III SA/Wa 945/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Sędziowie sędzia WSA Piotr Przybysz, sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska (sprawozdawca), Protokolant p. o. referenta stażysty Michał Strzałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2016 r. sprawy ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2014 r. nr IPPB3/423-1054/14-2/GJ w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę 1. P. S.A. (dalej – "skarżąca, "spółka") zwróciła się do Ministra Finansów z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów odsetek od pożyczki zaciągniętej na wypłatę dywidendy. We wniosku przedstawiono następujące zdarzenie przyszłe: skarżąca wypracowała zyski, które walne zgromadzenie akcjonariuszy spółki zamierza przeznaczyć na wypłatę dywidendy jej akcjonariuszom. Ze względu na kwotę planowanej wypłaty oraz okoliczność, że środki pochodzące ze zgromadzonego zysku zostały zaangażowane w działalność operacyjną, spółka nie dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi pozwalającymi jej na wypłatę dywidendy, wobec czego planuje zaciągnąć pożyczkę, co wiąże się dla spółki z dodatkowymi kosztami w postaci odsetek. W związku z powyższym skarżąca zapytała: Czy ponoszone przez spółkę wydatki na spłatę odsetek od pożyczki zaciągniętej w celu pozyskania środków na wypłatę dywidendy będą stanowiły dla niej koszty uzyskania przychodu w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2014r., poz. 851 ze zm., dalej – "u.p.d.o.p.")? Zdaniem spółki, wydatki ponoszone na spłatę odsetek od pożyczki zaciągniętej w związku z wypłatą dywidendy stanowią w przedstawionym wyżej stanie faktycznym koszty uzyskania przychodu w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., bowiem wydatki te nie są wymienione w zawartym w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. katalogu kosztów niestanowiących kosztów uzyskania przychodów, a ponadto dotyczą działalności gospodarczej spółki jako całości, a tym samym całości generowanych przez nią przychodów, wobec czego stanowią racjonalne i gospodarczo uzasadnione wydatki, których celem jest osiągnięcie, zachowanie lub zabezpieczenie źródła przychodów. Skarżąca wskazała ponadto, iż decyzja o podziale zysku należy do wyłącznej kompetencji walnego zgromadzenia. W momencie podjęcia przez walne zgromadzanie uchwały o podziale zysku akcjonariusz nabywa roszczenie w stosunku do spółki o wypłatę zysku, tj. dywidendy w terminie określonym w uchwale. Na spółce ciąży zatem obowiązek wypłaty dywidendy akcjonariuszom w wysokości oraz terminie określonym w uchwale. W przypadku, gdy spółka tego nie uczyni, wówczas będzie zobowiązana do zapłaty na rzecz akcjonariuszy odsetek z tytułu opóźnienia oraz poniesie odpowiedzialność. odszkodowawczą, jeżeli w skutek nieterminowej wypłaty dywidendy w majątku akcjonariuszy powstanie szkoda. Co więcej, nieterminowe wypłacanie dywidendy nie tylko naraża spółkę na odpowiedzialność odszkodowawczą wobec akcjonariusza, ale negatywnie wypływa na jej wizerunek, konsekwencją czego może być lawinowa sprzedaż jej akcji oraz spadek ich wartości na rynku. Skarżąca zaznaczyła, że na ogół termin wypłaty dywidendy w spółkach kapitałowych nie jest z góry ustalony, bowiem wymagane jest podjęcie stosowanej uchwały przez walne zgromadzenie. Oznacza to, że spółka, która wygenerowała zysk byłaby pozbawiona możliwości dysponowania tymi środkami przez nieokreślony bliżej okres czasu, a to z kolei rzutowałoby na zdolność spółki do planowania inwestycyjnego. W konsekwencji niemożliwość angażowania środków finansowych w działalność gospodarczą powodowałoby utratę przez spółkę źródeł swoich przychodów. Skarżąca wskazała również, że przepisy ustawy nie uzależniają możliwości zaliczenia odsetek od zaciągniętej pożyczki do kosztów uzyskania przychodów od szczególnego celu, w jakim została zaciągnięta pożyczka, bowiem istotne jest, aby ten cel służył osiągnięciu, zachowaniu lub zabezpieczeniu źródeł przychodów. Ponadto, kierując się zasadą racjonalnej techniki prawodawczej, przyjąć należy, że gdyby wolą ustawodawcy było wyłączenie wydatku w postaci odsetek od pożyczki zaciągniętej na potrzeby wypłaty dywidendy, wówczas umieściłby ten wydatek w grupie wydatków wymienionych w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca przywołała orzecznictwo sądów administracyjnych. 2. W interpretacji indywidulanej z 17 grudnia 2014 r. Minister Finansów uznał stanowisko spółki za nieprawidłowe. W uzasadnieniu Minister Finansów wskazał, że przy ocenie możliwości zaliczenia do kosztów podatkowych odsetek od pożyczki/kredytu konieczne jest ustalenie celu, na jaki zaciągnięta została pożyczka/kredyt. Jedynie odsetki od pożyczki/kredytu związanego z uzyskaniem przychodów bądź zachowaniem/zabezpieczeniem źródła przychodów mogą stanowić koszty uzyskania przychodów. Przedsiębiorca zaciągając kredyt/pożyczkę na bieżącą działalność albo cele inwestycyjne, może odliczyć wydatki z tytułu odsetek. W myśl bowiem art. 16 ust. 1 pkt 10 lit. a) u.p.d.o.f. kosztem uzyskania przychodów nie są wydatki na spłatę pożyczek (kredytów), są natomiast skapitalizowane odsetki od tych pożyczek (kredytów ) oraz inne odsetki pod warunkiem ich naliczenia i zapłacenia (art. 16 ust. 1 pkt 11). W związku z powyższym Minister Finansów stanął na stanowisku, że odsetki od pożyczki/kredytu zaciągniętego w celu wypłaty dywidendy nie stanowią kosztów podatkowych. Dywidenda bowiem jest dochodem z udziału w zyskach osoby prawnej, należnym wspólnikom spółki. Dywidenda pełni rolę swoistej opłaty za korzystanie z kapitału akcjonariuszy lub udziałowców. Należne udziałowcom dywidendy z tytułu udziału w spółce kapitałowej są środkami przenoszonymi z majątku tejże spółki do majątku jej wspólnika, które to świadczenie stanowi realizację szczególnego zobowiązania wynikającego z relacji spółka kapitałowa – wspólnik. Z tych też względów świadczenia takiego nie można traktować jako poniesionego w celu uzyskania przychodu przez osobę prawną. Wypłacone akcjonariuszom wypłaty z zysku, choć niewątpliwie związane są z prowadzoną działalnością spółki kapitałowej nie spełniają wszystkich przesłanek niezbędnych do zakwalifikowania ich na podstawie przepisów ustawy podatkowej, do kosztów uzyskania przychodów. Na poparcie swojego stanowiska organ interpretacyjny przywołał uchwałę NSA z 12 grudnia 2011 r., sygn. akt II FPS 2/11. 3. Pismem z 24 grudnia 2014 r. skarżąca wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa. 4. W odpowiedzi, Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji indywidualnej. 5. Pismem z 4 marca 2015 r. spółka wniosła skargę na interpretację Ministra Finansów. Zaskarżonej interpretacji zarzuciła naruszenie: - art 15 ust. 1 u.p.d.o.p. w zw. z art. 14c Ordynacji podatkowej w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na: a) niewłaściwej interpretacji związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy wydatkiem a działaniem mającym na celu zachowanie lub zabezpieczenie źródła przychodów w rozumieniu tego przepisu, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że kosztami uzyskania przychodów są tylko wydatki poniesione na działalność spółki, która jest bezpośrednio związana z osiąganiem przez spółkę zysku i wyłączenia z zakresu kosztów uzyskania przychodów wydatków w postaci odsetek od pożyczki, którą spółka zamierza sfinansować wypłatę dywidendy; b) nieodniesieniu się przez organ do argumentów przedstawionych przez spółkę we wniosku o wydanie interpretacji indywidulanej; - art. 63 Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskie (dalej "TFUE") w zw. z art. 91 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez dokonanie wykładni przepisu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. ograniczającej zasadę swobodnego przepływu kapitału. W ocenie spółki, wydatki ponoszone na spłatę odsetek od pożyczki zaciągniętej w związku z wypłatą dywidendy w przedstawionym wyżej stanie faktycznym mieszczą się w zakresie kosztów uzyskania przychodu w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Wydatki te dotyczą działalności gospodarczej spółki jako całości, a tym samym całości generowanych przez nią przychodów, wobec czego stanowią racjonalne i gospodarczo uzasadnione wydatki, których celem jest osiągnięcie, zachowanie lub zabezpieczenie źródła przychodów oraz nie znajdują się wśród kosztów niestanowiących kosztów uzyskania przychodów, określonych w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. Skarżąca wyjaśniła, że zaciągnięcie przez nią pożyczki na wypłatę dywidendy w sytuacji, gdy wszystkie środki finansowe zaangażowane są w działalność gospodarczą zapewni spółce prawidłowe, niezakłócone funkcjonowanie, co ma bezpośrednie przełożenie na zdolność spółki do prowadzenia działalności gospodarczej, wykonywania zobowiązań wynikających z zawartych umów, zapewnia spółce możliwość dysponowania środkami w celach finansowania bieżącej działalności operacyjnej, jednocześnie zapewniając jej stabilność finansową. Niewątpliwie więc, zaciągnięcie przez skarżącą pożyczki w celu wypłaty dywidendy akcjonariuszom służy zabezpieczeniu źródeł przychodów jakim jest działalność gospodarcza. Koszt takiej pożyczki w postaci odsetek będzie zatem kosztem poniesionym w celu zabezpieczenia źródeł przychodów. Co więcej, zdaniem skarżącej, zaciągniętą przez nią pożyczkę należy traktować nie tylko jako wynik całego szeregu całkowicie racjonalnych działań mających na celu zabezpieczenie i rozwój źródła przychodów, jakim jest działalność gospodarcza prowadzona przez spółkę, ale również działaniem mającym na celu zapobieżenie utraty płynności finansowej, nie ma bowiem wątpliwości, że dywidenda jest jednym z rodzajów zobowiązań pieniężnych, które wiąże się z całokształtem działalności spółki, podobnie jak zobowiązania z tytułu dostaw czy usług. Ponadto, w przypadku powstania po stronie spółki długu wobec akcjonariuszy z tytułu wypłaty dywidendy, którego ona nie będzie wstanie spłacić, może dojść do stanu jej niewypłacalności, a w konsekwencji nawet upadłości. Zdaniem skarżącej, nie ma podstaw do przyjęcia, aby wydatki na pożyczkę zaciągniętą w celu spłaty długu wobec akcjonariuszy z tytułu dywidendy traktować odmiennie niż wydatki na pożyczkę, którą spółka zaciąga na działalność bieżącą, skoro w obu przypadkach istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy pożyczką a osiąganiem oraz zabezpieczeniem lub zachowaniem źródeł przychodów. Na poparcie swojego stanowiska spółka przywołała wyroki sądów administracyjnych. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji w całości i zasądzenie kosztów postępowania. 6. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: 7. W przedmiotowej sprawie należało rozstrzygnąć, czy odsetki od pożyczki przeznaczonej na wypłatę dywidendy akcjonariuszom spółki stanowią koszty uzyskania przychodu w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. . Przepis art. 15 ust. 1 zdanie pierwsze u.p.d.o.p., stanowi, że kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. W zaskarżonej interpretacji Minister Finansów stanął na stanowisku, że brak możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów kwoty odsetek od pożyczek zaciągniętych na wypłatę dywidendy wynika z tego, że wydatek taki nie spełnia przesłanki określonej w art. 15 ust. 1 u.p.do.p. Pogląd ten należy podzielić. Zgodnie z ogólną zasadą zaliczania wydatków do kosztów uzyskania przychodów wynikającą z powołanego art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. możliwość zaliczenia konkretnego wydatku do tych kosztów zależy przede wszystkim od tego, czy spełnia on przesłanki wynikające z tego przepisu, a więc czy wydatek ten został faktycznie poniesiony oraz, czy poniesienie wydatku nakierowane było na cel określony w tym przepisie, to jest na osiągnięcie przychodów lub zachowanie albo zabezpieczenie źródła przychodów. Dopiero stwierdzenie, że dany wydatek spełnia powyższe przesłanki ustawowe, czyni zasadnym badanie dodatkowego wymogu określonego w tym przepisie, a mianowicie sprawdzenie, czy dany wydatek nie został przez ustawodawcę wyłączony z kosztów uzyskania przychodów, poprzez wyraźne wymienienie go w art. 16 u.p.d.o.p. Innymi słowy, odsetki od pożyczki, wtedy tylko mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, gdy można stwierdzić, że zostały wydatkowane w celu określonym w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Minister Finansów w zaskarżonej interpretacji prawidłowo określił istotę dywidendy jako dochodu w zyskach osoby prawnej należnego wspólnikom spółki. Udział w tym dochodzie zależny jest od decyzji walnego zgromadzenia spółki, które swoją uchwałą może, ale nie musi, przeznaczyć zysk do podziału pomiędzy akcjonariuszy. Zgromadzenie może też przeznaczyć zysk spółki na inne cele. Wypłata dywidendy możliwa jest jednak dopiero wtedy, gdy po pierwsze, spółka uzyskuje wynik dodatni w prowadzonej działalności gospodarczej, czyli zysk, oraz po drugie, gdy walne zgromadzenie przeznaczy ten zysk całości lub w części do podziału, czyli przeznaczy na wypłatę dywidendy. Skoro zatem dywidenda to część zysku przeznaczonego do podziału pomiędzy wspólników to znaczy, że jest to ten element rozliczenia działalności spółki, który pojawia się już po zaangażowaniu kosztów w toku działalności spółki i po uzyskaniu korzystnego, dodatniego wyniku w postaci przychodu w zakresie rozliczenia działalności spółki na gruncie przepisów podatkowych. Nie budzi sporu fakt, że spółka ma obowiązek wypłacić akcjonariuszom dywidendę w takiej części, w jakiej walne zgromadzenie przeznaczyło zysk do podziału. Jednakże pozyskanie środków finansowych z zewnątrz na wypłatę dywidendy i poniesienie kosztów z tym związanych nie ma wpływu na możliwość uzyskania przychodu, na jego zwiększenie lub na zabezpieczenie albo zachowanie źródła przychodu. Poniesienie wydatku "w celu osiągnięcia przychodu lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodu" musi oznaczać związek tych wydatków z opodatkowaną działalnością podatnika, w tym wypadku spółki prawa handlowego, a zatem musi uwzględniać rodzaj tej działalności, sposób jej prowadzenia i racjonalność działania podatnika. Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że prawo do dywidendy nie jest prawem spółki, ale prawem jej wspólnika, a zatem należność z tytułu dywidendy nie jest należnością spółki, ale należnością jej wspólnika, podmiotu odrębnego od spółki. Pomiędzy spółką akcyjną a jej akcjonariuszem istnieje stosunek zobowiązaniowy, którego treść jest regulowana przepisami Kodeksu spółek handlowych (K.s.h.). Jednym z podstawowych praw akcjonariusza spółki akcyjnej jest prawo do udziału w zysku wykazanym w sprawozdaniu finansowym, zbadanym przez biegłego rewidenta, który został przeznaczony przez walne zgromadzenie do wypłaty akcjonariuszom, co wynika z art. 347 § 1 K.s.h. Podjęcie przez walne zgromadzenia uchwały o przeznaczeniu czystego zysku do podziału, czyli o wypłacie dywidendy, powoduje, że środki finansowe przeznaczone na wypłatę dywidendy przechodzą z majątku spółki do majątku jej wspólników. Pozyskanie środków finansowych na wypłatę dywidendy jest związane z realizacją przez spółkę jej obowiązku wobec wspólników, a więc obowiązku wynikającego z więzi członkostwa, a nie z realizacją celu gospodarczego, jakim jest dążenie do osiągnięcia przychodu lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodu. Źródłem przychodów jest prowadzona przez spółkę działalność gospodarcza, a nie jej wspólnicy. Jakkolwiek dywidenda jest zależna od uzyskania przez spółkę akcyjną zysku, bo jest czystym zyskiem przeznaczonym do podziału, to jednocześnie jest kategorią odrębną od przychodu spółki, choćby dlatego, że dywidenda jest związana z innym podmiotem, jest należna innemu podmiotowi (akcjonariuszowi) niż spółka. Innymi słowy, dla zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów konkretnych wydatków nie jest wystarczający jakikolwiek związek tych wydatków z przychodami podatnika, ale musi to być związek konkretny, dostrzegalny. Tego warunku nie spełniają kwoty odsetek od pożyczek, w razie przeznaczenia środków z nich pozyskanych na sfinansowanie wypłaty dywidendy akcjonariuszom spółki, bo środki na wypłatę dywidendy są w sposób widoczny związane z realizacją przez spółkę – podatnika jej obowiązku wynikającego wobec akcjonariuszy ze stosunku członkostwa, a nie są w sposób widoczny związane z prowadzoną przez spółkę działalnością gospodarczą, która jest dla spółki źródłem dochodu opodatkowanego podatkiem dochodowym. Zdaniem Sądu, sporne wydatki nie pozostają ani w związku bezpośrednim z jakimkolwiek z celów wymienionych w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., ani nawet w związku pośrednim w rozumieniu tego przepisu, a to dlatego, że głównym, zasadniczym celem pozyskiwania przez spółkę środków finansowych na wypłatę dywidendy jest dążenie do wypełnienia obowiązku wynikającego z więzi łączącej spółkę z akcjonariuszami, a nie realizacja celu gospodarczego. Istnienie zasadniczego, głównego celu, innego niż związanego z działalnością gospodarczą, wyklucza stwierdzenie, że dany wydatek został poniesiony w celu osiągnięcia przychodu lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów. Nie zmienia tego fakt, że uregulowanie przez spółkę jej zobowiązań wobec własnych akcjonariuszy ma wpływ na pozycje spółki na rynku (por. m.in. wyrok NSA z 1 lipca 2015 r., sygn. akt II FSK 1446/13, wyrok NSA z 18 lipca 2015 r., sygn. akt II FSK 1991/12, wyrok NSA z 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt II FSK 471/11). Z wyżej przedstawionych względów Sąd nie podziela odmiennej argumentacji zawartej w powołanych w skardze wyrokach sądów administracyjnych. Dodatkowo na poparcie stanowiska przedstawionego w zaskarżonej interpretacji przywołać należy uchwałę NSA z 12 grudnia 2011 r., sygn. akt II FPS 2/11, z której treści wynika, że odsetki oraz inne wydatki związane z kredytem zaciągniętym przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością na wypłatę dywidendy należnej jej udziałowcom, zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.), nie są kosztem uzyskania przychodów tej spółki. Wprawdzie uchwała ta dotyczy kredytu zaciąganego przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, a nie przez spółkę akcyjną, jak w rozpatrywanej sprawie, ale jednak w obu rodzajach spółek, podobnie, nie ma wystarczającego powiązania pomiędzy zasadniczym celem podatnika, jakim jest dążenie do osiągnięcia przychodu w ramach prowadzonej działalności gospodarczej lub do zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodu a koniecznością wywiązania się przez spółkę z zobowiązań wynikających z relacji z własnymi udziałowcami lub akcjonariuszami. Nie można też zgodzić się ze skarżącą, że nieuznanie za koszt uzyskania przychodów odsetek od pożyczek zaciągniętych na wypłatę dywidendy narusza zasadę swobody przepływu kapitału, wynikającą z art. 63 ust.1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Naruszeniem tej zasady są wszelkie przepisy prawa wewnętrznego państw członkowskich, jeżeli zniechęcają one inwestorów z innych państw członkowskich do dokonywania inwestycji w tym państwie lub zniechęcają inwestorów krajowych do inwestowania w spółki mające siedzibę w innych państwach członkowskich. Chodzi więc o sytuację promowania, oferowania korzystniejszych warunków inwestowania inwestorom krajowym bądź oferowania korzystniejszych warunków (przykładowo niższego opodatkowania) w przypadku inwestowania kapitału w spółki mające siedzibę w tym państwie członkowskim (por. wyroki TS w sprawach C-35/98 B.G.M. Verkooijen LEX 82804 czy C-319/02 Petri Manninen, ZOTSiS 2004/8-/I-7477, tak też M. Mataczyński, Komentarz do art. 63 TFUE, powołany za LEX). W tym przypadku regulacje dotyczące kosztów uzyskania przychodów są jednakowe, niezależnie od tego, czy akcjonariuszami są rezydenci czy też nierezydenci i czy ich inwestycja dotyczy spółki krajowej czy mającej siedzibę w innym państwie członkowskim. Trudno też uznać, że regulacja wiążąca możliwość zaliczenia danego wydatku do kosztów uzyskania przychodów z możliwością uzyskania przychodów jest regulacją zniechęcającą do inwestowania w spółki krajowe. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) należało orzec, jak w sentencji.