych przez skarżącą w odwołaniu. Z treści odwołania, a następnie z treści skargi wynikało, że przyczyną braku pozostawania pod kontrolą lekarską przyszłej matki i dziecka była nieświadomość faktu ciąży. Jak skarżąca wskazała w odwołaniu - nie wiedziała, że jest w ciąży, gdyż od dłuższego czasu leczyła się z powodu problemów z macicą i nieregularnych miesiączek. W skardze również podniosła, że okazało się, że jest w ciąży dopiero w 15 tygodniu ciąży, ponieważ przez całe dorosłe życie miała bardzo nieregularne miesiączki i leczyła się z powodu problemów ginekologicznych. Podkreśliła, że od 3 – 4 lat przed zajściem w ciążę, przez cały czas była leczona hormonalnie. Nie było więc uzasadnienia dla pominięcia tych okoliczności jako będących bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Z przedstawionych wyżej powodów, w ponownym postępowaniu rolą organu administracji będzie wyjaśnienie, czy w powyższym stanie faktycznym wiarygodne jest twierdzenie skarżącej o braku możliwości rozpoznania ciąży przed upływem jej 10 tygodnia. Organ ustali, czy na brak wcześniejszego rozpoznania ciąży istotnie mogły złożyć się okoliczności takie jak leczenie hormonalne, nieregularne krwawienia miesiączkowe. W związku z tym organ powinien przeprowadzić dowód z. dokumentacji lekarskiej dotyczącej leczenia ginekologicznego skarżącej celem stwierdzenia, czy podawane przez nią okoliczności mogły wpłynąć na nierozpoznanie ciąży, ewentualnie czy zostały stwierdzone inne jeszcze przyczyny zdrowotne mogące powodować trudności we wcześniejszym rozpoznaniu ciąży. Dopiero w oparciu o powyższe ustalenia, będzie możliwa ocena, czy brak poddania się przez skarżącą opiece medycznej od 10 tygodnia ciąży był spowodowany zaniechaniem z jej strony, czy też przyczyną tego były obiektywne okoliczności utrudniające lub uniemożliwiające jej rozeznanie, że jest w ciąży, w konsekwencji tego, czy istnieją podstawy, by zarzucić jej nienależytą staranność w wykonaniu wyżej wymienionego obowiązku. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należało, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję.