I OZ 1235/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 22 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SO/Ke 4/16 w przedmiocie wyłączenia sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w sprawie sygn. akt II SA/Rz 1770/15 ze skargi M. W. na niewykonanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Rz 64/11 w sprawie ze skargi M. W. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie w przedmiocie nierozpoznania odwołania postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SO/Ke 4/16 (dalej postanowienie z 22 kwietnia 2016 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek M. W. o wyłączenie następujących sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie: M. N., P. P., G. P., T. S., J. S., J. S., K. W., K. J., M. J., E. M.-S., E. P., J. S., S. Ś., M. W., P. Z., J. Z., P. G. i referendarza sądowego A. K. - D. od orzekania w sprawie sygn. akt II SA/Rz 1770/15. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podała, że istnieją wątpliwości co do bezstronności sędziów tego Sądu w powyższej sprawie ze względu na lokalne i koleżeńskie powiązania i układy sędziów z "sędziami" SKO w Rzeszowie. Dodała, że sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie nie mają swobody orzekania przez naciski ze strony "sędziów" SKO w Rzeszowie, którzy posiadają zaprzyjaźnionych sędziów w tym Sądzie oraz w NSA. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 18 § 1 ppsa, uzasadniające wyłączenie wskazanych sędziów z mocy ustawy. Sędziowie objęci wnioskiem złożyli oświadczenia (z wyłączeniem pozostającego na długotrwałym zwolnieniu lekarskim sędziego K. W.), w których wskazali, że ponieważ wnioskodawczyni wielokrotnie składała wnioski o wyłączenie sędziów formułując zarzut nieobiektywizmu spowodowany różnymi przyczynami dla dobra wymiaru sprawiedliwości wnoszą o wyłączenie ich od rozpoznania niniejszej sprawy (k. 7- 24 akt sądowych II SO/Ke 4/14). Zdaniem Sądu I instancji z powyższych oświadczeń nie wynika, by pomiędzy sędziami WSA w Rzeszowie, a wnioskodawczynią zachodziły okoliczności, które mogłyby wywoływać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności, a tylko takie mogą być podstawą uwzględnienia wniosku na podstawie art. 19 ppsa (k. 7-24, 25- 27 akt sądowych II SO/Ke 4/14). Zażalenie na postanowienie z 22 kwietnia 2016 r. wywiodła osobiście M. W., podnosząc że wskazani Sędziowie sami wnieśli o ich wyłączenie, a złożone oświadczenia w tym przedmiocie są wiążące dla Sądu i winny zostać uwzględnione (k. 36 akt sądowych II SO/Ke 4/14). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. dalej ppsa), sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (pkt 1), swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (pkt 2), osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (pkt 3), w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (pkt 4), w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (pkt 5), w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (pkt 6), dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia, wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (pkt 6a), w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (pkt 7). Stosownie do treści art. 19 ppsa, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 ppsa, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach. Odnośnie złożonych, przez objętych żądaniem Sędziów i referendarza oświadczeń (żadne z oświadczeń nie pochodzi od asesora) stwierdzić należy, że żadne z nich nie zawiera twierdzeń, że faktycznie występują w sprawie okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności, jak i inne podstawy wyłączenia. Jak stwierdził Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25.8.1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). Takich okoliczności podważających obiektywizm w sprawie niniejszej nie wskazano. Druga część złożonych przez Sędziów i referendarza oświadczeń może świadczyć wyłącznie o dostrzeżeniu przez nich faktu negatywnego oceniania ich przez skarżącą i pozostawieniu oceny zasadności wniosku do uznania sądu rozpoznającego żądanie wyłączenia. Nie daje to podstawy do twierdzenia, jakoby z tego powodu Sędziowie i referendarz utracili obiektywizm i cechę bezstronności w orzekaniu w sprawach skarżącej lub też, że sami żądają wyłączenia ich ze sprawy. Zasygnalizowali oni jedynie taką możliwość i pozostawili ją uznaniu - decyzji Sądu orzekającego w sprawie. Zaskarżonym w niniejszym postępowaniu orzeczeniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach trafnie uznał za niezasadne, by Sędziów i referendarza, których dotyczył wniosek skarżącej wyłączyć (postanowienie NSA z 20.10.2016 r., I OZ 1087/16, cbosa). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o wyłączenie wskazanych w nim sędziów. Wskazane przez skarżącą argumenty nie wypełniają dyspozycji art. 18 ppsa, przewidującego wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Nie stanowią również przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego w oparciu o art. 19 ppsa. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (postanowienie NSA z 22.2.2008 r. II FZ 60/08, OSP 2008/12/133, z aprobującą glosą A. Gomułowicza, akceptowane przez A. Kabata w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, s. 139, uw. 4). Subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego, nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy, podobnie jak sam fakt, że sędzia, którego wyłączenia domaga się skarżąca, był sprawozdawcą w innej sprawie z jego udziałem (wyrok NSA z 15.4.2008 r., II OSK 392/08; postanowienie NSA z 29.6.2012 r.; II OZ 559/12, akceptowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2015, s. 186-187, nb 6). W kontrolowanej sprawie skarżąca nie wskazał żadnej przyczyny, która pozostaje w związku przyczynowym między jej wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, że w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 94, uw. 2). Przepisy rozdziału 5 Działu I stosuje się odpowiednio do wyłączenia asesora i referendarza sądowego (art. 24 § 1 ppsa; art. 4 i 29 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 200 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U 2016, poz. 1066; J. Drachal, A. Wiktorowska, K. Zalasińska – op. cit., s. 192, nb 1; A Kabat - op. cit., s. 143, uw. 1, 2). Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.