I OZ 629/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa na rozstrzygnięcie o zwrocie kosztów postępowania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2769/15 w sprawie ze skargi [...] Spółka Jawna z siedzibą w M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość postanawia uchylić punkt 2 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2769/15, i w tym zakresie przekazać sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 marca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2769/15, po rozpoznaniu skargi [...] Spółka Jawna z siedzibą w M. na sprecyzowaną w sentencji decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju, uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od Ministra Infrastruktury i Budownictwa na rzecz skarżącej Spółki kwotę 2.257 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 22 kwietnia 2016 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa wniósł zażalenie na zawarte w punkcie 2 wyroku postanowienie w przedmiocie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, podnosząc zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj.: 1) art. 216, art. 231 zd. pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., przez niewłaściwe ich zastosowanie, w sytuacji gdy przedmiotem zaskarżenia nie była należność pieniężna, lecz wysokość świadczenia pieniężnego należnego w związku z odebraniem prawa własności nieruchomosci przeznaczonej pod inwestycję drogową, 2) art. 231 zd. ostatnie P.p.s.a. przez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy skarga kasacyjna dotyczyła decyzji wydanej w postępowaniu administracyjnym, które nie obejmowało należności pieniężnej, 3) art. 269 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy z art. 269 § 1 P.p.s.a. wynika moc ogólnie wiążąca uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego, 4) art. 200 P.p.s.a. w zw. z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) – dalej: rozporządzenie z 2003 r., przez niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym ustaleniu kwoty 2.257 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego na skutek niewłaściwego ustalenia przez Sąd wpisu stosunkowego od skargi na decyzję, 5) art. 141 § 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a., przez brak uzasadnienia wysokości kwoty 2.257 zł zasądzonej tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego oraz § 3 w zw. z § 1 pkt 4 rozporządzenia 2003 r., przez jego zastosowanie i ustalenie kosztów na kwotę 2.257 zł, w sytuacji gdy zaskarżony akt nie obejmował należności pieniężnej, 6) § 1 pkt 1 w związku z § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia z 2003 r. przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że postępowania dotyczące ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości na cel publiczny stanowią sprawy o należność pieniężną w rozumieniu § 1 tegoż rozporządzenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia uwzględniająca zasadę równości zagwarantowaną w Konstytucji RP prowadzić winna do przyjęcia, że sprawy te należą do kategorii postępowań z zakresu nieruchomości objętych § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia. Wskazując na powyższe zarzuty organ wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu zażalenia zarzuty te rozwinięto, eksponując przede wszystkim treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 14/09 (CBOSA), w której opowiedziano się za wpisem stałym w tego rodzaju sprawach. W odpowiedzi na zażalenie pełnomocnik skarżącej Spółki wniósł o jego oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy odnieść się do wniosku pełnomocnika organu dotyczącego przeprowadzenia rozprawy. Stosownie do art. 197 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zażalenia na posiedzeniu niejawnym. Skierowanie sprawy na posiedzenie jawne i wyznaczenie rozprawy w sytuacji, gdy sprawa co do zasady podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym (art. 90 § 2 P.p.s.a.) jest jedynie uprawnieniem sądu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie ma potrzeby rozpoznania niniejszego zażalenia na rozprawie. Następnie godzi się podnieść, że zgodnie art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wedle art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd I instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność, albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Natomiast z mocy art. 194 § 1 pkt 9 P.p.s.a. prawidłowość rozstrzygnięcia zasądzonych kosztów można poddać ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego poprzez wniesienie zażalenia na postanowienie orzekające o zwrocie kosztów. Za niezbędne koszty postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego, po myśli art. 205 § 2 P.p.s.a., uznać należy: wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, koszty sądowe (tj. wpis, opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków) oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Ponadto zwrot wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego następuje w wysokości nie wyższej niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i obejmuje wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie możliwość zweryfikowania prawidłowości kwoty zasądzonej przez Sąd I instancji tytułem zwrotu kosztów postępowania jest wykluczona, bowiem uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w którym w punkcie 2 zapadło postanowienie w tej materii, nie zawiera ani pełnej podstawy prawnej ani jakiejkolwiek motywacji wydanego w tym przedmiocie rozstrzygnięcia. Samo powołanie przez Sąd meriti podstawy prawnej (art. 200 P.p.s.a.) nie czyni zadość tym wymogom. Stosownie bowiem do treści art. 141 § 4 zdanie pierwsze P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Odnosi się to do każdego elementu sentencji wyroku, oczywiście w odpowiednim zakresie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak wskazanych powyżej elementów w uzasadnieniu wyroku nie pozwolił na zbadanie poprawności zasądzonej dla skarżących Spółek kwoty. W świetle przedstawionych okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że postanowienie w przedmiocie zasądzonych przez Sąd I instancji kosztów postępowania zawiera braki uchylające je spod kontroli instancyjnej. Podniesiony przez organ zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. należy zatem uznać za usprawiedliwiony. Uzasadnienie wyroku Sądu I instancji w zakresie postanowienia o zwrocie kosztów postępowania sądowego nie spełnia ustawowych wymagań, wynikających z cytowanego przepisu, czyniąc niemożliwym zbadanie prawidłowości obliczenia wysokości zasądzonych kosztów postępowania. Sąd meriti nie wskazał bowiem co składa się na zasadzoną kwotę 2.257 zł, mając na uwadze, iż wpis uiszczony przez skarżącą Spółkę w niniejszej sprawie był wpisem stosunkowym w wysokości 2.000 zł, a także nie wyjaśnił jak ma się do zasądzonej kwoty kwestia wynagrodzenia radcy prawnego, który reprezentował w postępowaniu przed tym Sądem skarżącą Spółkę. Niemniej jednak odnosząc się do uwypuklonej w zażaleniu kwestii nieprawidłowego ustalenia przez Sąd I instancji kwoty wpisu jako stosunkowego, a nie stałego, wskazać należy, że zgodnie z art. 231 zd. 1 P.p.s.a. w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne pobiera się wpis stosunkowy. Skoro zatem wartość przedmiotu zaskarżenia wynosiła 107.000 zł, to stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia z 2003 r., wpis stosunkowy został prawidłowo ustalony i uiszczony w wysokości 2.000 zł, obliczonej jako 1% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 2.000 zł. Należy zwrócić uwagę, że ustalenie wysokości odszkodowania w niniejszej sprawie nastąpiło w związku z wcześniejszym wydaniem decyzji o udzieleniu zezwolenia na realizację inwestycji drogowej i przejęciem nieruchomości przeznaczonej pod inwestycję drogową z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa. Procedurę nabywania nieruchomości pod drogi określa art. 12 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 687 ze zm.), zgodnie z którym nieruchomości wydzielone decyzją o udzieleniu zezwolenia na realizację inwestycji drogowej stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych z dniem, w którym decyzja ta stała się ostateczna (ust. 4). Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się natomiast w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o udzieleniu zezwolenia na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna (ust. 4b). Wbrew stanowisku wnoszącego zażalenie organu zaskarżona decyzja zakończyła odrębne postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania, choć niewątpliwie dla jej wydania konieczne było wcześniejsze wydanie decyzji o udzieleniu zezwolenia na realizację inwestycji drogowej. Decyzja wydana w sprawie ustalenia odszkodowania posiada więc odrębny byt i jako taka bezpośrednio wiąże się z określonymi świadczeniami pieniężnymi, kreując jedynie należność pieniężną w postaci odszkodowania (p. postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1473/15, publ. j.w.). W niniejszej sprawie nie ma przeszkód, aby w sposób precyzyjny określić wartość przedmiotu zaskarżenia, która stanowi różnicę pomiędzy wysokością odszkodowania przyznaną skarżącej Spółce przez organ pierwszej instancji, a wysokością odszkodowania, której domaga się skarżąca. Należy również wskazać, że w rozpoznawanej sprawie nie może mieć zastosowania teza przedstawiona w powołanej przez stronę wnoszącą zażalenie uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010r., sygn. akt I OPS 14/09. W powołanej uchwale stwierdzono, że w sprawie ze skargi na decyzję administracyjną o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu wysokości odszkodowania pobiera się wpis stały określony w § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r., także wówczas gdy skarżący kwestionuje jedynie wysokość ustalonego odszkodowania. Uchwała odnosiła się jednak tylko do tych decyzji, mocą których dokonano zarówno wywłaszczenia, jak i ustalono odszkodowanie, bowiem pytanie podmiotu wnioskującego o podjęcie uchwały, tj. Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczyło wyłącznie kwestii określenia charakteru wpisów od skarg na decyzje zawierające orzeczenie zarówno o wywłaszczeniu, jak i odszkodowaniu. W uzasadnieniu uchwały wyraźnie wskazano, że kwestia rodzaju i wysokości wpisu sądowego w razie zaskarżenia odrębnych decyzji o ustaleniu wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wykraczała poza zakres wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich. Ponadto zaskarżona uchwała dotyczyła regulacji prawnej określonej w ustawie o gospodarce nieruchomościami, gdzie zasadą jest rozstrzyganie o wywłaszczeniu i odszkodowaniu w ramach jednego postępowania, natomiast tryb określony we wspomnianej specustawie drogowej zakłada, że kwestie pozbawienia własności nieruchomości i odszkodowania, rozstrzyga się w odrębnych decyzjach. Określając rodzaj wpisu sądowego nie można zatem – wbrew twierdzeniom organu – utożsamiać spraw, w których przedmiotem zaskarżenia, tak jak w niniejszej sprawie, jest decyzja ustalająca odszkodowanie ze sprawami, w których skargi dotyczą decyzji zawierających orzeczenie o wywłaszczeniu oraz ustaleniu odszkodowania jako obligatoryjnym elemencie decyzji o wywłaszczeniu. Takie stanowisko utrwaliło się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia z dnia: 4 maja 2016 r., sygn. I OZ 392/16, 20 maja 2016 r., sygn. I OZ 505/16, 24 maja 2016r., sygn. I OZ 504/16, 2 czerwca 2016 r. sygn. I OZ 537/16, CBOSA). Wobec powyższego zaskarżone postanowienie nie mogło się ostać. Badając ponownie sprawę w tym zakresie Sąd I instancji orzeknie o kosztach kierując się powyższymi rozważaniami, a swe stanowisko poprawnie umotywuje. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. O kosztach postępowania zażaleniowego Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł, ponieważ zgodnie z art. 209 P.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 P.p.s.a. Zgodnie z powyższą zasadą Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest rozstrzygać o kosztach postępowania kasacyjnego w orzeczeniu wydanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku, natomiast w niniejszej sprawie zostało rozpoznane zażalenie od postanowienia w zakresie kosztów postępowania.